AB üyeliği hala cazip mi?
Geçen cuma günü Ankara’yı ziyaret eden Alman Şansölyesi Türkiye’yi AB ile üyelik görüşmelerini başlatmaya davet etti. Bu davet bir milat olarak kabul edilebilir. Zira 2010’ların başında Türkiye’nin üyeliğine karşı çıkan, engelleyen ve Ankara’ya ayrıcalıklı ortaklık teklif eden iki ülkeden biriydi Almanya. (diğeri Fransa) İtalya, İspanya, Portekiz ve Macaristan gibi ortaklar ezelden beri Türkiye’nin üyeliğine sıcaklar.
Peki Türkiye AB’ye üye olmalı mı? AB üyeliğinin bugün bir cazibesi var mı? Türkiye’nin üyelik sürecinin hızlandığı 90’lı ve 2000’li yıllarda AB sürekli genişleyen, teknoloji üreten parlayan bir yıldızdı. En büyük ekonomiydi. Bugün bünyesine yeni devletler katılmış olmasına rağmen ABD ve Çin’den sonra 3. büyük ekonomi. Her yıl ilk iki devletle arasındaki fark biraz daha açılıyor. Yani AB rakipleri karşısında geriliyor.
Oysa AB demokrasiyle idare ediliyor. Adalet sistemi mükemmel. Çin de ne demokrasi var ne de adalet. Ama Çin kalkınıyor, zenginleşiyor. AB geriliyor. Son 35 yılda Çin’in aldığı yabancı sermaye AB’nin on katından fazla. Hani demokrasi ve adalet olmadan kalkınmak mümkün değildi? Hani yabancı yatırımcılar demokratik ülkelere, adalet sistemi işleyen memleketlere giderlerdi?
Neyse konumuza dönelim. 1990’larda AB askeri olarak ta güçlüydü. Zira güçlü bir orduya sahip olan İngiltere AB üyesiydi. Avrupalılar otuz beş yıldır ordularına yatırım yapmayınca silahları demode oldu. Avrupa teknoloji üretiyordu. Piyasaya ilk çıkan üç cep telefonu markasından ikisi Avrupalılara aitti. İki en güçlü uçak markasından biri Avrupa’nındı. Otomotivde liderdi şimdi üçüncü sırada. İlaveten birçok Avrupa markasını Çinliler ve Japonlar satın aldılar. Elektrikli otomobillerde Avrupalıların esamesi okunmuyor. Avrupalı üreticiler akıllı telefonlarda iddialı değiller. Sosyal medya platformlarında ABD açık ara lider. Çin ikinci. Rusya bile Avrupa’nın önünde.
Son zamanlarda gündemde olan nadir toprak elementlerinde Çin lider. ABD onu yakalamaya çalışıyor. Avrupa yine potada yok. Kaya petrolü ve gazında ABD lider, Çin takipçi ve Avrupa seyirci. Uzay yarışında, uydularda, ileri teknoloji de AB sadece takipçi. Teknoloji üretemiyor, geliştiremiyor sadece adapte edebiliyor. AB’nin icat sayısı Kore’nin bile gerisinde. İngiltere’ye giden yabancı öğrenci sayısı AB toplamının on katından fazla.
Ücretler yüksek, çevreyi korumakla ilgili kurallar ağır, enerji pahalı olunca her yıl yüzlerce fabrika kapanıyor Avrupa’da. Avrupalı şirketlerin rekabet gücü sürekli azalıyor. Kimisi zarar ediyor kimisinin karlılığı düşüyor. Çin her sene yüzlerce orta boy, onlarca büyük şirketi satın alıyor. Markaları topluyor.
Avrupa’nın nüfusu hızla azalıyor ve yaşlanıyor. Nüfus yaşlandıkça emeklilik ödemeleri ve sağlık harcamaları artıyor. Avrupalılar o kadar hızlı azalıyor ki sanayisizleşmeye, kapanan fabrikalara ve şirketlere rağmen Avrupa hala göçmenler için en cazip coğrafya. Avrupa’da istatistiklerde gözükmeyen milyonlarca insan yaşıyor. Yani Avrupa hızla melezleşerek Avrupa olmaktan çıkıyor.
Bunlar AB’nin birbirinden vahim olan problemlerinden sadece birkaçı. AB uzun süredir çok kötü yönetildiğinden sorunlarını çözemiyor. Çözülmeyen sorunlar derinleşiyor içinden çıkılmaz hale geliyor. Almanya ve Doğu Avrupa ülkeleri doğuya doğru, Fransa Akdeniz merkezli genişlemek istiyorlar. Küçük devletler, kaynaklar bölündüğünde kendilerine daha az pay düşeceğinden genişlemeye karşılar. Devletlerin önceliği birliğin menfaatleri değil kendi menfaatleri.
Karar alınabilmesi için oy birliği gerekmesi en büyük handikap. Ulusların menfaatleri farklı olunca birliğin menfaatlerinin gerektiği kararları almakta, uygulamakta zor oluyor. Oy birliği zorunluluğunun bir başka sonucu AB’nin küçük devletlere esir olması. Küçük devletler ‘’Liman, köprü, yol, hastane… yapmazsanız, şu kadar para vermezseniz şu kararı veto ederiz’’ diyerek AB’yi tehdit ediyorlar.
Meramımızı üç örnek olayda somutlaştıralım. AB-Rusya ilişkileri Rusya’nın Gürcistan’a saldırması üzerine bozuldu. Rusya, AB’nin üye yapmayı hedeflediği Gürcistan’ı fiilen böldü. AB bu hamleye, etkili olmayacağı belli olan yaptırımlarla cevap verince, Rusya 2014 yılında Kırım’ı işgal etti. Aynı anda Rusların çoğunlukta olduğu iki eyalet bağımsızlığını ilan edince Ukrayna fiilen bölündü. Batı, Rusya’ya cevaben sinek ısırığı gibi gelen ambargoyu biraz daha ağırlaştırdı.
Normalde AB ülkelerinin savunmalarını güçlendirmeleri, ordularını modernize etmeleri gerekirdi. Rusya’ya Gürcistan’a saldırdığında çok ağır yaptırımlar uygulanmalıydı. Bunları yapmadıkları gibi Rusya’dan ithal ettikleri doğalgaz miktarını sürekli arttırdılar. İki tane yeni doğalgaz nakil hattı inşa ettiler.
2022 yılında Rusya Ukrayna’ya saldırdığında çok geç kalınmıştı. Doğal olarak bu sefer Rusya’ya çok daha etkili bir ambargo koyuldu. Gelin görün ki bu ambargo Rusya’dan çok Avrupa’yı vuruyor. Avrupa ekonomisi ucuz Rus gazına rağmen yavaş büyüyor ve sanayisi yüksek ücretler ve katı çevreci politikalar nedeniyle rekabet etme gücünü kaybediyordu. Bu duruma enerji maliyetlerinin hızla katlanarak artması, Ukrayna’ya yapılan askeri ve insani yardımlar ve Ukrayna’dan gelen on milyona yakın göçmen eklenince ekonomi daha da kötüleşti. Düşünün Çin’in metreküpünü 144 dolara aldığı doğalgaza AB, 369 dolar ödüyor. ABD’den ithal edilen kaya gazının maliyeti 500 doları geçiyor.
Bir başka dikkat çekici olay; Türkiye’nin 1990’ların sonunda geliştirdiği, Türkistan, Azerbaycan, Katar, Irak, Mısır ve İsrail gazını Avrupa’ya akıtacak olan NABUCCO doğalgaz hattı projesiydi. Türkiye sekiz tedarikçi ülkeye imza attırarak büyük iş başarmıştı. Bu hat yapılsaydı Avrupa Rusya’dan aldığı kadar gazı Türkiye’den alacak yani Rusya’ya bağımlı olmayacaktı. Rusya bu kadar zenginleşmeyecekti. Türkistan Çin’e bağımlı olmayacak, Çin bu kadar hızlı büyüyemeyecekti. AB yıllarca sürünceme de bırakınca tedarikçi devletler başlarının çaresine baktılar. AB projeyi onayladığında Türkistan gazı Çin’e akmaya başlayalı beş yıl olmuştu.
Çin ‘’Bir Kuşak Bir Yol’’ projesine başlayacağını duyurduğunda AB bu projeye cevaben ‘’Küresel Geçit Kapısı’’ projesini yapacağını duyurdu. Çin projeyi bitirdi AB hala başlayacak.
Türkiye başvurduğunda AB parlayan yıldızdı. Bugün batan gemi. Türkiye; ABD, Çin, AB ve Rusya arasında denge politikası takip ederek, bu kutuplar arasındaki rekabeti fırsata çevirerek, ekonomik büyümesini hızlandırmalı. Avrupa’dan ve Çin’den kaçan ve kaçacak olan yatırımları çekecek politikalar uygulamalı.
Yazarın Diğer Yazıları
Yorumlar
- Alp Demir
AB ekonomik olarak artık cazip değil. Aslında AB'nin cazibesi ekonomik olmaktan çok adalet ve düzenin iyi işlemesiydi. Liyakatin esas alınması, kurumların iyi çalışması, eğitim sisteminin kalitesi ve alman halkının ahlaklı ve çalışkan olması kaynaklıydı. Göç onları da bozdu. Göç her yeri bozar. Ama hala dünyada en iyi işleyen sistemler oradadır, şimdilik. Göç onları bozuyor. Dünya toptan kalite erozyonuna uğruyor.
