Yahudiler nasıl aşırı sağcı oldular
Yahudilerin İsrail’e göçü, Birinci Dünya Savaşından sonra İngilizlerin Filistin’i işgal etmesinin akabinde hızlandı. Göçmenlerin büyük çoğunluğu Avrupalıydı. Zengin, eğitimli ve moderndiler. Göçün Avrupa ağırlıklı olmasının nedeni, Yahudilerin Avrupa’da ezelden beri dışlanmalarıydı. Gettolarda yaşıyorlardı. Şehir merkezlerinden mutat bir saatte ayrılmaları gerekiyordu. Yapabilecekleri işler sınırlıydı. Ne kadar zengin olurlarsa olsunlar saygı görmüyorlardı.
20’li ve 30’lu yıllarda Almanya, İtalya, İspanya ve Portekiz gibi Avrupa ülkelerinde ırkçı-faşist partilerin iktidara gelmeleri Yahudilerin hayat koşullarının iyice zorlaştırdı. Dolayısıyla İsrail’e göç arttı. İkinci Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında da soy kırım, katliamlar ve ekonominin bozulması gibi nedenlerle göç hız kesmedi.
İsrail 1948 senesinde kurulduğunda, nüfusu 800 binin biraz üzerindeydi. Nüfusun %82’si Yahudi’ydi. Yahudilerin %90 kadarı Avrupa kökenliydi. Arap devletleri, kurulduğu ilan edilince birleşerek İsrail’e saldırdılar. Beklenmeyen bir şey oldu yeni kurulan küçücük İsrail Mısır, Suriye, Suudi Arabistan, Irak, Ürdün ve Lübnan’ı yendi.
Bu savaştan sonra Arap devletleri Yahudileri sınır dışı etmeye ve mallarını kamulaştırmaya başladılar. Bu süreç ülkeden ülkeye değişiklik gösterdi, uzun yıllar aldı. Arap ülkelerinden gelen Yahudiler daha dindardılar. Vatanları kabul ettikleri topraklardan zorla gönderildiklerinden, aşağılandıklarından ve mallarına el koyulduğundan Araplara kin doluydular.
İsrail’i 1948 senesinden 1977 senesine kadar Avrupa’dan gelen sol görüşlü Yahudilerin kurduğu İşçi Partisi idare etti. Yahudilerin çoğunluğu solcu, seküler ve modernleşme taraftarıydılar. Faşist idarelerden kaçmışlardı zira.
İsrail’e yenilen monarşiler halk desteğini ve itibarlarını kaybettiklerinden askeri darbelerle devrildiler. Savaşa katılmayan Libya ve Yemen’in kralları da Filistin konusunda vurdumduymaz oldukları gerekçesiyle ihtilallere muhatap oldular. Darbeciler gençtiler, milliyetçiydiler, antiemperyalisttiler. Batının ve azınlıkların Arap memleketlerini sömürdüğünü düşünüyorlardı.
Darbelerden sonra kurulan rejimler Yahudilere karşı sertleştiler. Daha pervasız uygulamalar yaptılar. Bu nedenle Arap ülkelerinden İsrail’e Yahudi göçü hızlandı. Göçmen Yahudilerde Araplara olan kin arttı.
1967 senesinde İsrail ile Mısır, Suriye ve Ürdün (Irak, Suudi Arabistan ve Lübnan askeri destek verdiler) arasında yaşanan ve Arapların yenilgisiyle sonuçlanan savaş, Ortadoğu’nun kaderini değiştirdi. İsrail’in güçlü düşmanları karşısında ikinci kez zafer kazanması Yahudilerdeki dini eğilimi güçlendirdi. Yahudiler Allah’ın İsrail’i koruduğuna inandılar. Aksi halde yeni kurulmuş, nüfusu az ve yüzölçümü küçük bir devlet altı komşusunu arka arkaya nasıl yenerdi?
Bu savaştan sonra Arap memleketlerinde yaşama imkanı kalmayan Yahudilerin tamamı İsrail’e geldi. Araplarda İsrail’e olan düşmanlık arttı. FKÖ’nün yönetimini genç ve radikal kanat ele geçirdi. Dünyanın her yerinde Yahudilere karşı eylemler yapmaya başladılar. Bu eylemler uluslararası kamuoyunda İsrail’e ve Yahudilere olan sempatiyi arttırdı. Dünyanın dört köşesindeki Yahudiler İsrail’le bütünleşti.
İsrail kurulduğunda ABD’nin Ortadoğu’daki güçlü müttefikleri Türkiye, Mısır, İran ve Suudilerdi. İsrail’de müttefikti ama küçük bir devlet olduğundan ciddiye alınmıyordu. Lübnan ve Ürdün’le aynı kategoride değerlendiriliyordu. 1948 galibiyeti bu kanaati değiştirmedi. Ama 1967 yılında İsrail’in Sovyetlerden askeri destek alan, son model silahlarla donatılan Mısır, Suriye ve Irak’ı alt etmesi, İsrail’in güçlü müttefikler kategorisine terfi etmesini sağladı.
ABD’deki dindar gruplarla, İsrail’deki Yahudiler arasında yakınlaşma başladı. Yahudiler Amerika’dan İsrail’e gelmeye, yerleşmeye ve vatandaş olmaya başladılar. Zengin Yahudiler dindarların İsrail’e yerleşmelerini finanse ettiler. Araplarla yaşanan savaşlar ve Filistinlilerle süren mücadele, milliyetçiliği güçlendirdi.
Öncülü ilk girdiği seçimlerde %6 oy alan Likud, demografideki değişmeye paralel olarak her seçimde oylarını arttırdı. O tarihlerde merkez sağda olan Likud, 1977 seçimlerinde oyların %33’ünü alarak iktidara geldi. Likud, demografideki değişmeye paralel şekilde giderek dindar, ırkçı ve Arap düşmanı bir çizgiye kaydı.
İsrail kurulduğunda nüfusun binde ikisi Ultra Ortodoks’tu. Bu gruba mensup olanların askere alınmamaları ve çalışmadan maaş elde etmeleri, gençlerin Ultra Ortodoksluğa meyletmelerine yol açtı. Amerika’dan fukara Yahudi gençlerinin İsrail’e gelmelerini sağladı. Ahalinin %20 kadarının Ortodoks olduğu tahmin ediliyor. 1950’li 60’lı yıllarda %2-3, yetmişlerde %5 civarında oy alan Ortodoks partiler 2026’da %13 nispetinde oy aldılar.
İsrail’e son büyük göç Doğu Blokunun dağılması üzerine eski SSCB devletlerinden ve Doğu Avrupa’dan oldu. Bu sefer göçmenler komünist memleketlerden geldiklerinden yoksuldular ve dine mesafeliydiler. Hiçbir şeyleri yoktu. Avrupa, Afrika ülkeleri ve Amerika’dan gelenlerin içinde tüccarlar, iş adamları, akademisyenler ve mavi yakalılar çoğunluktaydı. Komünist devletlerden gelenlerin büyük çoğunluğu vasıfsızdı.
Son göçmenlerin de bir kısmı çalışmadan maaş almak için Ortodoks oldular. Büyük kısmı ise yerleşimciler denen kitleyi oluşturdu. Bunlar Filistinlileri kendilerine rakip görüyorlar. Zira İsrail’de ücret ödemeden elde edebilecekleri mülkler, Filistinlilere ait olanlar. Devlet yerleşimcileri Batı Şeria ve Gazze’de Filistinlilere ait topraklara yerleştiriyor. Yerleşimciler bu nedenle Filistin devletine karşı olan soykırımcı partileri destekliyorlar.
İsrail 2006’da Hizbullah’a yenilikten sonra saldırganlığın dozunu azalttı. Halk huzur, emniyet ve istikrar istiyordu. Gazze son derece daraltılmıştı. Batı Şeria’da genişleme kontrollü olarak sürdürülüyordu. Göç durduğundan iktidar partilerinin üzerindeki genişleme baskısı azalmıştı.
7 Ekim saldırısı saldırgan politikalar izlemek isteyen ama hem dış hem de iç konjonktür müsait olmadığından emellerini gerçekleştiremeyen Netanyahu ve ortaklarının, önce Gazze’ye sonra çevre ülkelere saldırmalarına uygun ortam hazırladı. Halk ‘’HAMAS’’ bitmeden huzur gelmez’’ kanaatini benimsedi. İran rejiminin devrilmesi gerektiği genel kabul gördü. 7 Ekim, İsrail halkını saldırganlaştırdı.
1977’ye kadar sol görüşlülerin yönettiği İsrail’de 80’li ve 90’lı yıllarda Likut ile İşçi Partisi halef-selef olarak idaredeydiler. 2000’den sonra iktidara sadece aşırı sağcı partiler geldi. İşçi Partisi 2024’te merkezde konumlanan ve %5-6 oy alan Demokratlar isimli partiye katıldı. Yani varlığını koruyamadı.
Son seçimlerde oyların %70’ini aşırı sağcılar ve dinciler aldı. Eğer Yahudi seçmenleri baz alırsak bu oran %85’in üstünde. 1950’lerde %8 olmayan aşırı oylar on katın üstüne çıkmış. İsrailliler sadece aşırı değiller aynı zamanda saldırganlar. Netanyahu savaşlar çıkardığı için değil zafer kazanamadığı için seçimleri kaybetti.
Arap ülkelerinden ve Doğu Blokundan yaşanan göçlerle Ortodoksluğun teşvik edilmesi İsrail’in demografisini kalıcı olarak değiştirdi.
