Kuzey Irak bölünüyor mu?
Geçen hafta Kuzey Irak’ta çok ilginç bir gelişme yaşandı. Seçimlerin üzerinden iki yıl geçmesine rağmen parlamento toplanamamış, yeni hükümet kurulamamıştı. Eski hükümet devam ediyordu. Talabani, partisine mensup milletvekillerini Erbil’e göndermek için, Başbakanlık veya Bölge Başkanlığını talep ediyordu. Bir diğer şartı Mesrur Barzani’ye görev verilmemesiydi.
Barzani’nin partisi KDP ile Talabani’nin partisi KYB arasında sözlü bir anlaşma var. Bu anlaşmaya göre Kürtlere tahsis edilen Irak Cumhurbaşkanlığını ve Dışişleri Bakanlığını KYB, IKBY’nin (Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi) Başkanlığını ve Başbakanlığını KDP alıyor. Son cumhurbaşkanlığı seçimlerinde KDP aday çıkardı. KYB Türkiye ile anlaşarak ve Kerkük Valiliğini Türkmenlere vererek adayını cumhurbaşkanı seçtirebildi.
Bunu bir kenara yazan Talabani, IKBY’nin başkanlığını veya başbakanlığını istedi. Barzanilerin ‘’Seçimleri biz kazandık. Başkanlığı veya başbakanlığı neden verelim?’’ cevabına Talabani, ‘’Vermezseniz partime ve müttefik partilere mensup vekilleri Erbil’e göndermem, meclis açılamaz, hükümet kurulamaz’’ diye mukabele ediyordu.
İki yıl geçtikten sonra, Barzani yeterli sayıda vekili transfer ederek meclisin açılmasını ve bir KDP’linin meclis başkanı seçilmesini sağladı. Bunun üzerine Talabani, Barzanileri milletvekillerini satıl almakla suçlayarak, partisine ait bakanları Süleymaniye’ye çekti. Erbil’deki KYB bürolarını boşalttı. Kırk gün önce birleştirilen ve Irak ordusuna katılması planlanan Peşmerge güçleri ayrıştı. Demek ki birleşme kağıt üzerindeymiş.
Sürecin devamında Talabani Barzani’ye rest çekti: ‘’Siz başkan atarsanız bizde atayacağız. Siz başbakan atarsanız bizde atayacağız. Bakan atarsanız bizde atayacağız. Gerekirse Süleymaniye ve Halepçe vilayetleri olarak IKBY’den ayıracağız.’’ Bu gelişme üzerine Tom Barrack arabuluculuk yapmak üzere acilen Irak’a gitti.
Bu ilk değil. İki parti yıllardır rekabet halindeler. Zaman zaman çatıştılar. Yüzlerce peşmergenin öldüğü savaşlar yaşandı. Birbirlerine karşı defalarca Irak ve İran’la iş birliği yaptılar. Hatta merkezleri Erbil ve Süleymaniye olan iki bölgesel yönetimin kurulduğu oldu. Tabii o tarihte bugünkü anayasa yürürlükte değildi.
Anayasaya göre, üç vilayet birleşerek özerk bölge kurabiliyor. Bağlı vilayet sayısı üçün altına düşen özerk bölge, otomatikman fesih oluyor. IKBY’nin dört vilayeti var. Erbil ve Duhok Barzani’nin, Süleymaniye ve Halepçe Talabani’nin kontrolünde. Yani iki bölgesel yönetim olamaz. Süleymaniye ve Halepçe ayrılırsa IKBY fesih olur. Talabani Türkmenlerle anlaşarak Kerkük’ün dahil olduğu bir özerk bölge kurabilir. Bu olursa Erbil ve Duhok direk Bağdat’a bağlanır.
Henüz bu noktada değiliz. Yalnız Talabani Barzanilere rest çekmeden önce, Bağdat’la anlaşmış olmalı. Zira Bağdat IKBY’nin bütçesini Erbil’e gönderiyor. Erbil vilayetlere dağıtıyor. Erbil para göndermezse Talabani iki ay dayanamaz. Söylentilere göre Süleymaniye ile Bağdat, nüfus baz alınarak IKBY’nin bütçesinin %45’inin Süleymaniye’ye, %55’inin Erbil’e gönderilmesinde anlaşmışlar. Bu söylentinin doğru olma ihtimali çok yüksek.
Zira Bağdat’taki iktidar KYB ile müttefik. KDP’ ye mesafeli. Merkezi hükümet IKBY’yi daha doğrusu Barzanileri zayıflatmaya yönelik stratejiler uyguluyor. Barzaniler Irak seçimlerinden sonra İran yanlısı Şii partilerle anlaştılar. Türkiye’nin baş düşmanı Malikinin başbakan olması mukabilinde cumhurbaşkanlığını aldılar. Türkiye devreye girince bu oyun bozuldu. Talabani’nin desteklediği Nizar Amedi cumhurbaşkanı, Türkiye’nin desteklediği Zeydi başbakan oldu. KDP bu birlikteliği protesto ederek meclisteki oylamaya katılmadı.
Gözüken IKBY’nin kağıt üzerinde devam edeceği. Fiiliyatta iki ayrı bölge olur. Böylece Barzaniler ve KDP iyice zayıflar. Tom Barrack sorunu çözemezse araya Ankara girer. Ankara 1991’den bugüne defalarca iki grup arasında arabuluculuk yaptı. Anlaşmalarını sağladı. İki grubun çatışmasının ve dolayısıyla zayıflamalarının, PKK’ya alan açacağı ve doğacak boşluğu terör örgütünün dolduracağı saikiyle hareket etti.
PKK ve türevleri kesin olarak ve geri dönüş mümkün olmayacak şekilde silah bırakana kadar Ankara’nın bu siyaseti sürdüreceği kanaatindeyim. Dolayısıyla anlaşmazlık çözülecektir.
PKK İran’ın durumu netleşmeden silah bırakmak istemiyor. Bu nedenle ağırdan alıyor. PJAK ise silah bırakmayı reddediyor. PJAK ve PJAK üniforması giyen PKK’lılar İran’a düzenlenecek kara harekatına katılabilirler. Bu olursa Ankara, İran’a istihbarat dahil her türlü desteği vererek PJAK ve PKK’nın ezilmesine gayret edecek. Eğer İran başarılı olamazsa Türk ordusu devreye girecek.
Terörsüz Türkiye süreci kesinlikle akamete uğratılmayacak. Kararlılıkla sürdürülecek. PKK ama gönüllü ama zoraki silahları bıraktıktan sonra, Türkiye’nin Kuzey Irak siyasetinin değişeceği kanaatindeyim. PKK yok olduktan ve Bağdat güçlendikten sonra Ankara neden Barzani’ye destek versin?
Sahada yapılanlar değişiklik olacağına işaret ediyor. Mesela PKK’nın boşalttığı kamplara peşmerge değil Irak ordusu yerleşiyor. Mağara, sığınak ve depoları ordu teslim alıyor. Sincar’a güvenlik güçleri girdi. Ankara başta güvenlik olmak üzere her konuda Bağdat’ı muhatap alıyor.
PKK tarihe gömüldükten sonra sıra IKBY’ye gelecek. Ovaköy sınır kapısının açılması bu sürecin başladığını gösterir. Zira Ovaköy açılınca, IKBY’nin en büyük gelir kaynağına dönüşen Habur’dan geçişler çok azalacak. Sadece Erbil ve Duhok’a giden vasıtalar Habur’u kullanacaklar. Böylece Kuzey Irak’taki ekonomik kriz derinleşecek. Barzani mevcut halk desteğini de kaybedecek.
Sürecin sonunda Irak, bünyesinde özerk bölge olmayan üniter bir devlete dönüşebilir. Süleymaniye merkezli bir özerk bölge kurulabilir. IKBY, Barzani’nin mülkü gibi yönetilmekten kurtarılarak ve başta peşmerge güçleri olmak üzere budanarak, varlığını koruyabilir. İran’daki gelişmeler ve Terörsüz Türkiye’nin akıbeti Irak’ın geleceği üzerinde müessir olacak.
