ABD ile imzalanan anlaşmalar
Tayyip Beyin geçen hafta gerçekleştirdiği Amerika gezisinin en önemli kısmı, Trump ile yaptığı görüşmeydi. Tayyip Bey, Celal Bayar’ın ABD gezisinden sonraki en üst düzey protokolle karşılandı ve iltifat üstüne iltifat aldı. Görüşmeden sonra taraflar görüşmeden memnun olduklarını açıkladılar. Amerikalılar toplantıyla ilgili değerlendirmelerinde ‘’muhteşem’’, ‘’harika’’ gibi ifadeler kullandılar.
Gündemdeki konularda ilerleme sağlandığının deklere edilmesi mühim. Fakat muhatap Trump olunca, imzalar atılana kadar her şeyin değişebileceğini göz önünde bulundurmalıyız. Devlet adamlarımız ve diplomatlarımız son derece dikkatli davranmalılar.
Gelelim seyahatin somut hasılasına yani imzalanan anlaşmalara. En önemli anlaşma ‘’küçük modüler nükleer santraller’’ ile ilgili olandı. Medyamız o kadar hazırlıksız o kadar gelişmelerden kopuk ve fikri takipten uzak ki ne imzalandığının farkında olanlar bir elin parmaklarını geçmiyordu. Haber bültenlerinde ve tartışma programlarında Amerika’nın Türkiye’de nükleer santral kuracağından, Sinop’un Amerikalılara verildiğine kadar konuyla ilgisiz ve birbirinden saçma yorumlar yapıldı.
4 Ağustos tarihinde kaleme aldığım https://www.habererk.com/makale/azerbaycan-suriye-dogalgaz-nakil-hatti_285213/ isimli makalemde bu santralleri gündeme getirerek ‘’Dünyada hızla yaygınlaşan ve yasal düzenlemeler yaparak ülkemizde de başlatmamız ve teşvik etmemiz gereken yeni bir teknoloji var: Küçük Modüler Santraller. Bu santraller çok hızlı üretilebiliyor. Elektrik üretimi yapılacak yerde monte edilerek ihtiyaç kadar kapasite oluşturulabiliyor. Gelecekte kapasite artışı gerektiğinde modüler santral eklenerek sorun çözülebiliyor. Sanayi tesisleri, siteler, limanlar, oteller, tatil köyleri bir kere yatırım yaparak elektrik ihtiyacını karşılayabiliyorlar. Nükleer santrallerin çok çok küçüğünü düşünün. Hammadde miktarı çok çok düşük olduğundan doğal olarak nükleer santraller gibi riskli değil.‘’ tespitinde bulunmuştum.
Bakanlık bu konuyla ilgili yasal düzenleme önerilerini eylül başında meclise gönderdi. Amerika’yla imzalanan anlaşma hem bahse konu santrallerin ithalatını hem de teknoloji transferiyle ülkemizde üretilmesini öngörüyor. Hükümetler bu faaliyete izin veriyorlar. Yani modüler santralleri kamu kuruluşları gibi özel sektörde satın alabilecek. Teknoloji transferinde de aynı imkan geçerli olacak.
Bu teknoloji çok yeni. Sadece beş ülkede var. Ama en ileri teknoloji ABD ve Çin’de. Bu teknolojiyi enerji ithalatçısı olan ve bu nedenle cari açık veren ülkemizin bu kadar erken elde etmesi çok önemli. Zira bu teknolojiyle elde edilecek enerji, alternatiflerinden yani doğalgaz, nükleer, su, rüzgar ve güneşten daha ucuza geliyor. Ama yasal düzenlemeleri ve anlaşmayı, cazip teşvik ve kredilendirme sistemleriyle desteklemeliyiz.
Başlangıçta ithalat yoğun olacaktır. Ama hedefimiz bu santralleri üretmek olmalı. Anlaşma buna izin veriyor. Zira Amerika’nın üretim maliyetleri Çin’den çok yüksek. Türkiye rüzgar tribünlerinde ve güneş panellerinde (Bu sektörde yüz binden fazla istihdam var) yaptığı gibi bu son teknoloji de de üretici olabilirse hem enerji ithalatımız azalacak hem de yüksek teknoloji ihracatımız artacak.
Ankara’nın bu hamleyle dengeme stratejisi takip ettiğini düşünüyorum. Yüksek teknoloji gerektiren Nadir Toprak elementlerinde Çin’le (ŞİÖ zirvesi sırasında anlaşma imzalandı) modüler santrallerde Amerika ile yürüyeceğiz. Akkuyu Rusya’da. Muhtemelen Sinop’u da Rusya’ya Kırklareli’ni Çin’e vererek üç büyükle de ortak olacağız.
LNG tedarikiyle ilgili imzalanan anlaşma yirmi yıl geçerli olacak. Halihazırda da Amerika’dan LNG alıyoruz. Bazı yorumcular LNG ile Rusya’dan alınan doğalgaz fiyatını mukayese ederek LNG’ nin %30 pahalı olduğunu ifade ediyorlar. Bu gayet normal. Üretim prosesinden geçirilerek sıkıştırıldığından LNG, boru doğalgazından pahalıdır. LNG’ nin avantajı, nakliye maliyetinin çok düşük olması ve stoklanabilmesi. Kaldı ki Rusya Türkiye’ye ambargo nedeniyle Azerbaycan, İran ve Türkmenistan’dan çok daha düşük fiyatlarla satış yaptığından, bu fiyatları baz almak yanlış olur.
Boru doğalgazı stoklanamadığından devletler uzun vadeli kontratlarla LNG’ de alırlar. LNG’ yi, tüketimin öngörülemeyen miktarda artması, doğalgaz tedarikinde sorun olması ve fiyatların çok yükselmesi gibi kriz anlarında ve sıkışıklıklarda kullanmak üzere stoklarlar. Halen LNG’yi Cezayir, Katar, Nijerya, ABD ve Trinidad ve Tobago gibi devletlerden alıyoruz. En büyüğü Tuz gölünün altında olmak üzere devasa, Avrupa’nın en büyük LNG depolarına sahibiz. Yapılan süresi dolmak üzere olan anlaşmayı miktarı artırarak yenilemek.
Trump, Amerika’nın ticari açığına/fazlasına bakarak gümrük vergilerini arttırıp azaltıyor. Geçen ay stratejik ortak olarak tanımladıkları Hindistan’a uygulanan gümrük vergisini-Çin’le birlikte-%50 arttırdı. Bu nedenle zaten almak zorunda olduğumuz bir ürünü ABD’den almamız akıllıca. Böylece ticaret hacminde dengeleme yapıyoruz. Başka devletlerin ödedikleri vergiler artarken bizim ödediğimiz artmazsa daha çok ihracat yaparız.
İmzalanan son anlaşma yolcu uçağı alımıyla ilgili. İki tane uluslararası üretici var. Airbus ve Boeing. THY’nin filosu bu uçaklardan oluşur. THY, ABD-AB dengesi gözeterek ihtiyacı kadar uçağı bu şirketlerden tedarik eder. Geçen sene bu çalışma tamamlandı ve her iki şirkete de siparişler geçildi. Fakat Boeing’le ilgili nihai anlaşmanın imzalanması ki bu sadece bir seremoni, iki başkanın görüşmesine bırakıldı.
Havayolu şirketlerinde, Airbus’un bir modelinde henüz giderilemeyen bir motor sorunu olduğundan büyük kriz var. İtibarlı şirketler bu modeldeki uçaklarını hangarlara çektiklerinden planlanmış uçuşlarını gerçekleştirmekte zorlanıyorlar. Bu nedenle her iki uçak üreticisi de karşılayabileceklerinin çok üstünde siparişlerle karşı karşıyalar. Yani Özel’in ifade ettiği gibi Trump’la görüşmek için uçak alınmıyor. Toplantıda anlaşması yapılmış, siparişi verilmiş uçaklarla ilgili son ve sembolik imzalar atıldı.
Bu arada Özel’in Erdoğan Trump’ın oğluyla görüştü iddiası doğru olabilir. Trump’ın oğluyla iki ülkeyi ilgilendiren konularda görüşülmüş olabilir. Bu konuda Erdoğan’ı eleştirmeyi yanlış buluyorum. Trump’ın yani görevdeki ABD başkanının tarzı bu. Birbirinden hayati bir sürü sorunumuz ve konuşacak konumuz varken ‘’Oğlunla görüşmüyoruz, muhatap almıyoruz’’ denmesi doğru olmazdı. Bilakis Trump’ın üzerinde ağırlığı olan herkesle görüşmeliyiz. Söz konusu olan Türkiye’nin menfaatleriyse gerisi teferruattır.
