Köşe Yazısı

Azerbaycan’daki Darbe Girişiminden Alınacak Dersler

Ertuğrul Türkoğlu
Ertuğrul Türkoğlu
5 dk Sesli Dinle 1

Putin, BDT’nin Duşanbe Zirvesinde, özür dilediği, tazminat ödemeyi kabul ettiği görüşmeden sonra Aliyev’le tekrar bir araya gelmek istiyor. Bu görüşmede bir ihtilal girişiminden bahsederek konuyla ilgili evrakları veriyor. İddiaya göre Cumhurbaşkanlığı Ofisi eski Başkanı Ramiz Mehdiyev, Azerbaycan uçağının Rus füzeleri tarafından düşürülmesi üzerine Bakü ile Moskova’nın arasının bozulmasını fırsat bilerek KGB ile ilişkiye giriyor.

Sürekli yazışıyor, görüşüyorlar. İhtilali nasıl yapacaklar, darbeden sonra ülke nasıl yönetilecek, hangi konuma kim gelecek hepsini belirliyorlar. Planlar olgunlaştıktan sonra KGB Putin’i bilgilendiriyor. Mehdiyev, Haydar Aliyev’in 50 yıllık yol arkadaşı. Azerbaycan’daki Rusçu damarın liderlerinden. Karabağ savaşından hemen önce başkan ve başkan yardımcılığından sonra en güçlü üçüncü pozisyon olan konumunu kaybederek pasif bir göreve atanmıştı. O tarihte de ihtilal hazırlığı içinde olduğu iddia edilmişti. Bir başka iddia da Aliyev’in Putin ile anlaştığını bilmediğinden, savaşa hazırlanıldığı bilgisini KGB’ye ilettiği için tasfiye edildiğiydi. Mehdiyev vatana ihanet suçlamasıyla tutuklandı. İlginçtir henüz bir başka tutuklanma olmadı.

KGB on ay boyunca Mehdiyev ile yazışmış. Sizce Gebele Zirvesine liderler tam kadro katılmasalardı, birbirlerine arka çıkmasalardı, Aliyev’e destek vermeselerdi böyle olur muydu? Türk NATO’su, ortak askeri tatbikatlar yapılması, TDT PLUS gibi kararlar alınmasaydı on aydır gerilimi sürekli yükselten Putin acaba yine geri adım atar mıydı? Putin, ŞİÖ Çin Zirvesinde de Aliyev’le görüşerek bilgi aktarımı yapabilirdi. Neden TDT Zirvesinden iki gün sonra toplanacak olan BDT Zirvesini bekledi?

Türk devletlerinin aralarındaki ilişkilerin iyi olması, giderek daha da iyileşmesi ve TDT, Türk devletlerinin her birinin sigortası. Koruma kalkanı. Türk devletlerinden birini karşısına alacak olanın hepsini karşısına alacağını bilmesinden daha caydırıcı ne olabilir?

‘’Türk devletlerinin birbirini tutmasından daha tabii ne var?’’ demeyin. İran’ı 900’lerden, Azerbaycan’ı 800’lerden 1925 senesine kadar Türkler yönetti. 1473’ten itibaren dört yüz yıl boyunca Azerbaycan Türkleriyle Anadolu Türkleri hep savaş halindeydiler. (Kasrı Şirinden sonra savaş olmadığı bilgisi yanlıştır. Kasrı Şirinden sonraki sınır değişiklikleri geçici oldu. Eninde sonunda Kasrı Şirin’de kabul edilen sınırlara geri dönüldü. Yoksa mesela Nadir Şah, şah olduğunda bırakın Tebriz’i Orta İran’da yer alan Kazvin ve Hamedan Osmanlı’ya aitti.) 

Osmanlı da İran’da bitmeyen savaşlar nedeniyle güç kaybetti. Kuzey Azerbaycan’ı, Kafkasya’yı, Batum’u ve Ahıska’yı Ruslara bu yüzden kaybettik. İlginçtir Pehleviler yani Farslar yönetimi ele geçirdikten sonra Türkiye- İran ilişkileri hızla düzeldi.

Bir istisnadan bahsetmiyorum. Timur’dan sonra Türkistan Türkleri Rus işgali başlayana kadar birbirleriyle ve diğer coğrafyalardaki Türklerle savaştılar. Rus işgali sırasında birbirlerine yardım etmediler. Haddi zatında önceki dönemlerde de durum farklı değildi. Hunları Avarlar, Avarları Göktürkler, Göktürkleri Uygurlar, Uygurları Kırgızlar yıktı. Selçukluların kendi aralarında ve diğer Türk devletleriyle yaptıkları savaşlar düşmanlarla yaptıklarından on kat fazladır. Yani Türkün Türk’le arasının iyi olmaması gayet normal.

Arap devletleri bağımsızlıklarını kazanır kazanmaz birbirleriyle savaşmaya başladılar. Hala savaşıyorlar. SSCB yıkıldığında Slav halkları yine Slav olan Ruslardan kurtulmak ve bir daha Rus egemenliğine girme ihtimalini ortadan kaldırmak için hemen ve hiç düşünmeden NATO ve AB’ye katıldılar. Latin halkları da İspanyollardan ve Portekizlilerden bağımsızlıklarını kazandıktan sonra ilk iş birbirlerine saldırdılar.

Bağımsız olduklarında, Türkistan Türklerinin, savaşa yol açabilecek bir sürü sorunları vardı. Bunları savaşmadan, kan akıtmadan ve tehditleşmeden çözdüler. İlişkilerini geliştirdiler. Birlikte çok büyük projeler geliştirdiler. Üç Türkistan devleti Çin’le birlikte dünyanın en uzun ve yüksek hacimli doğalgaz nakil hatlarından birini inşa ettiler. Bu hattı 20 yıldır sorunsuz, kapasiteyi sürekli yükselterek işletiyorlar.

Azerbaycan’la Türkiye’nin iş birliği Karabağ zaferini getirdi. Beraber geliştirilen projeler her iki devleti enerji de Rusya’ya bağımlı olmaktan kurtardı. İsrail medyasında çokça yer alan doğruluğundan emin olmadığım haberlere göre; Türkiye Gazze’ye asker göndermek istiyor. İsrail Türkiye’yi hiçbir şekilde kabul etmeyeceğini deklere ediyor. Aracılara ‘’Biz Azerbaycan’a güveniyoruz. Türkiye’de güveniyorsa Azerbaycan askeri gelsin ‘’ diyorlar. Türkiye teklifi ‘’Hay hay, elbette’’ diye cevaplandırıyor. Aliyev’de öneriyi kabul etmekle birlikte Netanyahu’yu arayarak ‘’Bana güveniyorsan ben kefilim Azerbaycan askeriyle birlikte Türk askeri de gelsin. Türkiye’nin Gazze’de olması, birçok sorunun ortaya çıkmasını önler’’ diyor. Netanyahu tek başına karar veremeyeceğini koalisyon ortaklarıyla görüşmesi gerektiğini söylüyor.

Bu haber doğru olabilir, kısmen doğru olabilir. Tamamen senaryo bile olabilir. Önemli olan algı. Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin bu şekilde ele alınması gerçekten büyük bir nimet, değerini bilmeli ve her hamlemizde kendi devletimiz kadar diğer Türk devletlerini de dikkate almalıyız.

Kaleme aldığım kitaplarda ve makalelerde Türk devletlerinin tam bağımsız olma sürecinin, mümkün mertebe Rusya ile karşı karşıya gelmeden yönetilmesi gerektiğini vurguladım. Rusya ile zıtlaşan Gürcistan, Ukrayna ve Moldova bölünerek zayıflarken, daha dikkatli davranan Türk devletleri her geçen gün daha da güçlendiler. Bu olayda tespitimi doğruluyor. Azerbaycan Rusya’nın en az etkili olduğu Türk devleti. Aliyev Karabağ fatihi. Çok güçlü. Kamuoyu desteği hiç olmadığı kadar yüksek. Buna rağmen ihtilal düşünülebiliyor, KGB darbe sürecinde rol alabiliyor. Diğer Türk devletleri darbeye daha müsaitler. Liderler Aliyev kadar güçlü değiller. Rusçular ve Rusya, Azerbaycan’dan daha etkili Türkistan’da. Ekonomi daha kötü.

Duşanbe Zirvesinde Putin Zangezur koridorunu gündeme getirmedi. Koridorun Amerika’ya verilmesini eleştirmedi. Bu tavrında, Gebele Zirvesinde, istisnasız Türk liderlerinin hepsinin koridora güçlü destek vermesinin etkili olduğunu düşünüyorum. Yoksa Putin’in Zengezur da Rusya’nın devre dışı bırakılmasından ve yönetimin Amerikalılara verilmesinden rahatsız olmaması imkansız. Zirvede TDT’nin aldığı kararlarda gündem olmadı. Bu tavır Rusya’nın Türk devletleriyle gerginlik istemediğini gösteriyor. Bu fırsatı değerlendirmeliyiz. Zira Rusya eskiyen, zayıflayan ve tükenen bir büyük güç. Türkistan için asıl tehdit, Rusya değil, Çin.  

Bu vesileyle bir önerimizi bir kez daha gündeme getirelim. TDT bünyesinde sadece ihtilal girişimlerine, darbe teşebbüslerine ve kalkışmalara müdahale edecek bir askeri güç oluşturulmalı. Bu olursa ne Kazakistan’daki gibi protesto gösterilerini kalkışmaya dönüştürmeyi hedefleyen çalışmalar olur ne Kırgızistan’da defalarca şahit olduğumuz darbeler olur ne de Mehdiyev gibi maceraperestler ihtilal yapmaya kalkışır. TDT askeri gücü müdahale edeceğinden ve dolayısıyla sonuç alınamayacağı kesin olduğundan darbeye başvurulmaz.

     

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • Duran Güral

    Çok doğru bir tesbit. Türkiye ve Türk Devletleri, hem batılı devletler hem Rusya hemde Çin ile ilişkilerini sıcak tutmalı. Ekonomik ilişkilerini daha da artırmalı. Tâbi bu arada ekonomilerini büyütmeli. Ordularını güçlendirmeliyiz. Zenzegur koridorunda Amerika nın bulunması Türklerin lehinedir bence. Hem Amerika, Avrupa, Rusya ve Çin menfaatleri için Türkiye ve Türk Devletlerine ihtiyaç duyacaktır. Bu sayede tek yönlü bir bağımlılık oluşmayacaktır.

Bu Yazıyı Paylaş