Azerbaycan-Türkistan Çolpan Ata Zirvesi

Türkistan devletlerinin liderleri uzun yıllardır bazen senede bir kere, bazen daha sık bir araya gelirler, dünya ve bölge meselelerini değerlendirirler. Bu zirveler zamanla C5 Platformunu doğurdu. Türkistan devletleri, büyük devletlerle ilişkilerini, C5 üzerinden yürütüyorlar. C5 şimdiye kadar Çin, ABD, Japonya, Rusya, AB, Almanya gibi devletlerin liderleriyle defalarca toplantılar yaptı. Böylece dünyaya ‘’Biz biriz, birlikte hareket ediyoruz.’’ mesajı verildiği gibi, büyük güçlerin Türkistan devletlerini birbirlerine karşı kullanması, rekabet ortamı oluşturması gibi riskler bertaraf ediliyor.

Bazı yorumcular Türkiye’nin bu platforma katılmamasını eleştiriyorlar. Oysa Türkiye’nin de platformda yer alması, altı devletin Rusya, Çin, AB ve ABD’ye karşı Türkiye’yle birlikte hareket ettikleri görüntüsünü vereceğinden, büyük güçlerin tepkisini çeker. Zira Türkiye’de artık büyük güç veya büyük güç adayı olarak algılanıyor. Yedi devlette bundan zarar görür. Platformun bugünkü yapısı, büyük güçlere karşı güç birliği yapma, ezilmeme ve sömürülmeme iradesi olarak değerlendiriliyor. Saygı uyandırıyor.

1994 senesinde Nazarbayev’in gayretleriyle kurulan Orta Asya Devletler Birliği, Kerimov’un Özbekistan’ı lider ülke yapma hevesi ve Kazakistan’la rekabete girişmesi nedeniyle işlevsizleşti. Mirziyoyev devlet başkanı olduğunda, Özbekistan’ın diğer politikaları gibi Türkistan siyaseti de değişti. ‘’Abilik yapma’’ yaklaşımından vazgeçildi. Rekabetin yerini ‘’eşitler arasındaki iş birliğini geliştirme’’ aldı. Türkistan devletleri aralarında kangrene dönüşen sınır ihtilafları ve suların paylaşılması gibi sorunları bu değişim sayesinde çözdüler. C5’te bu değişimin meyvesi.

C5’in Kasım 2025’te yapılan zirvesine Aliyev şeref konuğu olarak davet edildi. Rusya ‘’yanlışlıkla’’ Azerbaycan uçağını düşürdüğünden, iki ülke arasındaki ilişkiler kötüydü. O tarihlerde gerilim çok yükselmiş, iki ülke birbirlerinin vatandaşlarını sınır dışı etmeye ve tutuklamaya başlamışlardı. Bu davetin amacı Azerbaycan’la dayanışmaktı. Bakü’ye destek vermekti. Moskova’ya ‘’Yanlış yapıyorsun’’ demekti. Türk devletleri, sarı öküzü vermeyeceklerini gösterdiler inisiyatif alarak.

2025 zirvesinde Azerbaycan’a C5’e tam üye olması teklif edildi. Olayların gelişimi bu teklifin zirve sırasında kararlaştırıldığını gösteriyor. Türkistan liderleri, görüşmeler esnasında, Azerbaycan’ın aralarında olmamasının büyük bir eksiklik olduğunu fark ettiler muhtemelen. Aliyev bu teklifi anında büyük bir memnuniyetle kabul etti. Bu hamleyle Rusya’ya davetten daha güçlü ve etkili bir mesaj verilmiş oldu. Azerbaycan gibi güçlü orta ölçekli bir devletin tam üye olması, platformun gücünü en az iki katına çıkardı.

C5 henüz kurumsallaşmadığından Azerbaycan’ın katılmasından sonra oluşuma kimisi C6, kimisi Türkistan+ Azerbaycan diyor. Ağustos 2026’da düzenlenen ve birbirinden önemli kararlar alınan Çolpan Ata Zirvesi, Azerbaycan’ın üye olarak katıldığı ilk zirve olarak hatırlanacak.

Alınan ilk karar, Hazar’ın adeta bir Türk gölüne dönüştürülmesi. Hazarda Türk devletlerinin 17 limanı var. Bu limanlar arasında düzenli seferler koyulacak. Filolara yeni gemiler özellikle vagon, tır ve konteyner taşıyan RORO gemileri katılacak. Böylece Türkistan’ın en doğu ucundan farzı mahal Narin’den, Oş’tan hatta Urumçi’den, Kaşgar’dan yola çıkan bir tren, hiç aktarılmadan Batum limanına kadar gelebilecek. Batum’da yine RORO gemilerine yüklenen vagonlar, yine mallara el değmeden dünyanın her yerine ulaştırılabilecek.

Türkiye ile Türkistan devletlerinin arasındaki ekonomik ilişkiler yavaşta olsa istikrarlı olarak artıyor. Türkistan devletlerinin kendi aralarındaki ve Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ilişkilerse daha hızlı artıyor. Azerbaycan ile Türkistan arasındaki ilişkiler ise son derece zayıf. Azerbaycan Türkistan devletlerinin hiçbirinin en çok ticaret yaptıkları ilk on ülkeden biri değil.

Taraflar bu sorunun farkındalar ve çözmek için gayret gösteriyorlar. Aliyev son üç yılda 16 kez Türkistan’a gitmiş. Türkistan liderleri aynı sürede 26 kez Azerbaycan’ı ziyaret etmişler. Bu ziyaretlerde ana gündem, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi olmuş. Aliyev gelinen noktayı ‘’Azerbaycan ve Türkistan tek jeopolitik bölgeye dönüştü’’ cümlesiyle özetledi.

Azerbaycan bu çerçevede Türkistan’da oteller açıyor. Ukrayna, Gürcistan, Moldova, Romanya ve Türkiye’de yaygın olan SOCAR akaryakıt istasyonları Türkistan’a da giriyor. Zirvede Azerbaycan ile Türkistan devletleri arasında ondan fazla ikili anlaşma imzalandı. RORO yatırımı da ticari ilişkilerin artmasını sağlayacaktır.

Altı devlet üçüncü ülkelerden tedarik ettikleri ürünleri birbirlerinden temin etmeye karar verdiler. Bu karar ilk önce akaryakıtta hayata geçirecekler. Zira Rusya, Ukrayna’nın saldırıları nedeniyle akaryakıt ihracatını yasakladı. Türkistan devletleri ihtiyaçlarını üretici olan Azerbaycan ve Kazakistan’dan temin edecekler. Altı devletin de ortak olacağı bir rafinerinin kurulmasında da mutabık kalındı.

Hayati derecede önemli olan bir diğer karar, beş devletin vatandaşlarına Schengen emsal alınarak serbest geçiş hakkı verilmesi. (Bu karara Türkmenistan iştirak etmedi) Böylece beş devletin arasındaki sınırlar fiilen kalkacak. Halklar kaynaşacak. Turizm gelişecek. İşsizlik sorunu yaşayan Kırgızistan ve Tacikistan vatandaşları iş gücüne ihtiyaç duyan Kazakistan ve Azerbaycan’a yerleşebilecekler. Bir sonraki aşamada tek vize uygulamasına geçilecek. Devletlerden birinden vize alan yabancılar, beş ülkeyi de ya da istedikleri ülkeleri ziyaret edebilecekler.

Zirve bildirgesinde Türk devletlerinin entegrasyonundan bahsedilmesi dikkat çekiciydi. Zira Tacikistan TDT üyesi olmamasına rağmen Türklerin entegrasyonundan rahatsızlık duymuyor bilakis bu düşünceyi destekliyor. C5’ten Tacikistan’ın dışlanmaması çok doğruydu, TDT’ye üye yapılmamasıysa çok yanlış. Hala bu yanlışta ısrar ediliyor. Oysa Gürcistan, Tacikistan, Ermenistan ve Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi, Türk denizindeki adalar. Buraları Türk dünyasına en azından ve başlangıçta ekonomik olarak entegre edemezsek, gelecekte çıban başına dönüştürüldüklerini görürüz. Büyük bedeller öderiz.

Liderler ekim ayında Türkmenistan’ın Avaza Bölgesinde bir araya gelmek üzere ayrıldılar. İki ay sonra toplanarak, alınan kararlarla ne kadar mesafe alındığını değerlendirecekler. Avaza Bölgesi Türkmenistan’ın Antalya’sı. Aşkabat buraya on milyarlarca dolar harcayarak süper lüks oteller, tatil köyleri, plajlar, AVM’ler ve eğlence merkezleri inşa etti. Sonrada bu tesisler, Türkmenistan’ın vize vermeme veya çok zor verme politikası çerçevesinde çürümeye terk edildi. Belki bu zirve münasebetiyle Avaza’ya da el atılır.