Çin'in dış politikası
Pekin’in en yakın müttefiklerinin başına gelenlere sessiz kalması, tepki vermemesi sadece sıradan insanlar tarafından değil dış politika analistleri ve uzmanlarca da anlamlandırılamıyor. Oysa bu siyaset, Çin’in SSCB yıkıldıktan sonra takip ettiği dış politikanın temel rüknü.
Pekin, tek kutuplu dünya düzenine karşı. Çok kutuplu düzenden yana. Hedefi Çin’in kutuplardan biri, hatta en güçlüsü olması. Bunun yolu Çin’in en büyük ekonomi olmasından geçiyor. Öyle kıl payı falan değil kendilerinden en yakın ekonomiye fark atarak en büyük ekonomi olmayı planlıyorlar. Onları bu hedeften uzaklaştıracak her şeyden özellikle uzak duruyorlar.
Çin’in hiçbir müttefikine verilmiş bir sözü ve taahhüdü yok. Venezüella ve İran’ın ABD ile ilişkileri Çin yüzünden, Pekin’in onlara empoze ettiği siyasetler nedeniyle bozulmuş değil. Bu devletler kendileri ettiler, kendileri buldular. Onların ABD’yi, yani tek hegemon gücü dikkate almayan siyasetlerinin ceremesini neden Çin çeksin?
‘’Venezüella ve İran’ın en büyük müşterisi Çin. Dolayısıyla bu operasyonlardan en büyük zararı Çin görecek. Maliyetleri artacak, rekabet gücü düşecek’’ dediğinizi duyar gibiyim. Bu tespitler doğru. Ama bunlar Çin için tali konular. Çin’in dört trilyon dolara yakın rezervi var. Nerede ne kadar maden, petrol, gaz ve doğal kaynak bulursa satın alıp stokluyor. Bazı madenlerde on beş yıllık ihtiyacını karşılayacak kadar stoku var.
Son yıllarda başta altın ve gümüş olmak üzere maden fiyatlarının artmasının başlıca nedenlerinden biri Çin’in bu politikası. Bu arada en çok stoka Çin sahip olduğundan, fiyat artışlarından en kazançlı çıkanda Çin oluyor.
Elbette kurduğu düzen bozulmasaydı, düşük fiyatlardan petrol ve gaz almaya devam edebilseydi Çin memnun olurdu. Ama bu düzen bozulduğunda Çin onarılamaz hasar görmedi, görmüyor. Bilakis İran ve Venezüella global ekonomiye entegre olurlarsa yani zenginleşirlerse bundan en fazla istifade edecek ülke de Çin.
Çin; ABD, AB, Latin Amerika, Afrika ve Uzakdoğu ülkelerinin en büyük ticaret ortağı. Çin’i en büyük tehdit olarak gören Japonya, Güney Kore ve hatta Tayvan’ın bile en çok ihracat ve ithalat yaptığı ülke Çin. İran ve Venezüella’da refah artarsa Çin’den daha fazla ithalat yaparlar. Buda Çin’in hedeflediği büyüme oranlarını yakalamasını kolaylaştırır.
Çin’in ekonomiyi öncelemesi, tarihinden ve güncel tespitlerden kaynaklanıyor. Çin tarihin birçok döneminde süper güçtü. Bilimsel gelişmelere ve teknolojiye önderlik ediyordu. 15. Yüzyılda alınan içe kapanma kararı önce ekonomik sonra bilimsel gerilemeye yol açtı. Bunun sonucu Çin’in 19. Yüzyılda İngiltere ve Fransa’nın yarı sömürgesi haline gelmesiydi. Çin bu aşağılanmayı bir daha yaşamamak için ekonomik açıdan çok güçlü olmayı hedefliyor.
Sadece tarihi birikimi değil, güncel örneklerde Çin’in doğru siyaset takip ettiğini ortaya koyuyor. SSCB yıkıldığında siyasi ve askeri olarak çok güçlüydü. ABD ile uzay savaşları yürütüyordu. Bilim üretiyordu. Ama ekonomik açıdan zayıflaması, rekabetçi olmaktan uzaklaşması, sonunu getirdi. Bir başka örnek Rusya. Nükleer silahları var. Modern silahlarla teçhiz edilen ordusu güçlü. Ama ekonomik açıdan çok zayıf olduğundan süper güç olamıyor. Suriye ve Libya örneklerinde olduğu gibi sürekli kan kaybediyor.
Çin ekonomiyi önceliyor ama askeriyeyi ihmal etmiyor. Bu yaklaşımıyla, ekonomik olarak ABD ve Çin’le benzer büyüklüğe sahip olan ama askeri olarak çok zayıf olduğundan esamesi okunmayan AB’den ayrışıyor.
2010’lu senelere kadar Çin’in savunma harcamaları çok mütevaziydi. Fakat 2010’lu yıllarda savunma bütçesini hızla arttırdı. Bugün savunmaya ABD’den sonra en çok para ayıran ülke. Bütçesi ABD’nin bütçesinin %40’ı kadar ama maliyetleri çok daha düşük olduğundan, satın alma paritesi dikkate alındığında, ABD ile benzer tutarlarda harcama yaptığı söylenebilir.
Kaldı ki aşağı yukarı bütün kategorilerde, son teknoloji silahların üretiminde, Birleşik Devletlerle yarış halindeler. Askeri alandaki teknoloji geliştirme faaliyetleri, ekonomik faaliyetler gibi aleni olmadığından kullanılmadıkları sürece hangi kategoride, hangi ülkenin silahları daha etkili bilmemiz mümkün değil.
Çin’in askeri harcamalarını sürekli arttırmasının nedeni, ABD ile hesaplaşacak olması değil. Çin’in savaşmak gibi bir hedefi yok. Zira savaş olduğunda Çin’in inşa ettiği ekonomik düzen yıkılır. Çin, durmadan üretim yapan ve bu sayede çok düşük maliyetler yakalayan bir dev makine. Bu makine durduğunda, dur-kalk yaparak üretim yapar hale geldiğinde, bütün cazibesini ve avantajlarını kaybeder.
Çin’in askeri harcamalarını artırmasının gayesi, ABD’nin baskı uygulayarak Çin’in ekonomik büyümesini yavaşlatmasının önüne geçmek. Zira ABD İkinci Dünya Savaşından sonra, İngiltere’yi süper güç pozisyonundan, sterlini haddinden fazla değerlemeye zorlayarak düşürdü. Japonya 1980’lerin parlayan yıldızıydı. En iddialı süper güç adayıydı. Ama askeri olarak zayıftı. ABD Japonya’yı da yeni değerlemeye zorladı. Yen çok değerlenince Japonya ihracatta kan kaybetti ve ekonomik büyümesi yavaşladı.
ABD’de Çin’de ne yaptıklarının farkındalar. Öncelikleri, olmazsa olmazları belli. Bunları dikkate alarak dış politikalarını belirleyen devletler bu süreçten karlı çıkacaklar.
