Köşe Yazısı

Ertuğrul Türkoğlu yazdı: ŞİÖ’nün Çin Zirvesi

Ertuğrul Türkoğlu
Ertuğrul Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 1

ŞİÖ’nün Çin Zirvesi dünya için çok önemli. Türk dünyası ve Türkiye için daha da önemli. Yanlış anlaşılmasın zirve, ŞİÖ etkili bir örgüt olduğundan önemli değil. Katılımcılar ve yapılacak ikili, üçlü görüşmeler zirveyi önemli kılıyor.

ŞİÖ Hindistan-Pakistan savaşını önleyemeyerek, savaş başladıktan sonra ateşkes sağlayamayarak ve İran’ın bombalanmasına ses çıkarmayarak itibarını kaybetti. Düşünün, iki ŞİÖ üyesi arasındaki harbi Trump bitirdi. Daha da beteri savaşta Rusya ABD ile birlikte Hindistan’ı, Çin Pakistan’ı destekledi.

Oysa tek kutuplu dünya, ABD dahil bütün devletler ve insanlık için riskli. Hele de Amerika’nın başında Trump gibi bir başkan olduğunda risk katlanarak artıyor. Yani ŞİÖ güçlü ve etkili olabilseydi, alternatif haline gelebilseydi ABD ve ABD’nin şımarttığı İsrail bu kadar pervasız hareket edemezdi. Gerçi Trump’ın buyurgan üslubu, bütün devletleri aynı kefeye koyması ve sürekli yeni vergiler salması, birbirinden kopma noktasındaki örgüt üyelerini bir araya gelmeye ve iş birliği yapmaya teşvik ediyor. ŞİÖ’ nün bir geleceği olacaksa Amerika’nın bu yanlış politikaları sayesinde olacak.

Peki bütün bunlara rağmen zirve neden Türk dünyası için önemli? KKTC dışındaki devlet başkanlarımızın tamamı zirveye katıldılar ve büyük devletlerin liderleriyle görüştüler. Aldıkları kararlar milletimizin istikbalini belirleyecek. Zira dünyanın gündemi çok yoğun. Konular birbirinden mühim.

Azerbaycan ile Rusya arasındaki, uzun süredir devam eden krizin Türk devlet başkanlarının arabuluculukları marifetiyle çözüleceğini umuyorum. Ruslar, Mihriban Aliyev’in 26 Ağustos’taki yaş gününü çok abartılı kutladılar. Böyle bir şey ne gördüm ne de duydum. Bu nedenle kutlamaların Bakü’ye uzatılan bir el olduğunu düşünüyorum.

Türk devletlerinin büyük devletlerin birinden yana tavır almak, bloklardan birini tercih etmek gibi bir lüksleri yok. Denge politikası takip ederek ağırlığımızı korumalıyız. Nitekim Aliyev Ukrayna, Gürcistan ve Moldovya liderleriyle aynı hataya düşmedi. Kriz boyunca Putin’e en ağır eleştirileri getirirken bile ‘’Azerbaycan’ın AB ve NATO üyeliği hedefi yoktur. Batıya yönelimi yoktur. Yerimiz merkezi Asya’dır.’’ sözlerini ısrarla tekrarladı.

Yani Putin’e diplomatik dille ‘’Rusya’ya karşı Batının çıban başı, atlama tahtası olmayacağız. Ama Azerbaycan müstemleke değil, olmayacak ve müstemleke muamelesini kabul etmeyecek. Eşit ortak muamelesi görmek kaydıyla Rusya’yla ortaklığımızı sürdürmeye kararlıyız.’’ demiş oldu.

Azerbaycan’ın kararlı tavrı Rusya’nın daha dikkatli ve dengeli olmasına ve Azerbaycan’a daha az müdahale etmesine yol açacak gibi gözüküyor. Bu tahminim gerçekleşirse sadece Azerbaycan değil diğer Türk cumhuriyetleri de mevzi kazanacaklar. Zira bu devletler birbirlerine emsaller.

Çin ve Rusya ile görüştüğümüz en önemli konu enerji. Sinop ve Trakya nükleer enerji santrallerine her iki devlette talip. Nükleerde özellikle son yıllarda Çin büyük atak yaptı. En ileri teknolojiye sahipler. Halihazırda aynı anda yirmiden fazla tesisinin yapımını sürdürüyorlar yani tercih ediliyorlar. İlaveten finansman sorunları yok. İki tesisten birinin yapımını Çin’e vermeliyiz. Diğer tesisi Rusya’ya vermek için çok geciken Akkuyu’nun bir an önce bitirilmesini yani daha fazla gecikmemesini şart koşmalıyız.

Ukrayna savaşı sürdüğü sürece Rusya ile ticari ilişkilerimizde enerji de dahil olmak üzere mesafe alamayız. Yapılan anlaşmalar iyi niyetten öteye geçmez. Ama Çin çok hızlı hareket ediyor, üstlendiği projeleri genelde vaktinden önce bitiriyor. Bu nedenle hem nükleer de hem de nadir toprak elementlerinde (NTE) yapacağımız iş birlikleri çok mühim. Eskişehir’de bulunan NTE rezervi dünyada tek sahada bulunan en zengin rezerv. Çin’le imzalanan ön anlaşma en kısa sürede kesinleştirilmeli. Çin ile ortak NTE zenginleştirme tesisi planlandığı gibi devreye alınırsa kısa sürede onlarca yüksek teknoloji yatırımı alırız.

Türk dünyası için en kritik toplantılar, Erdoğan ve Aliyev’in Peşinyan ile yaptıkları ikili ve üçlü görüşmelerdi. Azerbaycan ile Ermenistan arasında barış anlaşması imzalanalı bir ay olmasına rağmen hala normalleşmek için bir adım bile atılmadı. Büyük bir ekonomik kriz yaşayan Ermenistan’da seçimlere sadece bir yıl kaldı. Eğer normalleşme adımları en hızlı şekilde atılmazsa Peşinyan seçimleri kaybeder. Türk düşmanları iktidara gelir. Ermenistan yeniden Türk dünyasının ortasında bir çıbanbaşına dönüşür. Bu toplantılarda atılacak adımların kararlaştırıldığını ümit ediyorum. Ermenistan’la normalleşmek Zengezur koridoru kadar önemli. Zira normalleştiğimizde Türk dünyasını ikiye bölen bu fakir ve zayıf ülkedeki bütün yolları kullanabileceğiz.

Zirvede Türkiye ve Azerbaycan özellikle Rusya ve İran’ın Zengezur koridoruna olan muhalefetlerini kırmaya çalıştılar. Zira Çin koridora muhalif değil. Bilakis koridordan nasıl istifade edebileceğiyle ilgili formüller üretiyor. Hazar’ın iki yakası arasında yapılacak gemi seferlerini organize etmeye hatta Hazar köprüsüne Çin talip olursa şaşırmamalıyız. Böyle bir gelişme hem Amerika’yı dengeleyeceğinden hem de Rusya ve İran’ın koridora ve köprüye bakışını değiştireceğinden Türk dünyasının da lehine olur.

Zirvede ne eksik kaldı diye sorulacak olsa ‘’Türkiye Hindistan’la da görüşmeliydi’’ derim. Elbette Pakistan’ı destekleyeceğiz. Çin, İran ve Azerbaycan’da Pakistan’ı destekledi. Ama Hindistan’la görüşüyorlar, ilişkilerini geliştiriyorlar. Hindistan’la başlangıçta en alt düzeyde bile ilişki tesis etmemiz Pakistan’ın da lehine olur. Hindistan’ın Türkiye’ye olan muhalefeti nedeniyle Yunanistan ve İsrail’e yönelmesini de engellemiş oluruz.

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • mert

    uzun zaman sonra aklı başında, jeostratejik derinliği olan, hamaset yapmayan bir yazı okudum.

Bu Yazıyı Paylaş