Hangi ATATÜRK
Bir insanı her yıl anmak, onu anlamaya yetiyor mu? Fotoğrafını duvara asmak, sözlerini paylaşmak, ölüm yıl dönümünde saygıyla ayağa kalkmak… Hepsi kıymetli. Fakat onun hangi koşullarda, hangi kararlarla neyi başardığını düşünmüyorsak, aramızda eksik kalmış bir bağ var.
Bu yüzden soruyorum: Hangi Atatürk?
Törenlerde adını andığımız Atatürk’ü ne kadar tanıyoruz? Okuyan, araştıran, hesaplayan, gerektiğinde bekleyen, zamanı geldiğinde sorumluluğu üstlenen kişiliğini ne kadar konuşuyoruz?
Ben, kurduğu Cumhuriyet 103 yaşını doldurmuş ve dimdik ayakta duran Mustafa Kemal Atatürk’ten söz ediyorum. Bir ülkenin geleceğini, o günün çaresizliğine teslim etmeyen liderden…
1919’un Türkiye’sini bugünün imkânlarıyla düşünemeyiz. Uzun savaşların yorduğu bir halk, işgal edilmiş topraklar, yoksulluk ve belirsizlik vardı. Böyle bir ortamda bağımsızlık hedefini ortaya koymak büyük cesaret isterdi. Ancak cesaretin sonuca ulaşabilmesi için örgütlenmeye, doğru zamanda alınmış kararlara ve milleti ortak bir amaçta buluşturacak iradeye ihtiyaç vardı.
Atatürk’ün stratejistliği burada görünür.
Samsun’dan başlayan yolun kongrelerle ilerlemesi, Ankara’da Meclisin açılması, askerî mücadelenin millet egemenliğine dayanan bir iradeyle yürütülmesi birbirini tamamlayan adımlardı. Atatürk, cephede kazanılacak zaferin nasıl bir devlet düzenine dönüşeceğini de düşünüyordu. Bugünün tehlikesini aşarken yarının temelini atıyordu.
Onun bağımsızlık anlayışı bu nedenle genişti. Ekonomide, maliyede, hukukta ve kültürde kendi kararlarını verebilen bir ülke istiyordu. Başka iradelere bağımlı bırakılan bir devletin egemenliğinin eksik kalacağını görüyordu.
Ülkesini ve milletini her zaman ön planda tutan bir liderdi. Hayatına yön veren amaç, bu topraklarda yaşayan insanların kendi yurtlarında başı dik yaşayabilmesiydi. Savaştan çıkmış bir ülkenin çocukları okuyabilsin, üretim artsın, kadınlar kamusal hayatta yer alsın diye çalıştı.
Onu anlatırken bazen “insanüstü gayret” diyoruz. Yaptıklarının büyüklüğü karşısında duyduğumuz hayranlığı böyle ifade ediyoruz. Oysa yorulan, hastalanan, acı çeken, ağır sorumluluklar taşıyan bir insandı. Bütün bunlara rağmen çalışmayı sürdürmesi, onun iradesini anlamamız için yeterlidir.
Atatürk, insanüstü bir varlık değildi; onu küçümsemek isteyenlerin çizdiği dar ve haksız portrelere de sığmazdı. Onu doğru tanımak ve anlatmak, her Türk gencinin gururla taşıyacağı bir emanettir. Bu emanete sahip çıkmak, hayatını öğrenmeyi ve eserini anlamak için emek vermeyi gerektirir.
Cumhuriyet’in ilanından ölümüne kadar geçen on beş yıla bakın. Eğitimden hukuka, sanayiden kültüre uzanan değişimin kapsamını düşünün. Savaşların tükettiği kaynaklarla bir ülkeyi yeniden kurmaya çalışmanın güçlüğünü hesaba katın.
“Az zamanda çok ve büyük işler yaptık” sözü, böyle bir emeğin ardından söylenmiştir. Üstelik aynı konuşmada yapılanları yeterli görmediğini de açıkça belirtmiştir. Başarıyı dinlenme gerekçesine çevirmeyen bir çalışma anlayışıdır bu.
O cümledeki “yaptık” sözcüğünü de atlamayalım. Millî Mücadele’nin ve Cumhuriyet’in ardında bir milletin fedakârlığı vardır. Cephede savaşanların, köyünde üretmeye çalışanların, cephane taşıyanların, sınıfta ders verenlerin emeği… Atatürk’ün liderliğini anlatırken bu ortak emeği görünür kılmak, onun eserini daha doğru anlamamızı sağlar.
Bu mücadelenin etkisi Türkiye sınırlarını da aşmıştır. Hindistan’ın bağımsızlık hareketinin önderlerinden Nehru’nun, Türkiye’deki mücadeleyi ve zaferi nasıl bir heyecanla izlediklerini anlatması bunun somut örneklerinden biridir. Türkiye’nin başarısı, yabancı egemenliği altında yaşayan halklara kendi geleceklerini değiştirebileceklerini göstermiştir.
Atatürk’ü doğru anlamak ve anlatmak için sağlam kaynaklara ve dürüst bir değerlendirmeye ihtiyacımız var. Söylemediği sözleri ona yakıştırmadan, kararlarını dönemin koşullarından koparmadan, güçlükleri ve tartışmaları gizlemeden anlatmalıyız. Tarihi araştırmak, soru sormak ve belgeler üzerinden değerlendirmek bu saygının bir parçasıdır. Nutuk’u okumak, hangi sorun karşısında nasıl düşündüğünü incelemek gerekir. Gençlere birkaç cümlesini ezberletmekle yetinmeyip o cümlelerin arkasındaki mücadeleyi öğretmeliyiz.
Bugün Cumhuriyet dimdik ayaktadır. Bu, yapacak işimizin kalmadığı anlamına gelmez. Cumhuriyet’e bağlılık, onun yurttaşa açtığı imkânları geliştirme sorumluluğunu da taşır. İyi eğitim, adalet ve özgür düşünce için göstereceğimiz çaba, bu bağlılığın günlük hayattaki karşılığıdır.
Bir öğretmenin öğrencisine düşünmeyi öğretmesinde, bir yöneticinin görevi ehline vermesinde, bir bilim insanının araştırmasında Cumhuriyet’in geleceği vardır. Hakkını arayan yurttaşın cesaretinde ve başkasının hakkına gösterdiği saygıda da…
Hangi Atatürk?
Milletine güvenen, bilgisini karara, kararını emeğe dönüştüren; bağımsızlık mücadelesini Cumhuriyet’le tamamlayan Atatürk.
Onu anarken duyduğumuz gururun bir sorumluluğu var: Uğruna ömrünü verdiği bu ülke için biz de işimizi iyi yapacağız. Gençlere bırakacağımız Türkiye’ye, onun taşıdığı sorumluluk duygusuyla bakacağız.
Yolun yolumuzdur Atam… Ruhunuz şad olsun. Aziz hatıranız önünde saygı, minnet ve şükranla eğiliyoruz…
