İnsanlık öldürülürken
Harita yalnızca sınırları göstermez; insanlığın vicdanını da gösterir. Gazze’de yaşananlar artık herhangi bir kimlik meselesi değildir. O, insanlığın ölümü, insanlığın ayıbıdır. Müslümanlar acı çekiyor diye gözler sadece onlara dönmesin; Avrupa’nın kalbinde, İspanya’dan Fransa’ya, sokaklar ve kamuoyu bu insanlık dramını herkesin dramı olarak görüyor. Avrupa’da halkın gösterdiği hassasiyet ve sokaklarda yükselen insanlık çağrıları, dünyanın vicdanına karşı bir ayna tutuyor — ve bu ayna zaman zaman bizimkinden daha net yansıyor.
İspanya’da yüz binleri bulan gösteriler, bir ülke kamuoyunun artık “öteki” tanımlamalarının ötesinde durduğunu gösterdi; Vuelta bisiklet turunun finalini durduran yüz binler, yalnızca Filistin bayrağı taşımadı, insanlık için susmama kararlılığını taşıdı. Bu kitlesel tepki, Avrupa’daki sokakların artık sadece etnik veya dini kimliklerin değil, temel insan haklarının savunucusu olduğunu gösteriyor.
Sadece sokaklar değil; kurumlar da hareketleniyor. Avrupa Birliği kurumları, serinkanlı diplomasi dilinin ötesine geçip daha somut adımları tartışmaya başladı; serbest ticaret ayrıcalıklarının gözden geçirilmesi, belirli kişilere yönelik yaptırım ve varlık dondurma önerileri, artık masada. Bu, Avrupa siyasetinin bazı kesimlerinde “insani sorumluluk” söyleminin yalnızca retorik olmadığını, ekonomik ve siyasi araçlarla da desteklenebileceğini gösteriyor. Ancak bu adımların arkasındaki birlik hâlâ kırılgan; üye devletlerin farklı yaklaşımları, acının evrenselliğini sorgulayan çelişkileri de ortaya koyuyor.
Öte yandan polis müdahaleleri, gözaltılar ve üniversitelerde yaşanan çatışmalar, Avrupa’nın sokaklarındaki sevginin ve acının ne kadar güçlü olduğunu kanıtlıyor — fakat aynı zamanda bir utancı da. Gençlerin, akademisyenlerin, sıradan vatandaşların “insanlık” talebi karşısında verilen sert müdahaleler, demokratik hassasiyetle insanlık hassasiyeti arasındaki çarpıcı gerilimi ifşa ediyor. Fransa’daki kitlesel gösteriler ve müdahaleler bunun en canlı örneklerinden biri.
İspanya ve birçok Avrupa ülkesinin vatandaşlarının gösterdiği bu hassasiyet, bize şunu söylüyor: Siyasetçilerin ve medyanın inşa ettiği sınırlar, halkın vicdanını sınırlayamıyor. Avrupa’da halkın tepkisi, yalnızca tarihsel empati veya medyatik ilgiden ibaret değil; bu, temel insani değerlerin savunusudur. Kamuoyu anketleri de, Batı Avrupa’da kamuoyunun İsrail’in orantısız güç kullanımına ilişkin şüphelerinin arttığını ortaya koyuyor — yani sokaklardaki öfke, sofistike bir kamu vicdanının yansımasıdır, rastgele bir duyarlılık değil.
Bunu söylerken yalnızca Avrupa’yı yüceltmiyorum. Tersine, eleştiri daha diri olsun diye şu noktayı vurguluyorum: Bizler Anadolu’dan, Orta Asya’dan, Orta Doğu’dan, Kuzey Afrika’dan, İslam coğrafyasından gelenler, kendi acımızı “dinî grubun acısı” olarak tanımlamak yerine evrensel bir insanlık trajedisi olarak ilan etmeliyiz. Eğer zulüm yalnızca inanç üzerinden seslendiriliyorsa, uluslararası çoğunluğun vicdanı anlamamışız demektir. İnsanlık diliyle konuştuğumuzda, dünyanın daha geniş bir kesimini —ve bazen bizden daha hızlı harekete geçenleri— vicdanları yarıştırmadan anlaşabiliriz.
Avrupa'daki duyarlılık bize bir ders veriyor: İnsanlık dili, siyasi sınırların ve ideolojik kutuplaşmanın üstündedir. İnsan yaşamının değeri üzerinden kurulmuş bir direnç, yalnızca mağdur olanın değil, bütün insanlığın meselesidir. Bu böyle söylendiğinde, ayrıcalık isteyenlerin, etnik veya dinsel kimlik üzerinden acıyı tekelinde tutmak isteyenlerin argümanları çözülür. Zira adaletin ve merhametin evrenselliği, siyasi argümanların üzerine yazılmış bir not değildir — o, insanlığın temel kaidesidir.
Son olarak söyleyelim, Avrupa sokaklarındaki dayanışma, bizim için övgü değil, bir uyarıdır. Uyarı derken kastettiğim şu: Acıyı yalnızca “bana ait” kılan dilin sınırlarını aşmalıyız. Gazze’de öldürülen her çocuk, her anne, her baba, sadece Müslümanların değil, bütün insanlığın öldüğüdür. Bu gerçeği yüksek sesle telaffuz edelim; çünkü insanlığın sesi, sınır tanımaz — ve bazen sınırları en hızlı aşan ses, beklenmedik bir yerden çıkıverir: bir Avrupa meydanından. İslam ülkelerinin kahredici sessizliğinde utanıp vicdanlarımız kanarken, dünya insanlığının vicdanlarında “insanlığın ölmediğini” görmek umutlarımızı artırıyor.
Eğer insanlık ayıbını yalnızca kendi etnik-dini merceğimizden okursak, dünyanın vicdanını kaybederiz. Oysa bazen vicdan, başka dillerde konuşur ve daha duyarlı olabilir. Bugün Avrupa sokakları insanlık adına konuşuyor; peki ya biz, kendi acımızı insanlığın diliyle, insanlığın ölümü olarak ilan etmeye hazır mıyız?
