İran’ın kaç parçaya bölünmesi planlanıyor?
Bugün Umman’da ABD ile İran masaya oturacaklar. İran sadece nükleer silahlar konusunu görüşmek istiyor. Bu konuda taviz vermeye hazırlar. ABD’nin iki önemli talebi daha var: Tahran’ın vekil güçlerle ilişkisini kesmesi ve füze menzillerinin İsrail’i vuramayacak şekilde kısaltılması.
İran’ın vekil güçleri, son iki yıldır sürekli operasyonlara maruz kaldıklarından zayıfladılar. Bu süreçte Tahran’ın kendilerine sahip çıkmadığını düşünen vekil güçlerle, İran arasındaki ilişkiler hiç olmadığı kadar kötü. Bununla birlikte rejim, vekil güçlerle ilişkilerini kesmeyi kabul ederse prestijini, ağırlığını ve muhafazakar destekçilerinin kayda değer kısmını kaybeder. Hazreti Hüseyin’i Kerbela’da yalnız bırakan Kufeliler gibi değerlendirilirler.
‘’Füze menzillerinin kısaltılması’’ önerisi bugüne kadar duyulmuş, görülmüş bir şey değil. Hiçbir devlet böyle bir öneriyi kabul edemez. Bu önerinin kabulü, hava kuvvetleri şah döneminden kalan İran’ın, savunmasından ve caydırıcı olmaktan vazgeçmesi anlamına gelir.
Peki, İran bu önerileri kabul edemeyeceğine göre, ABD sadece nükleer silahların sınırlandırılmasıyla yetinir mi? Washington vekil güçler konusunda ısrarlı olmayabilir. Çünkü vekil güçler üç yıl öncesine göre çok zayıflar ve İran’a rağmen daha da zayıflatılabilirler. Kaldı ki Tahran vekil güçlerine eskisi kadar destek vermiyor, veremiyor.
Uzun menzilli balistik füzeler ise İsrail’in güvenliğiyle ilgili olduğundan, ABD’nin taviz veremeyeceği bir konu. İlaveten İsrail’de haziran, Amerika’da kasım aylarında seçimler var. Seçimlerin kaybedilmesi hatta mevcut iktidarların zayıflaması İran operasyonunu gündemden düşürür. Yani İsrail ilanihaye İran’ın uzun menzilli balistik füzelerinin tehdidi altında yaşamak zorunda kalır. ABD’nin bu nedenle zaman kısıtı var.
İran’ın görüşmenin yerinin ve formatının değiştirilmesini istemesinin, rakibi olarak gördüğü Türkiye’nin öne çıkmasından rahatsız olmasının yanında, gündemle de ilgili olduğunu düşünüyorum. Toplantı İstanbul’da olsaydı üçlü formatta olacaktı. Yani Türkiye görüşülen bütün konuları ve verilen tavizleri bilecekti. Oysa Umman’daki toplantı başa baş olacak.
Yani taraflar kayda geçirmeden, sözlü olarak yeni balistik füze üretmeme ya da az üretme ve vekil güçleri desteklememe gibi konularda anlaşılabilirler. Bu konularda anlaşmaya uyulduğunu takip edecek kontrol mekanizmaları kurabilirler. Haddizatında hiç zikredilmese de ABD’nin İran’dan petrol ve gaz konusunda da talepleri olacağını düşünüyorum. İran petrolünün %90 kadarını Çin’e düşük fiyattan satıyor. ABD’nin Venezüella’da yaptığı ilk iş petrol ticaretini kontrolü altına almak oldu. İran’da neden farklı davransın? Neden en güçlü rakibi Çin’e hareket alanı tanısın?
Tabii bu görüşmede anlaşılması düşük ihtimal. Büyük ihtimal masadan kalkılması ve akabinde ABD’nin ağır hava bombardımanı yaparak İran’ın askeri tesislerini, karargahlarını, rafinerini, fabrikalarını, madenlerini ve enerji sahalarını ve altyapısını yok etmesi. Hedef, İran’ı yaşanmaz hale getirerek zamanla ve sırasıyla; protestolar, gösteriler, güvenlik güçleriyle silahlı çatışmalar ve iç savaş yoluyla, rejimin düşmesini sağlamak.
İran’ın rejim devrildikten sonra şahın oğluna teslim edileceğini düşünenler yanılıyor. ABD ve İsrail’in, şahın oğlunun arkasında toplumsal destek olmadığını bilmiyor olması mümkün mü? Ayrıca iç savaş çıktıktan sonra İran’ın bölünmesini nasıl ve neden engellesinler? Bu kadar zengin petrol ve gaz yataklarının tek devletin kontrolünde olması ne İsrail’in nede ABD’nin işine gelir.
İsrail ve BAE’nin mutabık kaldığı plana göre İran en az altı en çok sekiz parçaya bölünecek. Güney Azerbaycan (10-12 milyon), Kürdistan (6-7 milyon), Belucistan (4 milyon), Şii Arap ülkesi (4 milyon), Sünni Arap ülkesi (3 milyon) ve Küçük İran (60 milyon) kesinlikle kurulacak altı devlet. Bu devletlerin üçü yani Belucistan ve Arap devletleri çok zengin olacaklar. Zira İran’ın petrol ve gazının %90’dan fazlası Arapların çoğunlukta olduğu bölgelerde. Belucistan’da ise zengin maden ve nadir toprak elementleri rezervleri var. Arap devletleri körfezin diğer yakası gibi krallık ve emirlik olacaklar.
Basra Körfezine erişimi olmayan yani dünyaya ulaşmak için Türkiye’ye ihtiyacı olan Azerbaycan ve Kürdistan ise fukara olacaklar ki buralar bugünde İran’ın en geri kalmış bölgeleri. Bu tablo ancak Azerbaycan’ın Hazar kıyılarında petrol ve gaz bulunursa değişebilir. Beş devletin Hazar’da sahili var. Bunlarda dördünün hem kıyı şeridinde hem de karasularında petrol ve gaz var. İran’da var veya yok diyemiyoruz zira hiç aranmamış. Hem ülkenin güneybatısında çok zengin petrol ve gaz yatakları olduğundan hem de Türklerin çoğunlukta olduğu vilayetlerin zenginleşmesini istemediklerinden Hazar’da arama-tarama çalışmaları yapmamışlar.
Küçük İran’ın hem Hazar’a hem de Körfeze erişimi olacak. Ahalinin yarısına yakınını Farslar, üçte birini Türkler ve gerisini, çoğunluğu Lorlar olmak üzere diğer azınlıklar oluşturacak. Kurulup kurulmayacağı süreç içinde netleşecek olan devletler ise Türkmeniye (5 milyon) ve Loristan (8 milyon). Bu devletler kurulursa İran daha da küçülecek.
Ezici çoğunluğu koyu Sünni olan Türkmenler Türkmenistan sınırında yaşıyorlar. Onlarında Hazar’da kıyıları var. Yüz yıllardır Şii baskısı altında yaşadıklarından Sünnilik taassup haline dönüşmüş. CİA raporlarına göre, bu nedenle DEAŞ gibi selefi örgütler bölgede güçlüler. Türkmeniye’nin ayrı devlet olması bu sebeple istenmezken Sünni Türkmenlerin küçülmüş ve zayıflamış Şii İran’ın parçası olması zor gözüküyor. Zira Kürtler, Beluçlar ve Araplar ayrıldıktan sonra İran’da Türkmenler dışında kayda değer kalabalıkta Sünni halk kalmıyor.
Batı medyasına göre söz konusu plan bu haftaki BAE ziyaretinde Aliyev’le paylaşılmış. Azerbaycan’dan rejimin devrilmesine ve İran’ın bölünmesine destek vermesi istenmiş. Karşılığında Aliyev’in kararına göre Güney Azerbaycan’ın bağımsızlığı ve/veya iki yüz yıl önce ikiye bölünen Azerbaycan’ın birleşmesi vaat edilmiş. Bu olursa Aliyev tarihe Karabağ fatihi ve Azerbaycan’ı birleştiren kişi olarak geçecek.
Makalemi cumhurbaşkanımızın Karabağ zaferinden sonraki ilk Azerbaycan seyahatinde okuduğu ve İran’la aramızda diplomatik krize neden olan şiirle bitirelim: ‘’Aras’ı ayırdılar, Kum ile doldurdular, Ben senden ayrılmazdım, Zor ile ayırdılar, Ay Laçin can Laçin, Men sene kurban Laçin’’ Görelim Mevla’m neyler, neylerse güzel eyler.
