Köşe Yazısı

Kanayan yara 'çocuk işçiliği'

Serpil Güleçyüz
Serpil Güleçyüz
3 dk Sesli Dinle 0

Çocuk işçiliği, 21. yüzyılda hâlâ çözülmeyi bekleyen en temel insan hakları ihlallerinden biridir. 

Birleşmiş Milletler’in tanımına göre, “çocuk işçiliği”, çocuğun fiziksel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve sosyal gelişimini olumsuz etkileyen; eğitim hakkını engelleyen veya tehlikeli koşullarda çalışma anlamına gelir.

Bu tanım, yalnızca sömürüyü değil, ayni zamanda çocukluğun yok oluşunu da simgeler.

Eğitimden kopuşlar ve göç dalgaları, özellikle düşük gelirli ülkelerde çocuk emeğine bağımlılığı artırmıştır.

Çocuk işçiliğinin temel nedenlerine söyle bir baktığımızda şunları görüyoruz:

-Yoksulluk,

-Eğitim sistemine erişim eksikliği,

-Aile .borçluluğu,

-Savaşlar ve göçler,

Kültürel kabullenmişlik (çocuğun “aileye katkı sağlaması” düşüncesi"

Türkiye, çocuk işçiliğiyle mücadelede yasal olarak önemli adımlar atmış olsa da, sahadaki tablo hâlâ endişe vericidir.

TÜİK’in en son Çocuk İşgücü Araştırması (2021) sonuçlarına göre:

720 bin çocuk (5-17 yaş arası) ekonomik faaliyette çalışmaktadır.

Bunların %30’u 12-14 yaş grubundadır.

%45’i tarımda, %30’u hizmet sektöründe, %25’i sanayide çalışmaktadır.

Çalışan çocukların yaklaşık yarısı eğitimine devam edememektedir.

Özellikle mevsimlik tarım işçiliği, sokakta çalışma ve küçük atölyelerde kayıt dışı istihdam, Türkiye’de çocuk emeğinin yoğunlaştığı alanlardır.

Suriyeli ve Afgan mülteci çocuklar ise bu tablonun en görünmez ama en kırılgan kısmını oluşturur; çoğu kayıt dışı çalışmakta, eğitimden tamamen kopmaktadır.

Türkiye, çocuk işçiliğiyle ilgili birçok uluslararası sözleşmeye taraftır:

ILO 138 sayılı “Asgari Yaş Sözleşmesi” (1973),

ILO 182 sayılı “Çocuk İşçiliğinin En Kötü Biçimleri Sözleşmesi” (1999),

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (1989).

Türk mevzuatına göre, 15 yaşından küçük çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak “hafif işler” için 14 yaş sınırı getirilmiştir (4857 Sayılı İş Kanunu, madde 71).

Buna karşın denetim eksikliği, kayıt dışı ekonomi ve ailelerin ekonomik zorlukları, yasa ile gerçeğin arasındaki uçurumu büyütmektedir.

Çocuk işçiliği yalnızca fiziksel bir sömürü değil, aynı zamanda ruhsal travma anlamına gelir.

Çalışan çocuklarda:

-Düşük özgüven,

-Eğitimden kopuş,

-Şiddet ve istismar riski,

-Erken yaşta yorgunluk ve tükenmişlik sendromu,

-Umutsuzluk ve geleceğe dair motivasyon kaybı sıkça gözlenir.

Bu durum, “yoksulluk döngüsünü” sürdürür: Çocuk çalıştıkça eğitimden kopar, eğitimden koptukça yoksulluk kuşaklar boyunca devam eder.

Çocuk işçiliğiyle mücadele, yalnızca yasal değil, aynı zamanda sosyal politika meselesidir.

Etkili çözümler için:

-Aile gelirini artıran sosyal destekler,

-Kırsal bölgelerde ve göç alan kentlerde okul erişiminin güçlendirilmesi,

-Denetim mekanizmalarının bağımsızlaştırılması,

-Çocuk işçiliğini önleyici eğitim ve farkındalık kampanyaları,

-Mülteci çocukların eğitime entegrasyonu, öncelikli adımlar olmalıdır.

Ayrıca, çocuk emeğini tüketen ekonomik sistemin sorgulanması gerekir.

Tüketici olarak bizler, tedarik zincirlerinde çocuk emeği kullanılmayan ürünleri tercih ederek bu döngüyü kırabiliriz.

Sonuç olarak,

Çocuk işçiliği, bir ekonomik sorun değil, bir vicdan sorunudur da.

Bir çocuğun elinde kalem yerine çekiç, defter yerine pamuk sepeti varsa; o toplumda gelişmişlikten söz etmek mümkün değildir.

Bugün dünyada ve Türkiye’de yüzbinlerce çocuk, sessizce büyüyor; çocukluğunu yaşayamadığı bir hayatın yükünü erken yaşta sırtlanıyor.

Gerçek ilerleme, bu çocukların oyun hakkını, eğitim hakkını ve hayal kurma hakkını geri verebildiğimi gün başlayacaktır.

Yoksa daha çok facialara tanık oluruz.

Unutmayalım

BİR ÇOCUK GÜLERSE DÜNYA GÜLER

Bu Yazıyı Paylaş