Sarıkamış
Bu makalemi Bedrin aslanları kadar kahraman olan Sarıkamış şehitlerine Fatihalarla ithaf ediyorum.
Abdülaziz Hanın devrilmesini ve şehit edilmesini, ihtilalin lideri Hüseyin Avni Paşanın infazını ve 5. Murat’ın zayıflığını fırsata çevirmek isteyen Sırplar, arkalarına Rusya’yı alarak isyan ettiler. Amaçları özerk Sırp Prensliğinin topraklarını genişletmekti. Ama beklenen olmadı. Kısa süre önce isyan eden Bulgar ihtilalcilerini ezen Osmanlı orduları Sırpları da dağıttı.
Rusya’nın ‘’Osmanlı ordularının Hıristiyanlara katliam yaptığını’’ gerekçe göstererek müdahale edeceğini ilan etmesinden sonra tarafların anlaşmasını sağlamak için başarısızlıkla sonuçlanan İstanbul Konferansı düzenlendi. Bu esnada 5. Murat hal edilmiş, tahta 2. Abdülhamit Han geçmişti. Yeni sultan ordunun durumunu bildiğinden savaş istemiyordu. Ama rejim Meşrutiyetti, güç meclisteydi.
Çar da savaşı Rus ordusu kazansa bile Batılıların müdahale edeceğini anladığından savaşa karşıydı. Padişah’ın yoğun gayretleri neticesinde bir köyün özerk prensliğe verilmesi karşılığında taraflar anlaştı. Fakat padişahın mebuslarla 1-1 ve gruplar halinde görüşmesine rağmen, mensuplarının %40’ı gayrimüslim, %70’i gayri Türk olan meclis anlaşmayı kabul etmedi ve alkışlarla, zafer naralarıyla Rusya’ya savaş ilan edildi.
Rus orduları beklemedikleri bir zafer kazanarak batıda Yeşilköy’e kadar geldiler. Büyük devletler müdahale etmeseydi önlerinde hiçbir engel yoktu. İstanbul’u alabilirlerdi. Doğu’da önce Kars’ı sonra çevresini ele geçirdiler. İşgali sürdürebilir Doğu Akdeniz’i ve Doğu Karadeniz’i işgal edebilirlerdi ama batıda yaptıkları gibi doğuda da durdular.
Osmanlı İngiltere’ye Mısır ve Kıbrıs’ı, Fransa’ya Tunus’u söz vererek Rumeli topraklarının bir kısmını ve Kars ve çevresi dışındaki Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz’i kurtardı. Bu anlaşmadan sonra Rusya, Ankara’nın doğusuna ve Urfa’nın kuzeyine demiryolu yapılmasını savaş sebebi sayacağını Babıali’ye bildirdi. Ruslar savaştan hemen sonra demiryolu yapımına başlayarak Kars’ı çarlığın demiryolu sistemine bağladılar.
Osmanlının Doğu Anadolu’ya demiryolu yapmasının engellenmesi ve ilk iş olarak Kars’a demiryolu getirilmesi Rusların Doğu Anadolu’yu işgal etmeyi planladığını gösteriyordu. Kendileri Kars’a istedikleri kadar asker, silah, mühimmat ve malzeme gönderebilecekken Osmanlı gönderemeyecekti.
Doğu Anadolu konumu ve coğrafi özellikleri itibariyle Anadolu’nun geri kalanının, Azerbaycan’ın, İran’ın, Kafkasya’nın ve Irak’ın giriş kapısıdır. Kars’a sahip olan Doğu Anadolu’ya, Doğu Anadolu’ya sahip olan yukardakilerden hedeflediğine sahip olur.
Pers-Roma ve Sasani-Bizans savaşları Doğu Anadolu’da yaşandı. Doğu Anadolu’yu alan İranlılar kısa süre sonra Atina kapılarına dayandılar. Veya Doğu Anadolu’yu alan İskender İran, Irak ve Afganistan’ı alarak Hindistan’a ulaştı. Malazgirt te Bizans’ı yenen Selçuklu orduları kısa süre sonra İznik’e ve Akdeniz kıyılarına ulaştılar.
15. Yüzyılın başından 18. Yüzyılın sonuna kadar Batı Türkleriyle Doğu Türkleri arasında meydana gelen savaşlar Doğu Anadolu’ya hakim olma mücadelesidir. Doğu Anadolu’ya hakim olan Timur, Anadolu ve Irak’ın tamamını ele geçirdi. Doğu Anadolu’ya hakim olan Yavuz kısa süre sonra Safevilerin başkenti Tebriz girdi.
İttihatçılar Doğu Anadolu’nun stratejik öneminin ve Rusya’nın neleri hedeflediğinin farkındaydılar. Alman hayranı da değildiler. Bu nedenle en önce Rusya’ya ittifak teklif ettiler. Ama İstanbul dahil Türk topraklarının büyük kısmını alacaklarından emin olan Ruslar bu teklifi kabul etmediler. İttihatçılar ittifak teklif etmek için Rahmi Beyi İngiltere’ye Cavit Beyi Fransa’ya gönderdiler. Bunlar beyhude çabalardı. Zira bu devletler Rusya ile Osmanlının Ortadoğu topraklarını bölüşmek üzerine anlaşma yapmışlardı.
Osmanlı savaşa girse de girmese de menüdeydi. Galiplerce paylaşılacaktı. Savaşa Almanların yanında katılmak hayranlıktan değil başka alternatif olmamasındandı. Hatta başlangıçta, 1871 savaşında olduğu gibi iki haftada Paris’e varacaklarına kesin gözüyle bakan Almanlarda, yük olarak gördükleri Osmanlıların ittifak teklifini kabul etmediler. Ne zaman ki savaş tıkandı, Paris’i almak hayal oldu o zaman Osmanlılarla ittifak yaptılar.
Amaçları doğuda yeni cepheler açılmasıydı. Böylece İtilaf devletleri doğuda açılan cephelere asker kaydırmak zorunda kalacaktı. Batıdaki cepheler zayıflayınca Almanların zafer kazanması mümkün olacaktı. Bu planın başarısız olduğu söylenemez. Almanlar hatayı İtalya’nın İtilaf devletlerine katılmasını önleyemeyerek yaptılar.
Osmanlı Almanların yanında savaşa girince, sınırlarda uzun süredir devam eden Rus tacizleri saldırıya dönüştü. Ordumuz Rusları Köprübaşında iki sefer bozguna uğrattıktan sonra Sarıkamış’a çekilen Ruslara saldırdı. Tutunamayacaklarını gören Ruslar Tiflis gibi şehirleri boşalttılar, İngilizlerden batıda Osmanlılara saldırmalarını istediler.
Bazı komutanların hesapsız hareketleri, hatalı emirleri, iklim ve coğrafya şartları nedeniyle 23 000 civarında şehit vererek geri çekildik. Rusların kaybı 30 000 dolayındaydı. İttihatçılar Sarıkamış harekatını yaptılar zira demiryolu gelen Kars ve Sarıkamış’ın Ruslarda olması Doğu Anadolu’nun kaybı anlamına geliyordu. Rusların iki kere bozguna uğratılması zafer kazanmak için şartların olgunlaştığı kanaatini oluşturmuştu.
Sarıkamış harekatının Enver Paşa’nın hayallerinin ürünü olduğu ve Turan’a yürüneceği bühtandır. Doğu Anadolu’nun güvenliği için Kars ve Sarıkamış’ın bizde olması şarttı. Kaldı ki ilerleyen süreçte Rusların Doğu Anadolu’yu ve Doğu Karadeniz’i kolaylıkla işgal etmeleri bu tespiti doğruluyor. Enver Paşa Turan’a yürüyecek olsaydı Van üzerinden doğru düzgün bir ordusu olmayan İran’a saldırırdı. Ne işi var Kafkas dağlarında?
Osmanlılar Doğu Anadolu’dan vaz geçmediler ve Ekim devriminden sonra saldırı başlatarak önce Doğu Anadolu’yu sonra Azerbaycan’ı kurtardılar. Azerbaycan’da karşımızda Ruslar veya İngilizler değil Almanlar vardı. Enver Paşa Almanların adamı olsaydı Almanlara rağmen bu harekatı yapamazdı.
Rusların Kars ve civarını almaları, Ermeni çetelerini silahlandırarak Türkleri katletmeleri, Sarıkamış’tan sonra Doğu Anadolu’yu işgal etmeleri ve PKK terörü Doğu Anadolu’yu Türk yurdu olmaktan çıkarmaya yönelikti. Ermenilerin tehcir edilmesi, Sarıkamış harekatı, Kars ve Azerbaycan harekatları ve PKK terörüyle mücadele, Doğu Anadolu’nun Türk vasfını korumak içindir. Düşman aynıydı, üniforması farklıydı.
Hamdolsun Kars, Ağrı, Iğdır, Ardahan ve Artvin’de Rus bayrağının dalgalandığı günlerden Rusların Güney Kafkasya’dan sökülüp atıldığı, Azerbaycan ve Batı Türkistan’ın istiklalini kazandığı günlere geldik. Cenabı Allah diğer Türk yurtlarını da hür görmeyi veya bu yolda can vermeyi nasip eder inşallah.
