Köşe Yazısı

Savunma sanayindeki meselelerimiz

Ertuğrul Türkoğlu
Ertuğrul Türkoğlu
5 dk Sesli Dinle 0

Savunma sanayinde çok başarılıyız. Son on yılda, on katına çıkan ihracatımız, hızla artıyor. Ordumuz modernize oluyor. Türkiye’nin askeri olarak yayılması, askeri ve siyasi olarak güçlenmesi ve savunma sanayine öncelik verilmesi, aynı stratejinin parçaları olduğundan birbirleriyle örtüşüyor, birbirlerini destekliyor. (Askeri yayılmadan kastım, yurtdışında açılan üs sayısı esas alındığında ABD’den sonra ikinci, varlık gösterilen ülke sayısına bakıldığında ABD, İngiltere ve Rusya’dan sonra dördüncü olmamız)

İhracatımızı on kat artırmış olmamıza rağmen, savunma sanayindeki pazar payımız, %1 civarında. İhracat tutarımızı önümüzdeki on yılda beş katına çıkarabilirsek ki dünya hızla silahlanıyor, savunma sanayi pazarı yüksek oranlarla büyüyor, başta cari açık olmak üzere ekonomik sorunlarımızın önemli kısmını çözeriz. Unutmayalım ki savunma sanayi yüksek teknoloji ağırlıklıdır ve çok karlıdır.

Türkiye yakaladığı ivme ile ihracatını çift haneli oranlarla artırmaya devam edecektir. Zayıf olduğu segmentlerde de güçlenecektir. Ordumuz her geçen gün daha donanımlı ve dolayısıyla daha etkili olacaktır. Bunların olacağına eminim. Ama bunların olması savunma sanayimizde sorunlarımız olmadığı anlamına gelmiyor. Savunma sanayinde birbirinden önemli ve büyüme potansiyeli taşıyan problemlerimiz var. Bu problemleri daha da büyümeden çözmeliyiz ki savunma sanayimiz ve ordumuz onulmaz zararlar görmesinler.

En büyük problemimiz beyin göçü. Kamuya ait savunma sanayi şirketlerinde çalışan teknik personellere diğer kamu görevlilerinden çok daha yüksek ücretler vermemize rağmen, özellikle Amerikalılar on-on beş kat yüksek ücretlerle ve en kısası on yıllık kontratlarla mühendislerimizi transfer ediyorlar. Böyle transferlerle genç, iyi eğitimli, zeki ve yetişmiş kadroların yanında geliştirdiğimiz teknolojilere de sahip oluyorlar.

Dünyanın içinde bulunduğu kaotik durum Almanya, Japonya ve Kore gibi zengin devletleri, ordularını güçlendirmeye ve savunma sanayilerine yatırım yapmaya sevk etti. Körfez savaşında hezimete uğrayan Arap devletleri de aynı politikayı benimseyecektir. Bu devletlerin yönelecekleri ilk adreslerden biri Türkiye olacak. Yani tedbir almazsak beyin göçü artarak devam edecek.

Sektörün hızlı büyümeye başladığı yıllarda eleman sıkıntısı daha azdı. Sektörün hızlı büyümesi ve beyin göçü nedeniyle sektörün eleman sıkıntısı artıyor. Önlem alınmazsa, gelecekte sadece bu sorun nedeniyle sektörün büyüme hızı düşecektir. Geçen yıl 13 tane pilot savunma sanayi meslek lisesi açıldı. Bu doğru ama geç kalınmış bir hamleydi. Her sene çok sayıda savunma sanayi meslek lisesi açmalıyız.

Milli Savunma Üniversitesi bünyesindeki meslek yüksek okulları daha çok ordumuza hizmet veriyor. İtibarlı üniversitelerimizden başlayarak sektöre hizmet edecek meslek yüksek okulları ve savunma sanayi fakülteleri açmalıyız. Savunma sanayi mühendisliği lisans eğitimini başlatmalıyız. Teknik konularla ilgili mühendislik eğitimi alanlar bir veya iki yıllık eğitimle ve fark dersleri vererek savunma sanayi mühendisi olabilmeliler.

Bir diğer problemimiz, savunma sanayi ihracatlarının kontrolsüz olması. Savunma sanayinde iddialı ülkelerin şirketleri, faaliyet gösterdikleri ülkede kurulan sisteme göre, parlamentonun ve/veya hükümetin izni olmadan ihracat yapamazlar. Yıllardır bu yüzden savunma sanayi satın alımlarında sıkıntı yaşıyoruz. Amerika’dan bu nedenle son model F-16, F-35 ve savaş uçağı motoru alamadık. F-16’larımızı modernize edecek kitleri bile tedarik edemedik.  Eurofighter satışına onay alabilmek için ne kadar çok uğraştığımız herkesin malumu.

Savunma sanayi ihracatımızın yok denecek kadar az olduğu yirmi hatta on yıl önce böyle bir sisteme ihtiyaç yoktu. Fakat sektörde güçlenmek ve yatırımlarımızı korumak için hızlı işleyen, sağlıklı bir sistem kurmalıyız. Aksi halde rakiplerimiz teknolojimizi kolaylıkla elde ederler. Mesela Türkiye’nin İsrail, BAE ve İran’a silah satması fiyat ne olursa olsun doğru değil. Son onayın parlamentoda olması en iyi alternatiftir zira müşterilere karşı hükümetin elini güçlendirir. Hükümet topu meclise atabilir. ‘’Meclis onay vermiyor’’ diyebilir.

Kuracağımız sistem hantal olmamalı. Aksi halde ihracat fırsatlarını kaçırırız. Savunma sanayi diğer sektörlerden farklıdır. Bu sektörde ihracat yaptığınız ülkelerin orduları size bağımlı hale gelir. İlişkileriniz iç içe geçer. Sattığınız ürünün önem derecesine göre müşteriniz olan ülke için vazgeçilmez bile olabilirsiniz.

İlk satışı yapmak zordur ki biz insansız hava araçlarında en ileri teknolojiye sahip olduğumuzdan bu evreyi kolay aşıyoruz. İlk satıştan sonra büyük bir hata yapılmazsa ilişki devam eder. En büyük risk, müşteri ülkenin teknoloji transferi yoluyla üretime geçmesidir.

Türk şirketlerinin yabancı şirketlere ortak olmaları, şirket satın almaları, ortaklıklar kurmaları, hisse satmaları ve borsaya açılmaları da devletin iznine tabi olmalıdır. Aksi halde bu işlemler yüzünden kadro, para ve teknolojik üstünlüğümüzü kaybedebiliriz.

Bir diğer eksiğimiz, sektörü dünya çapında takip ederek satın almalar, işgücü transferi, ortaklık fırsatları gibi konularda savunma sanayi şirketlerine hizmet edecek bir ajansımızın olmaması. Bir şirketin dünyanın her yerini takip etmesi çok maliyetlidir. Bütün şirketlere özel-kamu ayrımı yapmadan hizmet edecek bir ajans sektörün önünü açar. Büyüme oranını ve karlılığı yükseltir.

Savunma sanayinde üç kategori-savaş uçakları, tanklar ve füze savunma sistemleri- dışındaki kategorilerde güçlüyüz. 2026, tank üretiminde motor sorununu, Güney Kore’den tedarik ederek çözdüğümüz yıl oldu. Artık dünyanın en etkili ve donanımlı tanklarından birine sahibiz. Yalnız ordumuzda halen çok az Altay tankı var. Düzenli teslimatlar yapılarak bu sorun zamanla çözülecek.

Türkiye 2026 senesinde çelik kubbeyi devreye aldı. İran savaşı nedeniyle Malatya ve Adana’ya Patriyot hava savunma sistemleri yerleştirildi. Bunlar elbette olumlu gelişmeler. Ama yeterli olup olmadığı tartışmalı. Hatta ileriye gideyim, %100 etkili bir hava savunma sisteminin yeryüzünde olup olmadığı da tartışmalı.

Savaş uçağı eksiğimizi giderebilmiş değiliz. F-35 ve F-16 alamadık. Amerika’dan uçak motoru da alamadığımızdan KAAN istenen hızda ilerlemiyor. F-35’in kullandığı motordan bir tık aşağıda yerli motor üretildi ama üretici KAAN’a ilk yerli motoru 2032’de verilebilecek.

İngiltere, Katar ve Umman’la Eurofighter anlaşmalarını imzaladık ama henüz filomuza bir tane bile katamadık. İngiltere’den tedarik edeceğimiz uçaklar 2030 senesinde teslim edilecek. Umman ve Katar’dan 24 adet uçağı 1 Mart’ta teslim alacaktık ama gelin görün ki 28 Şubat’ta savaş çıktı. Oysa söz konusu 24 uçak büyük bir eksiğimizi kapatarak ülkemizi saldırılamaz yapacaktı. Kaydedebildiğimiz tek somut gelişme F-16’ları yerli kitlerle modernize etmemiz oldu. Bu uçaklar 4.5 Nesil kabul ediliyor. (F-35 ve Kaan 5. Nesil, Eurofighter 4.5 Nesil, F-16 4. Nesil)   

Bu Yazıyı Paylaş