Son Kürt Özerk Bölgesinin Akıbeti
Sadece bir yıl evvel ikisi Irak’ta, biri Suriye’de üç tane Özerk Kürt Bölgesi vardı. Kürt milliyetçilerinin hedefi Irak, İran, Türkiye ve Suriye’de Kürtlerin yaşadığı bölgelerin, önce özerk sonra bağımsız olmalarıydı. Ardından dört devlet birleşerek, 50 milyon nüfuslu, 500 000 kilometre kare yüz ölçümünde Büyük Kürdistan’ı kuracaklardı.
2015 yılının haziran ayındaki seçimlerden sonraki kalkışmanın amacı, Türkiye’de özerk bölge oluşturmaktı. 15 Temmuz darbe teşebbüsü başarılı olsaydı, PKK’lılar ve onları destekleyen peşmergeler sınırı geçerek Türkiye’deki teröristlerle birleşecek ve bir sene önce yapamadıklarını yaparak özerklik ilan edeceklerdi.
Türkiye bu planları bozduğu gibi arka arkaya yaptığı sınır ötesi harekatlarla Suriye’deki özerk bölgeyi ve Irak’ta PKK’nın hakimiyetindeki sahayı küçülttü. Asıl kayıp, 2017 senesinde, Kuzey Irak’ta bağımsızlık referandumuna gidilince yaşandı. ABD, Türkiye, Irak, İran ve Suriye’nin sonuç ne çıkarsa çıksın bağımsızlığı tanımayacaklarını ve yaptırım uygulayacaklarını ilan etmelerine rağmen, Barzani ve Talabani referandum düzenlemekte ısrar ettiler.
Bağımsızlık ilan edilmesinden sonra ABD hava, diğer ülkeler kara ambargosu uyguladılar Kuzey Irak’a. Önce ekonomi çöktü. Akabinde Irak ordusu Talabani’ye bağlı peşmergelerle birlikte Barzani güçlerine saldırdı. IKBY, topraklarının %45’ini ve enerji kaynaklarının %70’ini kaybetti. ABD swift işlemlerini durdurduğundan bağımsızlığın alameti farikası olan Merkez Bankalarını kapattılar.
Referandumdan önce IKBY, altı vilayetinin tamamını ve Selahattin ve Diyala vilayetlerinde Kürtlerin yaşadığı ilçeleri kontrol ediyordu. Referandumdan sonra Musul ve Kerkük vilayetlerinin tamamıyla Selahattin ile Diyala’daki ilçeler kaybedildi. Ellerinde kalan dört şehrin ikisine Barzani, diğer ikisine Talabani hakim.
İki aile IKBY’yi daha önce koalisyon kurarak birlikte yönetiyorlardı. Talabani Irak ordusuyla birlikte hareket ederek bu ortaklığı bitirdi. (Bu örnek Kürt gruplarının ne kadar pragmatik olduğunu gösteriyor. Talabani referandumda evet oyu kullandı. Sonra bağımsızlık ilan eden IKBY’ye karşı orduyla birlikte operasyon düzenledi.) IKBY fiilen ikiye bölündü: Duhok ve Erbil Barzani’de, Süleymaniye ve Halepçe Talabani’de kaldı.
Irak ordusunun karşısında duramayacağını gören Barzani bağımsızlıktan vazgeçince, Ankara ile Erbil’in arası düzeldi. Zira Bağdat’ta İran yanlısı Şii lider Maliki başbakandı. Türkiye ile Irak’ın arası kötüydü. Ankara’nın PKK’yı destekleyen Talabani’yle ilişkileri ezelden beri berbattı.
Türkiye’nin sınır ötesinde operasyon yapabilmesi, PKK’nın geriletilmesi ve Kuzey Irak’ta üsler kurulması Barzani’yle ilişkilerin düzelmesine bağlıydı. Aksi halde Barzaniler Irak’a yanaşmak zorunda kalacak ve PKK, KDP, KYB, Bağdat ve Tahran’ın Türkiye’ye karşı birleşebileceği bir zemin oluşacaktı.
Türkiye, referandum kararı alınınca kapattığı vanaları ve sınırları, açtı. Barzaniler önceki hacimlerde olmasa da petrollerini Ceyhan üzerinden sattılar. Gelirlerini Talabanilerle paylaşmadılar. İthalat ve ihracatlarını Türkiye aracılığıyla yaptılar. Türk ordusunun Kuzey Irak’ta ve Suriye’de yaptığı operasyonlara destek oldular. Zamanla Erbil ve Duhok Türkiye’ye, Süleymaniye ve Halepçe Irak’a entegre oldu. Zira petrol gelirlerinden pay alamayan Talabanilerin Bağdat ve Tahran’la iyi geçinmek dışında alternatifleri yoktu.
Ankara, Tahkimin Bağdat’ın başvurusunu haklı bularak aldığı ‘’IKBY’nin petrol ihraç etmesini yasaklama’’ kararına, yüksek tutarda para kaybetmeyi göze alarak uydu. Zira Bağdat’ta artık Maliki değil ABD ve Türkiye’ye yakın olan Sudani oturuyordu. Türkiye ile Irak’ın ilişkileri iyileşiyordu. Türkiye Barzanilerin PYD’ye örtülü destek vermesinden rahatsızdı.
Bu karardan sonra Barzani’nin yönetimindeki bölge krize girdi. Bağdat ya para göndermedi ya da çok az gönderdi. Türkiye üzerinden petrol ihracatı durunca, PYD ve Şam’la anlaşarak Suriye üzerinden sevkiyata başladılar. Esad devrilince bu kapıda kapandı. Kriz derinleşti. Esat devrildikten sonra Rojava Özerk Bölgesinin entegrasyon yani tasfiye süreci başladı.
Türkiye’nin Talabani ile uzlaşması ve Süleymaniye’ye uyguladığı ambargoyu kaldırması Barzanileri iyice zayıflattı. Bağdat’tan para almak için peşmergelerin birleşmesini kabul ettiler. Bir sonraki aşama peşmergelerin orduya katılmaları. Şu an IKBY’nin en büyük geliri, Habur kapısından yapılan geçişlerden aldıkları pay. Esad devrilince Habur’dan geçen tır sayısı yarıya düştü. Ovaköy Sınır Kapısı açılınca daha da azalacak.
Türkiye üzerinden petrol ihracatına başlayabilmek için, ödemelerin FED’e ve FED’den Bağdat’a yapılmasını da onaylamak zorunda kaldılar. Eylül sonunda Amerikan askerleri Kuzey Irak’ı terk etti. Amerika üsleri boşalttı. Ne kadar füze savar, füze, ağır silah, tank, top, helikopter varsa alıp gittiler. Böylece ‘’uçuşa yasak bölge’’ ortadan kalktı.
2026 tasfiyeler yılı oldu. Rojava Özerk Bölgesi Şam’a entegre olduktan sonra, SDG-PYD fesih edildi ki bu Rojava’nın tarihe karıştığı anlamına geliyor.
Rojava’yı Sincar takip etti. New York’ta bir araya gelen Türkiye Cumhurbaşkanı ve Irak Başbakanı PKK’ya yakın Yezidi milislerin kontrolünde olan Sincar’ın, Bağdat’ın hakimiyetine girmesi mukabilinde, Türk ordusunun Metina ve Zelkan kamplarını boşaltacağını açıkladılar. Irak ordusu Sincar’a girince kamplar boşaltıldı. Böylece ikinci özerk bölgede tarihte yerini aldı.
Rojava ve Sincar’dan sonra sıra IKBY’de mi? Irak ve Suriye, Arap milliyetçiliğinin ve BAAS düşüncesinin merkezleri. Suriye ve Irak’taki Kürt liderler Amerika ve diğer emperyalist devletlerle iş tuttular. Araplara, Türklere ve Kürtlere zarar verdiler. Liderlerinin takip ettikleri yanlış siyasetlerin bedelini yine masumlar mı ödeyecek?
Ekimin ilk haftasında Haseke ve Kamışlı’da yaşananlar bir başlangıç mı yoksa arızi, gelip geçici olaylar mıydı? Araplar Kürtçe tabelaları ve simgeleri indirdiler. Gençler çatıştı. Yükselen Arap milliyetçiliğinin yöneleceği adres Kürtler olabilir. Hem Suriye’de hem de Irak’ta Araplarla Kürtler defalarca savaştılar. On binlerce insan canını kaybetti, sakat kaldı. Bu acılar kolay unutulmaz.
Irak Anayasasına göre üç eyalet birleşerek özerk bölge kurabiliyor. Katılan eyalet sayısı üçün altına düşen özerk bölge otomatik olarak lağıv ediliyor. Mesela Talabani istediğinde Halepçe ve Süleymaniye özerk bölgeden çekilir. Böylece IKBY son bulur. Sonra Süleymaniye, Halepçe ve Kerkük birlikte Türkmen-Kürt Özerk Bölgesi kurabilir. Ya da IKBY kuvvetini ve prestijini kaybetmiş haliyle, sembolik olarak varlığını sürdürebilir. Gelecek çok şeylere gebe…
