Türkiye’nin Savaş Uçağıyla İmtihanı
Türkiye’de savaş uçağı üretimi, Özal döneminde F-16’ların montajının yapıldığı fabrikayla başladı. TUSAŞ’ın bu fabrikasında üretilen uçaklarla hem TSK’nın ihtiyaçları karşılandı hem de ihracat yapıldı. Günümüzde ABD son model F-16’ların lisansını vermediğinden bu fabrikada sadece eski F-16’ların modernizasyonu yapılıyor.
F-16’da üretici olması Türkiye’ye çok şey kazandırdı. Dile kolay kırk yıldan bahsediyoruz. Teknik adamlarımız uçağı, uçak yapmayı, modernize etmeyi ve uçak parçaları üretmeyi öğrendiler. Uçak yan sanayimiz gelişti. Bugün Kaan ve Kızılelma gibi teknoloji harikası uçaklar üretebiliyorsak bunda F-16 montaj fabrikasının büyük katkısı var. Hatta F-35 projesine ortak yapılmamızda da F-16’nın ve F-16 parçalarının üretiminde gösterdiğimiz performansın etkisi var.
Türkiye 1980’lerin ikinci yarısından 2010’ların ikinci yarısına kadar olan otuz yıllık süreçte en modern savaş uçaklarına sahipti. Ortadoğu’da tartışmasız liderdi. Savaş uçağı filosu açısından Avrupa’da en güçlü ikinci, NATO’da üçüncü devletti. F-35 projesine üretici-ortak olmamız bu pozisyonumuzu daha da güçlendirecekti. Zira F-35 dünyadaki en iyi uçak. İmzaladığımız anlaşma teknoloji transferi içeriyordu. F-35 parçası ihracatımız senelik bazda 12 milyar dolar civarında olacaktı. (Bu sene toplam SS ihracatımız 9 milyar dolar olacak)
F-35’e ortak olma sürecinde gösterdiğimiz başarıyı Patriyotlar da tekrarlayamadık. ABD yaşadığımız anlaşmazlıklar-fiyat dahil- çözülebilirdi. Teknoloji transferi nedeniyle anlaşamadık. Türkiye teknoloji transferinde, ABD’de teknoloji transfer etmemekte kararlıydı.
Oysa Patriyot’ta ki durum F-35’ten farklıydı. F-35’te baştan itibaren projeye dahildik. Uçağı birlikte üretecektik. Dolayısıyla teknoloji transferi normaldi. Patriyotlar hazırdı. Neden satın aldığımız ürünlerin teknolojisini bize versinler? Biz İHA’ların, Kaan’ın veya geliştirdiğimiz diğer silahların teknolojisini başka ülkelere veriyor muyuz?
Patriyot alamayınca, S-400’lere yöneldik. Rusya’yla teknoloji transferini de içeren bir anlaşma yaparak S-400 aldık. Peki teknoloji transferi oldu mu? Olmadı. Teknoloji transferi olmayınca S-400’lerin bakiye ödemesini yapmadık. Putin bir kararname çıkararak borcumuzu sildi. Kimse kimseye kolay kolay teknoloji transfer etmez.
S-400 alınca hem F-35 projesinden çıkarıldık hem de ABD’nin öncülük ettiği NATO üyeleri bize ambargo uyguladı. Bu ambargonun olumlu tesiri, üretemediğimiz ya da yurtdışında ucuz ve bol diye üretmediğimiz birçok silah ve parçayı üretmemiz oldu. Yerlilik oranımız %20’den %80’e yükseldi. Olumsuz tesiri ise motor üretemediğimizden ve ambargo nedeniyle tedarikte edemediğimizden uçak ve tank üretemedik. Ambargo nedeniyle uçak ve tankta alamayınca özellikle savaş uçağı kategorisinde çok zayıfladık.
Ortaya çok garip bir tablo çıktı. Deniz kuvvetlerinde dünyanın en güçlü dördüncü ülkesiyiz. Her kategori de teknoloji lideriyiz. Uçak gemimiz yok ama coğrafi konumumuz itibariyle bu bizim için olmazsa olmaz değil. Kara Kuvvetlerinde üçüncü en güçlü devletiz. Tank filomuzda gayet güçlü. Şöyle örneklendireyim. Tank sayımız Yunanistan hariç Avrupa’nın toplamından fazla. Yunanlar kendilerince bizle yarıştıklarından büyük bir tank filosu kurmuşlar. Elbette Altay’ı filomuza katabilseydik daha da güçlü olurduk.
Hava kuvvetlerinde ise iki kategori dışında çok güçlüyüz. İHA-SİHA-Dron kategorisinde lider ülkeyiz. Ama savaş uçağında çok çok zayıfız. İsrail’i geçtim, Mısır’dan ve Yunanistan’dan bile zayıfız. Bu nedenle pazartesi günü imzaladığımız Eurofighter anlaşması süper oldu. On yıldır devam eden zayıflama süreci nihayet son buluyor.
Ambargo kalktığında başladı Eurofighter alım görüşmeleri. Önerdikleri en yakın teslim tarihi 2030’du. Türkiye bu nedenle Katar’dan sırasını vermesini rica etti. 2026 yılında teslim edilecek 20 uçak Katar için üretiliyordu. Başlangıçta ikinci el opsiyonu yoktu. Sadece Katar bize sırasını veriyordu. 20 uçak filo oluşturmak için yeterli olmadığından Katar ve Umman’dan 12’şer uçak daha aldık. Yani 2026 senesinde çok güçlü savaş uçağı filosuna sahip olacağız. Bu hamle önemli bir açığımızı giderdiğinden ordumuzun toplam güç kapasitesi de artacak.
İkinci el deyince aldıklarımızın bir kısmı bir yıllık diğerleri iki yıllık uçaklar. ‘’Katar ve Umman neden uçaklarını ve sıralarını verdiler?’’ sorusu akıllara gelebilir. Körfez ülkelerinin ihtiyaçlarının kat be kat üstünde uçakları var. İlaveten her yıla sıralı sipariş vermişler. Yine de bu dostluğu unutmamalıyız.
‘’Kaan varken neden uçak alıyoruz?’’ sorusu eleştiri olarak dillendiriliyor. Öncelikle Kaan henüz yok. En iyi ihtimalle 2030 yılında olacak. Türkiye bu zaafını beş yıl daha taşıyamazdı. Kaldı ki savaş uçakları planlanan tarihte üretilemezler. Muhakkak gecikilir. F-35 yedi yıl gecikti. İlk uçaktan bugüne 800’den fazla sorun çözüldü ve daha da çözülmeyi bekleyen yüzlerce sorun var. Bizde de böyle olması kuvvetle muhtemel.
Bu nedenle Eurfighter ile yetinmemeliyiz. F-35’te almalıyız. Hatta becerebilirsek yeniden ortak olmalıyız. F-35’in gecikmesinin, çok sorun yaşanmasının ve planlanandan pahalı olmasının başlıca nedeni bizi tasfiye etmeleri. Üretici firmalar, Hava kuvvetleri ve Pentagon bu durumun farkında. Ama lobiler senatoda egemenler. Trump’ın gücü onları aşmaya yetecek mi, göreceğiz. F-16’lar için bir şey söyleyemiyorum. Zira TUSAŞ’ta ki arkadaşlar ‘’modernizasyon kitlerini ürettik’’ diyorlar. Son durumu bilemiyorum. Ama kitler üretildiyse ABD’yi ikna ederek sadece son model F-16’ları almalıyız.
Kaan hazır bile olsaydı yine de F-35, F-16 ve/veya Eurofighter almalıydık. Tek savaş uçağına bağlanan, filosunu tek tip uçaktan kuran bir tane büyük devlet yok. Hale üreticiyseniz teknolojiyi takip etmek için zaten rakip uçakları almak, kullanmak ve ürettiğiniz uçakla mukayese etmek zorundasınız.
Eurofighter alımı ABD’ye daha doğrusu senatoya bir meydan okuma. ‘’Alternatifimiz var’’ mesajı. Bu anlaşmadan sonra Amerika, Türkiye ile ilişkilerinde daha dikkatli hareket edecektir. Ayrıca bu anlaşmayla Hava kuvvetlerimiz ABD’ye bağımlı olmaktan kurtulacak. Envanterimizde hem ABD hem Avrupa hem de yerli üretim uçaklar olduğundan ayağımız yere daha sağlam basacak, pazarlık gücümüz artacak. Keşke Patriyot sürecinde de Rusya’ya yönelmek yerine Avrupa ülkeleriyle anlaşsaydık. Hem ABD’ye mesaj vermiş olurduk hem de ambargoya muhatap olmazdık.
Hava kuvvetlerimizin zayıf olduğu, daha doğrusu ne durumda olduğunu bilemediğimiz ikinci kategori füzesavar sistemleri. Zira son altı ayda ilginç gelişmeler oldu. İsrail geliştirdiği teknolojiyle İran’daki S-400’leri devre dışı bıraktı. S-400’ler üç gün sonra devreye alınsalar da etkili olamadılar. Hindistan’daki S-400’lerde Pakistan uçak ve füzelerini durduramadı. Katar’daki Patriyotlar ne İsrail ne de İran saldırısını engelleyemedi. Demir kubbenin, yüzölçümü kırkta birimiz kadar olan İsrail’i tam olarak korumadığını gördük. Bu gerçeklerin ışığında uzmanlar Çelik Kubbeyi ve hava savunma sistemlerimizi sorgulamalı.
44 tane son model savaş uçağı alım anlaşması imzaladığımız ve Altay tanklarının ilk partisinin ordumuza teslim edildiği 28/29 Ekim 2025 tarihleri Türkiye ve Türklük açısından milat.
