Köşe Yazısı

Türkiye savaştan ne kazandı ne kaybetti?

Ertuğrul Türkoğlu
Ertuğrul Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 0

Petrol, gaz ve gübre fiyatları yükseldiği için kısa vadede büyük para kaybettik. İhracatımız, turizm ve yurtdışı müteahhitlik gelirlerimiz azaldı. Ekonomik program açısından 2026 senesi büyük oranda kaybedildi. Eğer enerji ve gübre fiyatları savaştan önceki seviyenin altına düşerse 2027’de 2026’nın zararları giderilebilir.

Savaş nedeniyle orta ve uzun vadede büyük kazanımlarımız olacak. Bir kısım kazanım ve kayıp ise başta ABD, İran ve İsrail olmak üzere diğer devletlerin bundan sonra takip edecekleri politikalara göre netleşecek.

Başlıca kazanımımız, Körfez devletlerinin ABD bağımlılığının kırılması olacak. Ortadoğu’da çok yönlü dış politika takip etme eğilimi güçlenecek. Bu kapsamda Körfez devletlerinin en çok yatırım ve ticaret yapacakları ve ortaklıklar kuracakları ülkelerin başında Türkiye gelecek.

Bu ülkelere daha fazla savaş aracı, silah ve mühimmat satacağız. Bu sektörde Amerika’dan çok ucuzuz. Bazı ürünlerimiz daha etkili. Suudi Arabistan ve Mısır’da Kaan fabrikalarının kurulacağını ve/veya Suudilerin Kaan’a ortak olduğunu duyabilirsiniz. (Yasal düzenlemeler yapılmazsa özel sektöre ait savunma sanayi şirketlerimizi satın alabilirler.)

Savaş Türkiye’nin enerji koridoru ve terminali olma iddiasını güçlendirdi. Artık Körfez devletleri hatta İran, enerji stratejilerini, Hürmüz’ün kapatılmayacağına güvenerek belirleyemezler. İran nasıl Körfez devletlerinin dünya ile irtibatını kestiyse, Amerika’da açıktan abluka uygulayarak İran’ın ihracat-ithalat yapmasını önledi.

Körfez devletleri Hürmüz’de düştükleri hatayı tekrarlamazlar. Sadece Türkiye’ye bağlı kalmazlar. Bununla beraber bu süreçte en avantajlı ülke, Körfezi Avrupa’ya bağlayan tek yani alternatifsiz karasal güzergahın geçtiği Türkiye. Körfezin gazı ve petrolü Türkiye üzerinden Avrupa’ya akacak. %20 kapasite ile çalışan Kerkük-Ceyhan hattı tam kapasiteye çıkacak.

Bu nakil hatları alternatiflerinden mukayese edilmeyecek kadar düşük maliyetli olduklarından, her durumda gerçekleşir. Fazlası hükümetin başarısıdır. Ankara’nın en büyük düşmanı olan İsrail’e Azerbaycan’dan petrol taşınmasını engellememesi, Türkiye’ye olan güveni arttırdı. Siyasal İslamcı küçük azınlığa teslim olarak Bakü-Ceyhan’ı kapatsaydık, bugün ne yapsak nafileydi. Kimse Türkiye’ye güvenmezdi.  

Savaş Hazar geçişli nakil hatlarının yapılmasının önünü açtı. Zira bu dönemde dünyada petrol üretimini en çok artıran ülke Kazakistan oldu. Diğer Türk devletleri de petrol ve gaz üretimlerini yükselttiler. Yani ‘’Yeterli petrol ve gaz var mı?’’ sorusu cevaplandı. Türkiye’nin sonuç almak için AB ile muhatap olmaktan vaz geçerek tek tek ülkelerle anlaşması lazım.

Avusturya, Çekya, Slovakya, Macaristan, Polonya, Romanya, Bulgaristan, Bosna, Kosova ve Makedonya Akdeniz’e çıkışı olmayan dolayısıyla nakil hattı ile gaz ve petrol tedarikinin en karlı olduğu ülkeler. Bu nakil hatları gerçekleşirse, aşağı yukarı hepsiyle iyi ilişkilere sahip olduğumuz bu devletlerin enerji maliyetleri, bugün ödedikleri tutarın yarısından az olacak.

Körfez devletleri, güvenliklerini sağlamak için, savunma alanında Türkiye’yle Suudi Arabistan-Pakistan ittifakına benzer iş birlikleri tesis etmek isteyeceklerdir. Savaşta Ankara’nın Tahran’daki girişimleri sayesinde en az hasarı Katar’ın alması imajımızı yükseltti. Bu ortaklıklarda teknoloji, teçhizat, orduların eğitimi, güçlendirilmesi Türkiye’den beklenir. Finansı Körfez devletleri sağlar.

Öyle bir formül oluşturmalıyız ki, kuracağımız iş birliği Körfez devletlerini aynı Türkiye gibi dokunulmaz kılsın. Savunma sanayimizde ve ekonomimizde kaldıraç etkisinde bulunsun. Mevcutlarda sürdürmenin yanında daha çok üründe teknolojik üstünlüğü ele geçirelim.

Gelelim politikalara göre değişecek olan kazanım ve kayıplara. İran devrim ve rejim ihracına devam edecek mi, yoksa yaşadıklarından ders çıkararak gelirlerinin önemli kısmını kalkınmaya ve halkının refahına aktaracak mı? İran değişmezse bölge sulh ve sükuna kavuşmaz. Dolayısıyla kazanımlarımız sınırlı kalır.

İran’ın politikaları bizi en çok Irak’ta etkiler. Irak’la farklı alanlarda, önümüzdeki on yılda gerçekleşecek 100 milyar doların üstünde projelerimiz var. Irak kaosa sürüklenirse bu projeler durur. Tahran’ın Yemen, Suriye, Lübnan ve Filistin’de de uzlaşmaz politikalar takip etmesi, bölgedeki iklimi zehirler.

İran kadar belirleyici olan bir diğer ülke İsrail. İsrail 2005-2023 arasındaki politikalara geri dönerse Ortadoğu rahatlar. Dış desteğini tamamen kaybeden Natanyahu ve zihniyeti tasfiye edilirse Türkiye’nin önü açılır. Suriye’nin toparlanması hızlanır. PKK’nın tasfiyesi kolaylaşır. Doğu Akdeniz sorununun çözüm süreci başlar ki bu sorun çözüldüğünde doğalgaz ithalatçısı olmaktan kurtulacağız. İhracat patlaması yaşarız.  Zira İsrail Gazze’de soykırım yapmadan önce en büyük müşterilerimizden biriydi.

İsrail ve İran’ın normalleşmesi birbirlerine bağlı. Biri istese bile diğeri gerekli gerekli adımları atmazsa normalleşme olmaz. Ülkelerden birinin istemesi diğerini de makul politikalar izlemeye teşvik eder. Normalleşme Filistin, Lübnan, Suriye, İran ve İsrail’de Türkiye’nin iddialı olduğu inşaat sektörüne kaynak aktarılması demek.

ABD’nin bölgede istikrar istediği muhakkak. Egemenliklerinin sürmesi bir diğer hedefi. Burada kritik olan ABD ve İran’ın takip edecekleri Kürt politikası. İran isyan hazırlığı yapan örgütleri yok etmek için İran Kürtlerini ezecek. ABD buna ses çıkarmaz. Zira Trump’ta Kürt örgütlerini Amerika’yı dolandırmakla, silahları zimmetlerine geçirmekle suçluyor. Kürtler çok fazla ezilirlerse ve İran eski politikalarına dönerse birbirinden farklı nedenlerle de olsa İran’dan Türkiye’ye kitlesel göç başlar.

Bazı okurlarım bu görüşüme ‘’Savaşta göçmediler savaştan sonra neden göçsünler?’’ cümlesiyle itiraz ediyor. İran yıkıldı. Otuz yıl önceye döndü. Milyonlar işsiz kaldı. Rejim halkı öncelerse, anlaşma sayesinde sahip olacağı büyük kaynakları halka ve kalkınmaya aktarırsa göç olmaz. Ama kaynaklar Şii hilaline ve silahlanmaya aktarılırsa bilhassa gençlerin, göçten başka şansı kalmaz.

Vatansever milletler savaş sırasında göçmezler, birleşirler, bütünleşirler ve savaşırlar. Ama savaş yoksa göç, vatanseverlikle çelişmez. Hakeza Kürtler, terör örgütleri yüzünden suçlu-suçsuz ayrımı yapılmadan cezalandırılırlarsa, göçten başka çareleri kalmaz. Sınırlarımızdaki güvenlik tedbirlerini arttırmak durumundayız.   

Bu Yazıyı Paylaş