Yerel Yönetimler ve Üniversiteler
Yerel Yönetimlerle üniversitelerin birbirinden Türkiye kadar kopuk olduğu bir başka ülke olduğunu sanmıyorum. Dünyanın en başarılı üniversiteleri genelde vakıf üniversiteleridir. Ve bu üniversitelerde hem üniversitenin idaresinde hem de vakıfta en etkili unsur yerel yönetimlerdir.
Türkiye’de kamu ve vakıf olmak üzere iki tip üniversite var. Her iki tip üniversite de yerel yönetimlerden kopuk. İlaveten vakıf üniversitelerinin büyük çoğunluğu gerçekte özel üniversite. Özel üniversite kurmak yasak olduğundan şirketler vakıf üniversiteleri kuruyorlar. Vakıf üniversiteleri yasal olarak kar amaçlı olamayacağından, üniversitelere piyasanın üstünde fiyatlarla satış yapan şirketler açıyorlar. Böylece ortaya çarpık bir yapı çıkıyor, maliyetler arttığından öğrencilerin ödeyeceği eğitim bedeli yükseliyor.
Özel üniversitelerin kurulmasına ve isteyen vakıf üniversitelerinin özel üniversiteye dönüşmesine izin verilmeli. İş adamları hukuka karşı hile yapmaktan ve kendi mallarının hırsızı olmaktan kurtarılmalı. Vakıf müessesesi yozlaştırılmamalı. Özel üniversiteler devlete, vergi yerine, eğitim verdikleri öğrenci başına sabit ücret ödemeli.
Nüfusu 500 binden yüksek olan belediyelere üniversite kurma hakkı tanınmalı. Nüfusu 500 binden az olan belediyeler de birleşerek üniversite kurabilmeli. ‘’Türkiye’de haddinden fazla üniversite var’’ dediğinizi duyar gibiyim. Oysa hakikat bu değil. 209 üniversitemiz var. Bu rakam ABD’de 5000’in, Almanya’da 420’nin, Fransa’da 300’ün, Çin’de 4000’in ve İngiltere’de 2000’in (Bunlardan sadece 144’ü akredite) üzerinde. Bu ülkelerde genç nüfusun nüfusa oranı ülkemizden çok daha düşük.
‘’Ülkemiz üniversite mezunu işsizlerle doluyken yeni üniversite kurmak akıllıca mı?’’ diye soranlar olacaktır. Devlet okumak isteyen her vatandaşına imkan sağlamak zorundadır. Aynı hasta vatandaşlarına sağlık hizmeti vermek zorunda olduğu gibi. Geri kalmış ülkeler hariç, sınavlar, öğrencileri puanlarına uygun okullara yerleştirmek için yapılır. Yerleştirildiği üniversiteye gitmeyerek şansını bir kez daha denemek isteyenler dışında hiç kimse açıkta kalmaz.
Sorun üniversite eğitiminde değil. Sorun yanlış bölümler açılmasında. Plansız ve programsız hareket edilmesinde. Vakıf üniversitelerinin sahiplerinin, kalitesiz eğitime rağmen, büyük paralar kazanmasında.
ÖSYM her isteyen üniversiteye hukuk fakültesi açma izni verince 100 binden fazla ihtiyaç fazlası avukatımız oldu. Avukatlar gardiyan, mübaşir ve katip olmaya çalışıyorlar. Avukat fazlası yaşarken sanayi tesislerimiz teknik eleman, turizm kuruluşlarımız eğitimli personel sıkıntısı çekiyor. Mesela Almanya’daki üniversitelerin yarıdan fazlası sadece teknik eğitim verir. Japonya’da fabrikalarda işe başlayan işçilerin tamamı eğitimlidir. İşe işçi olarak başlarlar ve eğitimli olduklarından genel müdürlüğe kadar yükselebilirler. Vatandaşlarına yabancı dil öğretemeyen ve bu nedenle fırsatları sürekli heba eden bir ülkeyiz.
Nüfus artış hızının düşmesinin başlıca sebeplerinden birinin eğitim süresinin uzaması olduğunu iddia edenler var. Bu iddia da kısmen haklılık payı da var. Köylerde meskun olan ve eğitim görmeyen gençler, eğitim görenlerden önce evleniyor ve çok çocuk sahibi oluyor. Bu handikap hem çalışıp hem okumaya imkan sağlayan programlarla, hafta sonu, akşam ve online programlara ağırlık verilerek, evli ve çocuklu öğrencelere destek olunarak çözülür. (Bu arada şehirlerde yaşayan ama okumayan gençlerde geç evleniyor)
Türkiye’de eğitim kalitesinin yükselmemesinin nedeni yeterince rekabet olmamasıdır. Öğrenci sayısı kapasiteden yüksek olunca tam rekabet olmuyor. Dolayısıyla kalite yükselmiyor. Sözüm ona kar etmemesi gereken vakıf üniversitelerinin sahipleri haksız ve kolay servet sahibi oluyorlar.
Yerel yönetimlere, üniversite kurma imkanıyla birlikte, öğrencilerinin yarısını, yine merkezi sınavla, hemşerileri arasından alma hakkı tanınmalı. ÖSYM yerleştirmeyi %50 prensibine göre yapmalı. Hemşerilerinin ne kadarına burs vereceğine belediye karar vermeli. Ama burs verilecek öğrenciler sınav sıralamasına göre belirlenmeli ki istismar olmasın. Bu olduğunda vatandaşlar belediyeleri üniversite açmaya zorlar. Belediyeler bölüm açarken beldelerinin ihtiyaçlarını dikkate alırlar. Teknik ve pratik bölümlere öncelik verilir. Üniversitelerle, yerel sanayinin ve yerel hizmetler sektörünün bütünleşmesi sağlanır.
Bu yöntem uygulandığında öğrencilerin önemli kısmı memleketlerinde eğitim göreceklerinden iç göç, şehirler arasında eğitim farkı ve yurt ihtiyacı azalır. Özel ya da güncel tabirle vakıf üniversiteleri bugünkü gibi kolay öğrenci bulamayacaklarından kaliteyi yükseltmek ve fiyatlarını düşürmek zorunda kalacaklar. Yurtdışından öğrenci bulmaya yönelecekler.
Türkiye OECD’ye göre ABD, İngiltere, Kanada, Almanya ve Avusturalya’dan sonra en fazla yabancı öğrenciye sahip altıncı ülke. (Çin, Fransa, İtalya ve İspanya’nın önündeyiz) Bu tabloya rağmen yüz binden fazla gencimiz eğitim için dışarıya gidiyor. Dünyanın iyi üniversitelerine gidenlere sözümüz yok. Allah sayılarını arttırsın.
Ama öğrencilerin çoğu eğitim kalitesi çok kötü olan okullara gidiyor. Ukrayna, Moldova, Kosova, Karadağ, Rusya, Beyaz Rusya ve Gürcistan gibi ülkelerde %95’i erkek olan elli binden fazla gencimiz eğitim görüyor. En son baktığımda, İngiltere’de sekiz tane isminde Oxford geçen üniversite vardı. Biri gerçek, yedisi çakma. Çakmalarda eğitim gören en kalabalık üçüncü grup, Çinlilerden ve Nijeryalılardan sonra Türkler.
Yerel yönetimler kurdukları üniversitelerin kaliteli olması için ellerinden geleni yapacaklardır. Vatandaşlar onları buna zorlayacak. Üniversite kurmayan veya kalitesini yükseltemeyen belediyelerin başkanları seçimleri kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacaklar. Kartal Pendik’le, Üsküdar Kadıköy’le, Şişli Beşiktaş ve Sarıyer’le yarışacak. Birbirlerine emsal olacaklar. Aydın, Muğla ve Manisa rekabet edecek örneğin. Aydındaki üniversite 500 puanla öğrenci alırken Muğla 400 puanla öğrenci alıyorsa belediye başkanı yıpranacak.
Milletimiz çocuklarının okumasına büyük önem verdiğinden, yerel yönetimler tarafından kurulan üniversitelerin başarıları, vatandaşların oy verme kriterlerinin başında gelecek. Üniversiteler, belediyelerle ve bölgede faaliyet gösteren firmalarla iş birliği yaparak mezunlarının işe yerleştirilmelerini sağlayacaklardır.
Başarılı, marka olmuş üniversiteler dünyanın dört bir yanında üniversiteler, bölümler ve eğitim programları açarlar. Bu yöntem sayesinde gittikleri ülkelerde eğitimin kalitesi ve yabancı öğrenci sayısı artar. Singapur, Hong Kong, Dubai ve Doha marka üniversitelerin rağbet ettiği şehirler. Yerel yönetimlere marka üniversitelerle iş birliği yapma ve birlikte hareket etme olanağı tanırsak, eğitim kalitemiz bir anda yükselir.
Marka üniversiteler sadece öğrenci yetiştirmezler. Düzenledikleri programlarla orta ve üst düzey yöneticilere, serbest meslek erbaplarına, bürokratlara, diplomatlara, öğretmenlere ve akademisyenlere de eğitim verirler. Böylece Türkiye daha rekabetçi olur. İhracat, turizm ve yurtdışı müteahhitlik gelirlerimiz artar.
Devlet ücretsiz eğitim veren kamu üniversitelerinin masraflarını karşılamaya devam eder. Hangi üniversiteye ne kadar bütçe ayrılacağına öğrenci sayısı, akademisyen sayısı, üniversitenin başarı durumu ve uluslararası kurumlarca değerlendirilmiş bilimsel çalışmalar baz alınarak oluşturulan modele göre karar verilir. Devlet, özel üniversitelerden öğrenci başına aldığı ücreti, yerel yönetimlere ait üniversitelere, öğrenci sayılarını dikkate alarak tahsis eder. Böylece bütçeden kaynak çıkmamış olur. Üniversiteler başarı durumlarına ve uluslararası yeterliliklerine göre prim verilerek ödüllendirilmelidir.
Türkiye savunma sanayinde, enerjide, dış politikada, ulaştırma da ve güvenlikte yakaladığı başarıyı eğitimde de yakalamalıdır. Bu nedenle kreşten doktoraya kadar yerel yönetimlerinde rol aldığı daha katılımcı ve rekabetçi bir sisteme ihtiyacımız var. Değişmeyen tek şeyin değişim olduğunu unutmamalıyız.
