ABD peşmergeden vazgeçti

Kürt kardeşlerimiz ikinci ve daha büyük şoka hazırlansınlar. Amerika, Kuzey Irak Bölgesel Yönetimini (IKBY) bir başına bırakmaya yani kaderine terk etmeye karar verdi. İlk büyük şok PYD’ye verilen desteğin çekilmesiydi. PYD’ye verilen desteğin çekilmesinin üzerinden iki yıl geçmeden PYD ve Rojova Özerk Bölgesi tarihe karıştı.

Türk kamuoyunun fark edemediği daha doğrusu tam manasıyla içselleştiremediği bir gerçeklik var. Kürtlerin büyük çoğunluğu, hangi görüşten olurlarsa olsunlar, Kuzey Irak Bölgesel Yönetimini sahiplenirler, desteklerler. Bir Türk için Azerbaycan ne ifade ediyorsa bir Kürt için IKBY aşağı yukarı aynı şeyi ifade eder. PYD’yi sahiplenenler Kuzey Irak’ı destekleyenler kadar değildi ama PKK’yı destekleyenlerle sınırlı da değildi.    

Trump’ın İran savaşı esnasında sarf ettiği ‘’Kürtler muhalefete verilmek üzere teslim ettiğimiz silahları çaldılar. Bunun hesabını soracağız’’ sözünün arkasının geleceğini daha evvel kaleme aldığım makalelerde ifade etmiştim.  ABD, IKBY kurulduktan hemen sonra imzalanan askeri iş birliği anlaşmasının uzatılmayacağını duyurdu. Amerika’nın Ortadoğu’da imzaladıklarının en kapsamlısı olan anlaşma, eylül sonunda bitiyor.

Bu anlaşmanın gereği olarak ABD peşmergeleri eğitiyor, silah, mühimmat ve savaş aracı yardımı yapıyordu. Ayrıca her sene hibe şeklinde nakit para veriyordu. Bu hibelerin milyar doları aştığı yıllar oldu ama 2017 referandumundan beri her sene azaltıldığından, 2026 yılında 61 milyon dolara düşmüştü. IKBY bu kararı değiştirmek için Yahudi lobisini devreye sokmakta dahil olmak üzere elindeki imkanları seferber etti. Eğer anlaşma uzatılmazsa IKBY otuz beş yıldır sahip olduğu koruma zırhını kaybedecek.

ABD anlaşmayı uzatmamanın yanında, IKBY’nin sınırları dahilindeki askeri üslerini de Eylül sonuna kadar kapatacak. Bağdat’la vardığı uzlaşmanın gereği olarak, yine Eylül sonuna kadar, dörtte üçü kuzeyde olan Irak’taki askerlerinin tamamını tahliye edecek. Pentagon eylül sonunda Irak’ı terk etmeye karar vermiş. Hazırlıklarını yapmış. Anlaşmanın uzatılmayacağını ağustos sonunda duyurarak son noktayı koymuş.

Bütün bunlar sadece silahlar muhalefete verilmediği için olmuyor. ABD bağımsızlık referandumundan beri Erbil’den rahatsız. ABD referandumdan sonra, Barzanilere karşı düzenlenen harekatta, Irak ordusuna havadan destek verdi. Talabani’ye bağlı peşmergelerin orduyla birlikte hareket etmesini sağladı.

Bu harekattan sonra IKBY kontrol ettiği toprakların %55’ini, petrol sahalarının dörtte üçünü kaybetti. Tahkimin petrol ihracatında IKBY’yi haksız Bağdat’ı haklı bulması, mahkeme kararından sonra Türkiye’nin sevkiyatları durdurması, ABD’den bağımsız düşünülemez.

En büyük anlaşmazlık konusu da peşmergelerin birleştirilmesi. Barzani ve Talabani, ABD’nin yıllardır peşmergelerin birleştirilmesi için yaptığı baskılara rağmen adım atmadılar. İki grubun toplam 180 000 civarında peşmergesi var. ABD bunların birleştirilerek IKBY’nin ordusu olmasını istiyor. Bir sonraki aşama ise IKBY ordusunun Irak ordusuyla bütünleşmesiydi. Barzani ve Talabani hem birbirlerine hem Amerika’ya hem de Bağdat’a güvenmediklerinden kağıt üzerinde kabul ettikleri bu planı fiiliyatta uygulamıyorlar.

IKBY peşmergeleri birleştirme konusunda sadece Amerika’nın değil Bağdat ve dolaylı olarak Tahran’ın da baskısı altında. Malum Bağdat, Irak’taki silahlı unsurları ordu çatısı altında birleştirmeye çalışıyor. Bu konuda epey mesafe alındı. Ama peşmergelerin ayrı olması daha fazla ilerlemeyi engelliyor. Haşdi Şabi’ye bağlı milislerin bir kısmı orduya katıldı bir kısmı sivil hayata döndü. Ama gelinen noktada Haşdi Şabi Bağdat’a ‘’Peşmergeler de orduya katılacaktı. Adım dahi atmadılar. Onlar katılmadan bizde adım atmayacağız’’ diyor. Sünni aşiretlerde Haşdi Şabi ile aynı frekansta. ABD’nin koruma zırhını, giderek büyüyen bir anlaşmazlık varken kaldırması, ayrıca dikkat çekici.

‘’Peşmerge yıllardır birleşmemiş, orduya katılmamış, bu böyle sürer gider’’ diye düşünmeyin. IKYB önceden yüksek gelirlere sahipti. Amerika’nın koruması altındaydı. Bağdat zayıftı. Şimdi ihracat gelirleri Erbil’e değil Bağdat’a geliyor. Bağdat anlaşılan yüzdeye denk gelen tutarı Erbil’e gönderiyor. 2016 ile 2026’nın ilk altı ayını mukayese ettim. IKYB 2026’da 2016’nın %7’si kadar petrol ihraç edebilmiş. (Sınırlı da olsa gayri resmi satışta vardır) Kuzey Irak’ta dört kişiden biri devlet memuru. Bağdat üç ay para göndermedi mi Erbil iflas eder. Sorun ekonomik baskı uygulayarak çözülemezse, ordu ve Haşdi Şabi kuzeye operasyonda düzenleyebilir.

‘’Peşmergenin iyi eğitimli ve modern silahlara sahip olduğunu, zor şartlara uyum sağlayabildiğini ve saldırılara direnç gösterdiğini’’ söylemeyin. Onlar Molla Mustafa zamanındaki peşmergelerdi. Şimdikiler kurşun atmadan, Kerkük ve Musul’u DEAŞ’a teslim ettiler. Irak ordusu harekat başlatınca geri çekildiler. İnanmazsınız yetmiş yaşında peşmerge var. Çoğu ticaret veya çiftçilik yapıyor. İkinci iş olarak güvenlik görevlisi olan ve korumalık yapan peşmergelerin haddi hesabı yok.

Kaldı ki PKK, PYD, Haşdi Şabi, HAMAS, Hizbullah hangi amaçla silahsızlandırılıyor ve/veya ordulara katılıyorsa peşmerge de aynı nedenle önce birleşecek sonra orduya entegre olacak. Büyük devletler ve -İsrail ile İran dışındaki- bölge ülkeleri, Ortadoğu’da istikrarın sağlanması için ordu dışındaki askeri yapıların dağıtılması konusunda anlaşmışken, yapılacak yollar, koridorlar ve enerji hatları buna bağlıyken, IKYB daha ne kadar direnebilir? Ayrıca Tahran’da peşmergenin Irak ordusuna katılmasını istiyor. Eğer Haşdi Şabi’nin tasfiyesi peşmergenin Irak ordusuna katılmasıyla mümkün olacaksa İsrail’de bu projeyi destekleyecektir.

2026’nın son çeyreğinde Irak ısınacak. IKBY’nin geri adım atacağını ve peşmergelerin zamana yayılarak orduya entegre edileceğini düşünüyorum. Özerk bölge varlığını sürdürecektir ama budanmış ve zayıflamış şekilde.