TDT Ankara zirvesi

29-30 Ekim’de toplanan TDT Zirvesi, Aliyev iştirak etmediği için, beklenenden sönük geçti. Neyse ki cumhurbaşkanımızın arka arkaya yaptığı jestler karşılık buldu ve anlaşmazlık giderildi. Türkiye ve Azerbaycan iki ayrı devlet. Farklı politikaları ve stratejileri olması gayet doğal. Tarafların birbirlerine üstünlükleri yok. Dolayısıyla Türk devlet adamları anlayışlı olmalılar, sorunları kangren haline gelmeden, kardeşlik hukuku çerçevesinde çözmeliler.

Aliyev’in yokluğu kadar dikkat çekmedi ama zirvede Macaristan’dan da üst düzey yetkili yoktu. Bırakın cumhurbaşkanı veya başbakanı bakan bile gelmedi. Macaristan, Orban seçimleri kaybettikten sonra, Türkiye ve diğer üyelerin gayretlerine rağmen, TDT’ye olan ilgisini kaybetti.

Zirve önceki zirvelerin tekrarı gibiydi. Benzer kararlar alındı, sözler tekrarlandı. Herhangi bir konuda kaydedilen somut bir gelişme göremedim. Tokayev’in Rusya’nın gözlemci üye yapılması teklifine katılıyorum. Rusya’da otuz milyon Türk ve on özerk Türk cumhuriyeti var. Sadece Rusya değil İran, Çin, Afganistan, Moldovya, Gürcistan, Bulgaristan ve Romanya gibi Türk azınlıklara sahip devletler de gözlemci üye olmaya davet edilmeliler.

TDT’de ‘’Özerk Cumhuriyetler Statüsü’’ oluşturulmalı. Bir devlet gözlemci üye olduğunda, ona bağlı özerk cumhuriyetler, tanımlanan statü çerçevesinde otomatik olarak TDT’ye üye olmalılar. Özerk devletlerin yetkilileri zirvelere katılmalılar. Böylece Türkler arasında ilişkiler gelişir. Devletler arasında kurulan ilişkiler sayesinde, azınlık durumundaki Türklerin durumları iyileşir.

Dikkatimi çeken bir diğer karar, Türkiye’ de ‘’Türk Devletleri Teşkilatı Savunma Sanayi Koleji’’ kurulmasıdır. Bu koleje sadece üye ülkelerden öğrenci kabul edilecek. Talebelere teorik eğitimin yanında savunma sanayi şirketlerinde, fabrikalarda ve kışlalarda pratik eğitim verilecek. Tatbikatlara ve fuarla katılmaları sağlanacak. Böylece savunma sanayinde uzman kadrolar yetiştirilecek. Azerbaycan dışındaki ülkelerle savunma sanayi ilişkilerimiz zayıf. Bu kolej ilişkilerimize ivme kazandıracaktır.

Bildirgede, dayanışmadan bütünleşme aşamasına geçildiğinin vurgulanması mühim. Ekonomik ilişkilerin öncelikli olduğunun altının çizilmesi de yerinde. Zira ekonomik entegrasyon olmazsa bütünleşme olmaz.

Latin Amerika’da birbirlerine komşu otuzdan çok devlet var. Halkların tamamı Latin kökenli (İspanyol ve Portekizli), Hıristiyan, Katolik. Brezilya’da Portekizce, diğer ülkelerde İspanyolca konuşuluyor. Bu memleketlerin kültür, tarih ve örfleri aynı. Bağımsızlık kazanıldığında Latinler Bolivar’ın önceliğinde tek devlet kurdular. Ama ekonomik bütünleşmeyi sağlayamadıklarından üç yılda bölündüler.

Siyaset ve ideoloji öncelikli olmamalı. Ekonomik ve kültürel ilişkiler geliştirilmeli ki kültürel ilişkiler gerçekten gelişiyor. Ama aynı tespiti ekonomik ilişkiler için yapamıyoruz. Azerbaycan ile Türkiye arasındaki ticaret ve yatırım hacmi hızlı artıyor. Ama Türkistan’ın Türkiye ile ticaret hacmi AB, Rusya ve Çin’le gerçekleştirdiği hacimlerden çok daha az. Azerbaycan’la ticaretleri ise yok denecek kadar az.

Artık harekete geçilmeli. Türk devletleri, diğer Türk devletlerinin vatandaşlarına ve şirketlerine ticarette, yatırımda her türlü ekonomik faaliyette ayrıcalık tanımalı. Takip edilen ve zirvelerden sonra yayınlanan bildirgelerde atıf yapılan projelere bir an önce başlanmalı. Başlanan projeler hızlandırılmalı.

Önceki bildirgelerde yer almayan bir ifadenin altı çiziliyor bu bildirgede: İçişlerine karışmama. Türkiye SSCB dağıldığından beri bu konuda çok hassas davrandı. Buna rağmen T.C vatandaşlarının karıştığı darbe, ihtilal ve suikast gibi eylemler Türkiye’den bilindi.

Ankara bu süreçleri iyi yönetti ve bugünlere gelindi. T.C vatandaşları, Türk devletlerinin Türkiye’nin eyaletleri olmadıklarını idrak etmeliler. Bence bildirgede içişlerine karışmamanın yanında ‘’dış politikalara saygılı olma’’ ifadesi de yer almalıydı.

Türk devletlerinin vatandaşları, Türkiye’nin yüklerini taşımak zorunda değiller. Eğer onlara taşıyamayacakları yükler yüklersek, kardeşliğimiz zedelenir. Ortada ne TDT kalır ne de Türklük.

KKTC, TDT’ye üye yapılmış. KKTC Cumhurbaşkanı zirvelerde diğer cumhurbaşkanlarıyla aynı muameleyi görüyor. Her bildirgede KKTC’ye destek açıklanıyor. Ama bu halkımıza yetmiyor.

Türk devletlerinin Güney Kıbrıs’ı tanımaları sorun oluyor. Güney Kıbrıs AB üyesi. AB, Güney Kıbrıs’ı tanımazlarsa, Türk devletleriyle ticaret, yatırım, hizmet, eğitim başta olmak üzere hiçbir alanda ilişkileri geliştirmiyor. Beklentimiz şu: Türk devletleri Güney Kıbrıs’ı tanımayacaklar ve on milyarlarca dolar kaybedecekler. Buna razı gelecekler. Bu olacak şey mi? Kaldı ki Güney Kıbrıs’ı tanımalarının Türkiye’ye ve KKTC’ye hiçbir pratik zararı yok.

Azerbaycan, Netanyahu konuşurken BM salonunu terk etmedi diye, neler yazıldı, çizildi. Azerbaycan en alt düzeydeki temsilcisini bıraktı salonda. Aliyev yoktu, Dışişleri Bakanı veya BM temsilcisi büyükelçi de ayrılmışlardı. Önceki zirvelere baktım. Karabağ ve altı reyonları işgal altındayken, Hocalı katliamı tazeyken, Ermenistan Cumhurbaşkanı konuşurken de aynı düzeyde diplomat bırakmışlar genel kurulda. Kaldı ki ne yapacaklarına Azerbaycan’ı yönetenler karar verecek. Biz vermeyeceğiz. Böyle bir hakkımız yok.

Bu zirveyle başkanlık Türkiye’ye geçti. Ankara’nın son derece aktif olacağını ve fark yaratmak için büyük gayret göstereceğini tahmin ediyorum. Bu şekilde hareket edersek Türk devletlerine örnek oluruz. Devletler arasında, başkanlık kendilerindeyken daha çok hizmet etmeyi hedefleyen müspet bir yarış başlar.