CIA’ya göre Türkistan karıştırılacak

Yılbaşından beri CİA’nın sitesinde yayınlanan yazı ve analizlerle CİA ile ilişkili RAND, CSİS, Stratfor, FDD ve CFR gibi strateji ve düşünce kuruluşlarının hazırladıkları raporlarda, Türkistan’ın karıştırılacağı dile getiriliyor.

Özetle Türkistan devletlerinin son üç yılda daha bağımsız dış politika izlemeleri, ABD, AB, İngiltere ve Japonya ile stratejik ortaklık anlaşmaları imzalamaları, TDT’nın istikrarlı olarak gelişip güçlenmesi ve hepsinden önemlisi beş Türk devletinin birlikte hareket etmeleri ve Azerbaycan’ı da aralarına almaları, büyük güçlerin tepkisini çekmiş. Türk ordularının birlikte tatbikatlar yapmaları, savunma sanayinde iş birliğini ilerletmeleri ve Zengezur’un Amerikalılara verilmesi rahatsızlığın diğer sebepleri.  

Rapor ve analizlere göre Türkistan devletleri arasında üzerinde çalışılabilecek üç gerilim alanı var: Siyasal İslamcı terör örgütleri, sınır ihtilafları ve Taliban’ın işgalindeki Güney Türkistan. Bu fay hatları kırılarak Türkistan’daki istikrar ve birliktelik bozulacak. Amaç Türkistan’ı kargaşaya sürüklemek değil zayıflatarak ve birliği bozarak devletlerin pazarlık gücünü azaltmak.

Çin’in Türkistan’ı karıştırmak isteyeceğine ihtimal vermiyorum. Bu bindiği dalı kesmek olur. Çin doğalgaz ihtiyacının yarıdan fazlasını Türkistan’dan karşılıyor hem de Rusya’dan bile düşük fiyata. Türkistan’la ticaret hacmi hızla artıyor. Hem de Çin’in ihracatının büyük çoğunluğu, denizlere uzak olduğu için en geri kalmış bölgelerden biri olan Doğu Türkistan’dan yapılıyor.

Türkistan, Çin için çok önemli olan Kuşak Yolun, en hareketli olan orta koridorunun üzerinde. Kuzey koridoru Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle çalışmıyor. Güney Koridoru kısmen atıl. Körfez savaşından sonra İran kısmı hareketlense de yolun geneli daha da boşaldı. Türkistan karışırsa orta koridorda boşalır yani Kuşak Yol anlamını kaybeder. Orta koridor atıl hale gelir ve akabinde ABD herhangi bir bahaneyle Malakka Boğazını kapatırsa, Çin ekonomisi çöker. Pekin bunu göze alamaz. Pekin, ne kadar tedbir alınırsa alınsın, Doğu Türkistan’a sirayet edecek olan dinci terörü tekrar başlatmayı da göze alamaz.

Moskova’nın rapor ve analizlerde ele alınan gelişmelerden son derece rahatsız olduğu şüphe götürmez. Türkistan’da ağırlığının azalmasını istemez. Türk devletlerinin birlikte hareket etmeleri işine gelmez. Ama yoğun ticaret yaptığı, ambargonun yükünü hafifletmesini sağlayan ve Rusya’yla aynı güvenlik, iş birliği ve ekonomik örgütlere üye olan Türk devletlerinde kaos çıkması işine gelmez.

Kremlin, yönetici elitlerin ikazı anlamına gelebilecek kontrollü hareketlenmeler organize edebilir. Mesela Kırgızistan’a ABD üssü açılmasına müsaade eden Akayev ile üssü kapatmayan Bakayev ikişer hafta süren halk ayaklanmalarıyla devrildiler. Özbekistan’daki ayaklanma ABD üssünün kapatılacağı açıklanınca son buldu. Giderek daha milliyetçi politikalar izleyen Nazarbayev, bir kasabada meydana gelen yerel bir olay, ülke sathına yayılarak tasfiye edildi. Moskova Azerbaycan ve Özbekistan’ın liderlerinin ve takip ettikleri politikaların değişmesini ister ama buna gücü yetmez. Daha etkili olduğu Kazakistan ve Kırgızistan’da ise mevcutlardan iyisini bulamaz.

Çin ve Rusya için yaptığım değerlendirmeleri AB ve İngiltere için yaptığımda, Çin ile aynı sonuca varıyorum: Asla Azerbaycan ve Türkistan’ın istikrarsızlığa sürüklenmesini istemezler. Bilakis kalkınmalarını ve zenginleşmelerini isterler. Azerbaycan’da mevcut statünün devamı Beyaz Sarayın olmazsa olmazıdır. ABD Türkistan’da da orta ve uzun vade düşünüldüğünde AB ve İngiltere’yle aynı noktadadır. Ama kısa vadede kontrollü bir istikrarsızlaşma Amerika’nın işine gelir.

Orta koridordaki yoğunluk azalır. Çin-AB ve Çin-Türkistan ticareti düşer. Yani ABD, AB’ye gümrük vergilerini yükseltmesi baskısı yaparak ulaşamadığı hedefine kısmen ulaşır. Çin’in ihracatı düşerse büyümesi yavaşlar. Türkistan’dan tedarik ettiği gazın hacmi azalır hatta kaosun büyüklüğüne göre gaz tamamen bile kesilebilir. Bu olursa Çin’in maliyetleri artar.

Türkistan ile birlikte Afganistan’da kaosa sürüklenirse Çin’in İran’la yapmayı planladığı gaz ve petrol nakil hatları gündemden düşer. Kuşak Yolun güney koridoru da güvenlik sorunları yaşar. Türkistan’da gelişecek İslami hareketlerin Doğu Türkistan’a yansımaması imkansızdır ki bu Beyaz Saray’ın en çok isteyeceği şeye yani Çin’de istikrarın bozulmasına yol açar.

Kazakistan ambargo altındaki Rusya’nın dünyaya açılan kapısı. Önemi giderek artan bir kapı. Zira Türkiye ve Kafkasya kapıları Rusya’ya her gün biraz daha kapanıyor. Kaldı ki Rusya ikinci büyük ticaret ortağı olan Hindistan’a sadece Kazakistan üzerinden ulaşabiliyor. Kazakistan karışırsa sadece Çin değil Rusya’da bunalır. Ambargoya dayanma gücü düşer.

CİA ve yan kuruluşları durup dururken rapor yazmazlar, analiz yayınlamazlar. ABD Çin’i zayıflatmak için yaptığı hamlelerden sonuç alamadı. Rusya’yı hala barışa ikna edemedi. Sıra Türkistan hamlesine gelmiş olabilir. Bu durumda Rusya ve Çin bilinçli olarak adres gösteriliyordur.

Amerika halihazırda Türkistan’da etkili değil. Hatta ‘’ABD’nin yeryüzünde en zayıf olduğu bölge Türkistan’dır’’ denilebilir. İstikrarın bozulması, kargaşa ve kaos büyük güçlere bahse konu coğrafyalara yerleşme imkanı verir. Benzetmek gibi olmasın ama iç savaş çıktıktan sonra ABD, Rusya, İran, Türkiye ve İsrail Suriye’ye yerleşti. ABD’nin bir sonraki adımı Türkistan’a sirayet etmek olabilir.

Unutmayalım Körfez Savaşının ilk günlerinde İran’dan Türkiye’ye dört tane füze atıldı. NATO füzelerin İran’dan atıldığını açıklarken İngiltere hem bu füzelerin hem de Kıbrıs’a isabet edenlerin atıldığı yerin belli olmadığını duyurdu. Rusya-Ukrayna savaşında gemilerimiz vuruldu, hava sahamızda nereden atıldığı belirsiz olan SİHA’lar düşürüldü. Sağduyulu davranmasaydık her iki savaşa da girebilirdik. Türk devletleri de temkinli hareket etmeliler. Çağımızda savaşlardan, sadece savaşa katılmayan devletler gerçek manada zaferle çıkıyorlar.

 NOT: Türkistan’daki fay hatlarını bir başka makalede ele alacağız.