Çin-Japonya gerilimi ve Türkistan
Japonya’nın çiçeği burnunda başbakanı Takaichi’nin ‘’Çin’in Tayvan’a saldırması halinde Japonya’nın da mukabele edeceğini’’ söylemesi büyük bir krize neden oldu. Çin, savaş gemileri ve uçaklarıyla Japonya’nın önce hava sahasını sonra karasularını ihlal etti. Çin Tayvan’a saldırdığında mukabele edeceğini deklere eden Japonya bu ihlalleri seyretmekle yetindi. Dolayısıyla karizmasını fena çizdirdi.
Bunlarla yetinmeyen Çin Senkaku adalarına sahil güvenlik gemilerini göndererek ‘’Bu adalar bizim, güvenliğini biz sağlayacağız’’ anonsları yaptırdı. Bu adalar 130 yıldır Japonya’ya ait. Öncesinde Çin’in olduğu iddia ediliyor. Pekin bu hamleyle de yetinmedi. Çin halkına ‘’Japonya’ya gitmeyin’’ çağrısında bulundu. Japonya’ya her sene 7,5 milyon zengin Çinli turistik amaçla gidiyor. Bu çağrıdan sonra Japon borsası tepe taklak oldu.
Çin ekonomik olarak hızlı büyümeye 80’li yıllarda başladı. O dönemde belirlediği stratejiyi kararlılıkla uyguladı. Bir büyük devletin süper güç olabilmesi için ekonomik, siyasi ve askeri açılardan çok güçlü olması gerekir. Çin sadece ekonomik büyümeye odaklandı. Çok zorda kalmadıkça siyasi konulara karışmadı, tavır almadı. Askeri olarak en çok harcama yapan ilk 15 devletin arasında değildi. Böylece ABD ve AB’nin dikkatini çekmeden ve engellemelerine maruz kalmadan çok hızlı büyüyebildi.
Trump ilk başkanlığında, Pekin’in bu stratejisini ortaya koyarak, Çin’e uygulanan gümrük vergilerini artırınca Pekin 2020’den itibaren askeri harcamalarını hızla yükseltti. 2025’te savunmaya 300 milyar dolar sarf eden Çin, Amerika’dan sonra en kabarık bütçeye sahip. Bütçesi üçüncü en fazla harcama yapan ülke konumundaki Rusya’nın iki katından fazla. (Rusya fiilen savaşta olmasına rağmen) Amerika’nın yarısından az ama bu rakamlar yanıltıcı zira Çin, Amerika’yla muadil olan uçakları, gemileri, silahları ve mühimmatı çok daha ucuza mal ediyor. Askerlere yapılan ödemeler Amerikan askerlerine yapılanın sekizde birinden düşük.
Çin’in sadece Japonya ile sınır anlaşmazlığı yok. 3 ülke dışındaki komşularının hepsiyle sınır anlaşmazlıkları var. Çin’in sınır ve vatan kavramları diğer ülkelerden farklı. Pekin, tarihin herhangi bir döneminde Çin’e ait olmuş her yeri Çin toprağı kabul ediyor. Bununla da yetinmiyor, işgal ettiği ülkelerin geçmişte parçası olmuş coğrafyalarda da hak iddia ediyor. Pekin ‘’işgal edilmiş’’ topraklarını anavatana katmak için ısrarcı ve aceleci değil. Ama yeri geldiğinde bu toprakların kendine ait olduğunu dile getiriyor. Fırsatını bulduğunda bu coğrafyaları bünyesine katmak için hamle yapıyor hatta gerekirse güç kullanıyor.
Mesela Senkaku adalarının hatta Tayvan’ın herhangi bir tarihte Çin’e ait olduğunun bir ispatı yok. Çin buralara vali atamamış, asker göndermemiş ve vergi almamış. Fetih etmemiş. Ama bu adalar anakaraya yakın olduğundan Çin’in ayrılmaz parçaları oldukları iddia ediliyor. Pekin’e göre geçmişte başka bir devlete ait olmayan her yer Çin’e aittir.
Mesela Pekin şu an Rusya’nın sınırları içinde kalan 1,8 milyon km kareden büyük bir coğrafyanın Çin’e ait olduğunu iddia ediyor. Rusya’yı, Çin’in yarı sömürge olduğu dönemde, zayıf olmasından istifade ederek bu toprakları işgal etmekle itham ediyor. Çinlilerin bu topraklara göç etmesini teşvik ediyor. Öyle ki 35 yıl önce hiç Çinli olmayan bu bölgede bugün ahalinin %30’u Çinli. Çin bu coğrafyadaki haklarını kaybetmemek için Rusya ile sınır anlaşması imzalamıyor.
Çin’in Hindistan ve Pakistan’la da sınır anlaşması yok. Bu iki ülkenin savaşmalarından istifade ederek kendisine ait olduğunu iddia ettiği Keşmir’in üçte birini işgal etti. 1962 yılında meydana gelen Çin-Hindistan savaşının başlıca nedeni Çin’in 200 milyona yakın insanın yaşadığı Uttar Pradeş eyaletinin topraklarının %40’ını talep etmesiydi. Bu topraklar hiçbir zaman Çin’e bağlı olmadı. Genelde Hindistan’a bağlıydı. Bazen Tibet’le beraber bağımsızdı. Pekin’e göre -işgal ettikleri- Tibet şu an Çin’e bağlı olduğuna göre geçmişte onun birlikte bağımsız olan Güney Tibet’te (İddialarını güçlendirmek için Uttar Pradeş’in kuzeyine bu ismi koydular) Çin’in olmalıydı.
Çin’in Vietnam’dan da toprak talebi var. 1979 senesinde kendisine ait olan toprakları işgal etti. Fakat çok kararlı bir direnişle karşılaşınca geri çekildi. Geri çekilmeden önce toprakları tarım yapılamaz hale getirdi. Altyapıyı tamamen yok etti. Binaları yıktı. Suları etkisini yıllarca sürdürecek şekilde zehirledi.
Çin’in sadece karasal komşularıyla anlaşmazlığı yok. Denizden komşu olduğu ülkelerle de anlaşamıyor. Çin’e göre Güney Çin denizi- ki Akdeniz’in bir buçuk katı kadardır- kendisine ait. Çin’in iddiaları kabul edilse denizde kıyısı olan diğer beş devlet balıkçılık bile yapamaz. Çin, denizin hepsi kendisinin olsun diye yüzlerce ada inşa etti. Pekin bu adaların geçmişte battıklarını şimdi yüzeye çıkarıldıklarını iddia ediyor. Bir hususun daha altını çizmeliyim: Çin güçlendikçe Vietnam ve Hindistan’dan talep ettiği toprak miktarını genişletti.
Çin’in Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’la sınır anlaşması var. Nazarbayev Kazakistan bağımsızlığını kazandıktan sonra, ihtilaflı topraklardan vaz geçerek Çin’le sınır anlaşması imzaladı. Bu anlaşma BM tarafından onaylandı. Vazgeçilen topraklar takriben KKTC’nin yüzölçümü kadar olduğundan ülkede kıyamet koptu. Nazarbayev defalarca ülkeyi turlayarak Çin’in politikalarını anlattı. Almatı ve çevresi Kazaklar, Özbekler tarafından buraya sürülmeden önce Uygur Hanlığına aitti. Çin ileride bu bahaneyle buraları da isteyebilirdi. Kırgızistan ve Tacikistan’da Kazakistan’ın yolundan gittiler ve daha cüzi toprak tavizleriyle sınır anlaşmaları imzaladılar. Böylece Çin-Türkistan sınırı hem kesinleşti hem de BM tarafından teyit edildi.
Türkistan devletlerinin Çin politikası, Çin’in diğer komşularıyla olan ilişkileri ve talepleri değerlendirilmeden anlaşılamaz. Türkistan devletleri Çin’le sınır anlaşmaları imzalayarak, ŞİÖ’ ye üye olarak ve Doğu Türkistan konusunda ılımlı politikalar takip ederek Çin’in radarından çıktılar. Çin’in Pasifiğe, Hindi Çin’e ve Hindistan’a öncelik vermesini sağladılar.
Çin, gaz ihtiyacının yarısından fazlasını, daha önce Rusya’nın ödediğinin üç buçuk katını ödeyerek Türkistan’dan alıyor. Bu nedenle Türkistan’da istikrarın devamına önem veriyor. Çin’in diğer komşularıyla ilişkileri ve saldırgan politikalar takip etmesi Türkistan devletlerinin doğru politikalar takip ettiklerinin kanıtı.
Türk devletleri sadece özetlediğimiz tedbirlerle yetinmiyorlar. Ekonomik, askeri, demografik ve politik olarak güçleniyorlar. Kendi aralarında imzaladıkları anlaşmalar, TDT, Orta Asya Devletler Birliği, İngiltere, AB ve ABD ile imzalanan stratejik anlaşmalar ve yatırım anlaşmaları kalkınmaya yönelik olduğu kadar büyük güçlerden herhangi birinin Türkistan’a müdahale etmesini önlemeyi hedefliyor. Hiçbir devletin Türkistan’ı istikrarsızlaştıracak etkinliğe sahip olmamasına çalışılıyor.
