Dubai’nin sonu geldi mi?
İç savaş Beyrut’un sonu olmuştu. Körfez savaşı da Dubai rüyasının sonu olacak. Dubai hiçbir zaman sıfırlanmaz fakat bir daha savaştan önceki durumuna dönemez. Zira Dubai’nin en büyük avantajı, güvenli ve kolay ulaşılabilir olmasıydı.
BAE yedi emirlikten oluşuyor. Bu emirliklerden en zengini ve doğal olarak en güçlüsü Abu Dabi. Ülkenin petrol ve gaz rezervlerinin %90’dan fazlası Abu Dabi’de. %8 kadarı Dubai’de. Gerisi diğer beş emirlikte. Yani diğer emirliklerde enerji rezervi yok denilebilir.
Bu tablo nedeniyle Abu Dabi emiri otomatikman BAE kralı, Dubai emiri BAE başbakanı oluyor. Dubai 1990’ların başında İngiltere’nin yönlendirmesi ve desteğiyle bir kalkınma hamlesi başlattı. (İngiltere Hong Kong’u, yüzyıl önce yapılan kiralama anlaşmasının biteceği 1997’de, Çin’e devredecekti. Gerçi Çin ‘’Bir devlet, iki sistem’’ uygulayacağını deklere etmişti ama yine de her ihtimale karşı yedekleme yaptılar.)
Şehrin civarında organize sanayi bölgeleri, serbest ticaret bölgeleri ve alışveriş merkezleri inşa edildi. Limanlar genişletilerek modernize edildi. Bütün vergiler sıfırlandı. Özel hayatlara karışılmayan, alkolün, fuhuşun, kumarın ve hafif uyuşturucuların serbest olduğu liberal sistem benimsendi.
Bu politika sayesinde Dubai inanılmaz yatırım aldı. Uluslararası şirketler Ortadoğu merkezlerini Dubai’ye taşıdılar. Sanayi bölgelerinde fabrikalar, serbest bölgelerde depolar kurdular. Hiç vergi ödemeden üretim ve ticaret yaptılar. Pakistan, Hindistan, Bangladeş gibi ülkelerden getirilen gençler fabrikalarda, depolarda, alışveriş merkezlerinde, otellerde yani kısaca ihtiyaç olan her yerde çok düşük ücretlere çalıştırıldılar. İşçi yurtlarında kalan göçmenler, performanslarına göre, 10-15 yıl çalıştıktan sonra, çalışmaları koşuluyla eşlerini getirip birer odalı evlere çıkabiliyorlardı. Çocukları memleketlerinde, akrabalarının yanında kalıyorlardı.
İşçiler çok ağır koşullarda, uzun saatler çalışmalarına rağmen üretkendiler. Performansları yüksekti. Zira en ufak bir kuralı ihlal eden sınır dışı ediliyordu. Sınır dışı işlemine maruz kalanlar hayatları boyunca Körfez ülkelerinde çalışamıyordu. Cezalar ve cezaevi koşulları çok ağır olduğundan, idam ve ölene ya da sakat kalana kadar kırbaçlama cezaları yaygın olarak tatbik edildiğinden, suç işleme yok denecek kadar azdı.
Bu strateji, Dubai’yi, devasa bir üretim merkezi olmanın yanında ucuz bir alışveriş, eğlence ve turizm merkezi yaptı. Önce Araplar sonra dağılan SSCB’yi oluşturan toplumlar, Türkler, Avrupalılar, Farslar ve Uzak Doğulular keşif etti Dubai’yi. Yüzölçümü Uşak ilimizden küçük olan Dubai, Türkiye kadar turist ağırlıyor. Turist başına harcama Türkiye’de yapılanın 2,5 katından fazla.
Dubai çekim merkezine dönüştükçe pahalandı. Ucuz imajı yerini zamanla ‘’kaliteli ve çok çeşit bulunan alışveriş merkezine’’ bıraktı. Dubai alışverişin yanında eğlenme, dinlenme ve rahatlama konseptleriyle de ön plana çıktı. Jet sosyetenin emlak yatırımı yaptığı, eğlenmeye geldiği bir merkeze dönüştü. Hukuki sorunlar yaşayan para babalarına, mafya liderlerine rahat durmaları ve para getirmeleri şartlarıyla yerleşme imkanı sağlandı. İç savaş yaşayan veya darbe olan ülkelerin zenginleri, siyasetçileri, bürokratları Dubai’ye yerleştiler. Yatırım yaptılar. Dubai’de her şey değişti ama göçmen işçilerin hayat koşullarında değişen pek bir şey olmadı.
Dubai pahalanınca diğer emirliklerin topraklarında da sanayi bölgeleri, serbest bölgeler ve limanlar kuruldu. Böylece Dubai’nin kalkınmasını hedefleyen strateji sayesinde diğer emirliklerde zenginleşti. Turizm, ticaret ve sanayi sektörlerinde başlatılan atılım diğer sektörlere de yayıldı. Örneğin tanınmış üniversitelerin kampüsleri açıldı. Dönüşümlü eğitim programları başlatıldı. Amerika ve İngiltere’nin başarılı liseleri şubeler kurdular.
En ünlü hastane zincirleri Dubai’de de hastaneler ve sağlık merkezleri açtılar. Dubai ve çevresinde yüz binlerce konut inşa edildi. Emlak sektörü etap etap geliştirildi. Fiyatlar kontrollü olarak arttırıldı ki Dubai’ye yatırım yapanlar para kazansın. Gemi imalatı, havalimanı işletmeciliği ve havayolu gelişen diğer sektörler.
Limanlar ve üretim tesisleri, lojistik sektörünün gelişmesini tetikledi. Öyle ki Dubai’nin dört büyük limanından en eskisi olan Jebel Ali, dünyanın en büyük limanı ve en yoğun konteyner terminali. BAE açısından Hindistan’ı Avrupa’ya bağlayacak olan İMEC projesinin iki ana amacından biri Dubai’nin lojistik merkezi olma pozisyonunu güçlendirmekti. Hindistan’da üretilen mallar Dubai-Hayfa limanlarında aktarma yapılarak Avrupa’ya ulaştırılacaktı. Böylece Dubai Körfez’de, Hayfa Akdeniz’de ana lojistik merkezleri olacaktı.
İMEC’in diğer amacı Dubai’nin ve daha genel anlamda BAE’nin nüfus problemini hafifletmekti. Dubai’nin nüfusunun %88’i yabancı. Kent yatırım aldıkça yabancılar artıyor. Ordunun %70’i Sudanlı olmak üzere, %95’i yabancı. Bu tablo hanedanın geleceği için büyük risk. İMEC gerçekleşseydi yeni yatırımlar işçiliğin, arsa ve inşaat maliyetlerinin düşük olduğu Hindistan’a yapılacak, dolayısıyla yabancıların nüfusu artmayacak veya daha yavaş artacaktı.
Savaş bütün planları değiştirdi. İran’ın Hürmüz’ü kapatması boğazın her zaman kapatılabileceğini gösterdi. ABD’nin abluka uygulaması emperyalist bir devletin gelecekte de bu yola başvurabileceğinin işareti. Bu gelişmeler yüzünden ticaret durdu. İlaveten Dubai defalarca füze saldırısına uğradı. Büyük hasar aldı.
Hepsinden mühimi Dubai ordusunun bırakın boğazı açmayı ve ablukayı kırmayı Dubai’yi savunacak ve saldırılara mukabele de bulunacak kadar bile gücü olmadığı dost düşman herkesin malumu oldu. Amerikan üslerinin işe yaramadığı, Dubai’ye faydadan çok zarar getirdiği de ortada.
Çin ve Hindistan’ın okyanus kenarında veya okyanusa ulaşan onlarca dev limanı var. Akdeniz’deki limanlar ne kapatılabilir ne de abluka altına alınabilir. Singapur, Hong Kong, Makao gibi kentlerde, yatırımcılara, Dubai ile benzer imkanları sağlıyor, teşvik veriyorlar. Kaldı ki bu limanların bulunduğu kentlerin tamamının iklimi Dubai’den daha yaşanabilir. Vaziyet buyken yatırımcılar neden risk alarak Dubai’ye yatırım yapsınlar veya yatırımlarını tutsunlar?
Yazarın Diğer Yazıları
Yorumlar
- Süreyya Oztürk
Güvenlik yoksa, asillerin konforu hayalden ibaret.Ordun olacak ordun geri vitesi olmayan.
