İngiltere’nin Ortadoğu Politikası
İngilizler 1800’lerin ortalarından İkinci Dünya Savaşının sonuna kadar Orta Doğudaki başat güçtüler. Bu coğrafya kağıt üstünde Osmanlı toprağı olsa da gerçek hükümran İngiltere’ydi. Düşünün şu an Körfez devletlerini yöneten hanedanların tamamıyla iki yüz yıl önce yani o hanedanlar Osmanlı tebaasıyken anlaşmalar yapmışlar. Yani bugünkü Ortadoğu’yu o tarihte planlamışlar.
Napolyon mağlup edilene kadar İngiltere’nin rakibi Fransa’ydı. Napolyon’un mağlubiyetinden sonraki rakibi topraklarını çok genişleten Rusya oldu. Rusya Türkistan’ı alarak, Hindistan’ı sömüren İngiltere’yle komşu olmuştu. Kafkasya’yı ve İran’ın kuzeyini işgal etmişti ki bu İngiltere’nin Hindistan’a ulaştığı iki güzergahtan biri olan Irak’ın tehdit edilmesi demekti. İngiltere Rusya’nın genişlemesini engellemek için Osmanlıyı destekledi.
Ta ki Prusya Almanları birleştirerek Paris’te Alman İmparatorluğunu ilan edene kadar. Prusya o kadar güçlüydü ki Fransa’yı işgal etmesi sadece 15 gün sürmüştü. Dolayısıyla artık İngilizlerin rakibi Almanlardı. Almanları dizginlemek için Rusya ve Fransa’yla ittifak yapmak şarttı. İngiltere Rusya’ya İstanbul’u, Boğazları ve Karadeniz bölgesini verdi. Rusya’da daha güneye inmeyeceğini taahhüt etti. Bulgar Krallığı Rusya’nın, Yunan Krallığı İngiltere’nin etki sahasının sınırı oldu.
İngiltere ve Fransa Rusya’ya yakınlaşınca, Almanya ve Osmanlı birbirlerine yakınlaşmak zorunda kaldılar. İngiltere’nin en çok gelir elde ettiği sömürgeleri Hindistan ve ardından Mısır’dı. Ama Hindistan’dan gelir elde edilebilmesi Mısır ve Irak güzergahlarının güvende olmasına bağlıydı. Bu nedende Londra, özellikle Berlin-Bağdat demiryolunun yapılmaya başlamasından sonra, Osmanlı-Almanya yakınlaşmasını öncelikli tehdit olarak değerlendirdi.
Bu kamplaşma tarafların Birinci Cihan Harbinde kozlarını paylaşmalarıyla son buldu. İngiltere savaşın galibi olarak sömürgelerini elinde tuttu. İlaveten petrol zengini Irak’ı, Büyük Suriye’nin güneyini ve Basra Körfezinin İran ve Arap sahillerini sömürgeleştirdi. Irak ve Mısır’ın yani Hindistan’dan İngiltere’ye gelen yolların güvenliği için stratejik önemde olan Kızıldeniz, Umman ve Yemen sahillerini işgal etti.
İngiltere İkinci Dünya Savaşından da zaferle çıkmasına rağmen Orta Doğu’daki egemenliğini sürdüremedi. Bu hiç beklemedikleri bir gelişmeydi. Zira SSCB ile anlaşmışlardı. Balkanlar, Doğu Avrupa ve Baltıklar SSCB’de Türkiye, Yunanistan ve güneyleri Batı Blokunda kalacaktı. ABD’nin her zaman yaptığı gibi izolasyonist politikalara döneceğinden emindiler. Dolayısıyla Ortadoğu onların olacaktı.
Oysa Birinci Cihan Harbinden sonra kendini dünyadan soyutlamasının bedelini, İkinci Cihan Harbinde milyondan fazla genç askerini yitirerek ödeyen ABD, artık aktif dış politika takip etmekte ve ‘’Hür dünyaya’’ liderlik etmekte kararlıydı. Avrupa viran haldeydi. Ekonomik olarak desteklenmezse komünist devrimler birbirini izlerdi. Bu yaklaşımdan NATO ve Marshall yardımları doğdu.
İngiltere planlarını ABD’nin politikasına göre revize etti. Yeni hedefi, kendi liderliğinde, Ortadoğu NATO’su kurarak Ortadoğu’daki patronajını sürdürmekti. Türkiye’nin Kore’ye asker göndererek NATO’ya katılması, Mısır’da milliyetçi subayların monarşiyi yıkmaları ve Suudi Kralının ABD ile anlaşması Ortadoğu NATO’sunu doğmadan öldürdü.
Irak ihtilali, Körfez ülkelerinin teker teker bağımsızlıklarını kazanmaları, Musaddık’ın petrol şirketlerini millileştirmesi ve Süveyş Savaşında alınan yenilgi, İngiltere’nin Ortadoğu’daki egemenliğini bitirdi. Ortadoğu; Batıya ve Sovyetlere yakın devletler olarak ikiye bölündü. Patronlar ABD ve SSCB’ydi. İngiltere içine sindiremese de bu tabloda ancak Amerika’nın müttefiki olarak yer bulabildi. Londra o zamandan beri Ortadoğu’nun yeniden patronu olmak için fırsat kolluyor.
SSCB yıkıldığında da İngiltere’ye beklediği fırsat doğmadı. Aksine, El Kaide’nin terör saldırılarından sonra ‘‘Büyük Ortadoğu’’ projesini başlatan ABD, boğazına kadar Ortadoğu’ya gömüldü. Projenin sahadaki uygulaması olan Arap baharı istenenin tam tersi sonuçlar doğurunca, ABD projeden de bahardan da vaz geçti. 90’lı, 2000’li ve 2010’lu yıllarda Çin’i finansal açıdan destekleyen İngilizler ‘’ABD’nin Çin’e yönelmesi gerektiği’’ fikrini işlemeye başladılar. Haklıydılar.
Trump ilk döneminin başında ilan etti Pasifiğe yöneleceklerini. İngiltere bu açıklamadan önce sessizce-yıllarca tartışarak, analizler, anketler yaptırarak ve uzmanlara raporlar hazırlatarak oluşturduğu- Ortadoğu stratejisini uygulamaya başlamıştı. İngiltere bu stratejiyi uygulamak yani bağımsız dış politika izleyebilmek için AB’den ayrıldı.
Ortadoğu’yu tek başlarına yönetecek güçte olmadıklarının farkında olan İngilizlerin kendilerine seçtikleri ortak Türkiye’ydi. NATO üyesi Türkiye, askeri gücüyle, konumuyla, tarihiyle, devlet birikimiyle, demografisiyle, sanayi kapasitesiyle ve cesur girişimcileriyle diğer ülkelerden çok öndeydi.
Türkiye ve İngiltere on yıldır yakınlar ve giderek yakınlaşıyorlar. 15 Temmuz darbesinin de hendek-çukur kalkışmasının da arkasında ABD vardı. Her iki saldırıda da İngiltere Türkiye’nin yanındaydı. Türkiye- Katar ittifakının kurulması, Türkiye ile Katar’ın Suudilerle, BAE ve Mısır’la barışmaları ve Ankara’nın ABD ve AB ile ilişkilerinin iyileştirilmesi, İngiltere’nin arabuluculuğunda ve öncülüğünde gerçekleşti. Afrika açılımında, Libya’da ve Suriye’de de Türkiye’yi destekleyen ve önünü açan görünmez el İngiltere’ydi. Özellikle sıkıştığı dönemlerde İngiltere ve/veya kontrolündeki Körfez ülkeleri fonluyor T.C. Merkez Bankasını.
Arap Baharının ve baharın tam ortasında, ABD’nin strateji değiştirerek baharı desteklemekten vaz geçmesinin yarattığı kaos, Rusya ve İran’a Ortadoğu’da hiç olmadıkları kadar güçlenme fırsatı doğurdu. Rusya SSCB’den kalan ilişkilerini, İran Şii grupları kullanarak güçlendiler. Türkiye ve İngiltere’nin birlikte gerçekleştirdiği Libya ve Suriye operasyonları Rusya’ya Ortadoğu’daki en güçlü iki ortağını kaybettirdi.
İran ve Şii hilali sulh yoluyla entegre edilecekti Ortadoğu’da kurulmakta olan düzene. Ama Şii hilalinin Şii olmayan tek üyesi olan HAMAS’ın sürpriz saldırısı bu planın değiştirilmesine yol açtı. Şii hilali, İsrail tarafından zayıflatıldı. Muhtemelen 2026 Şii hilalinin yok edildiği yıl olacak.
Sadece Şii örgütler değil devlet dışı silahlı aktörlerin hepsi tasfiye edilecekler. Ya silah bırakacaklar ya bulundukları ülkedeki silahlı kuvvetlere eklemlenecekler ya da HTŞ ve Taliban gibi devlet yönetimini üslenecekler. Ankara bu siyaseti gördüğü için Terörsüz Türkiye sürecini başlattı.
Bunlar Ortadoğu’da barış ve istikrarın sağlanması için yapılıyor. Barış ve istikrarla birlikte Hindistan koridoru ve Kalkınma Yolu tamamlanacak. Zengezur koridoru sadece Türkiye ile Türkistan’ı kavuşturmayacak, Türkistan’la Ortadoğu’yu da birbirlerine bağlayacak. Ortadoğu, Hazar, Türkistan ve Doğu Akdeniz’deki petrol ve gaz Avrupa’ya akıtılacak. Yani barış ve istikrarla birlikte refahta gelecek Ortadoğu’ya. Türkiye bu strateji milli menfaatlerine uygun olduğu için İngiltere ile birlikte hareket ediyor.
İlginç olan bu stratejiye ABD, Çin, AB, Rusya ve Hindistan gibi güçlü devletlerde destek veriyorlar. Tabii pastadan kendilerine de pay ayrılmasını isteyerek. Zira düzenli enerji arzı ve fiyat istikrarı taraflar için her zamankinden daha önemli.
Stratejinin tek muhalifi olan İsrail, İran rejiminin savaşarak yıkılmasını istiyor ki bu Ortadoğu’nun kana bulanması ve Türkiye, Azerbaycan ve Avrupa’nın göçmen dalgalarına muhatap olması demek. İran makul hareket ederse İsrail ABD’yi ikna edemez. Zira karşısında çok güçlü bir blok var.
İngiltere’nin Ortadoğu stratejisine İsrail hariç muhalefet eden yok ama Rusya’yı bölme planına AB dışında herkes muhalif. Bakalım istediklerini, gürültü çıkarmadan almakla maruf İngilizler, başarılı olabilecekler mi?
