Köşe Yazısı

İran’daki Türk Milliyetçileri

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 2

Türk dünyasının her yerinde olduğu gibi İran’da da Türk milliyetçiliği fikri güçleniyor.  Özellikle gençlerin neredeyse tamamı kendi tanımlamalarıyla Pantürkist. Milliyetçiliği birbirinden farklı yorumlayan onlarca grup var. İran’daki Türklerin ortak bir lideri ve güçlü teşkilatları yok. Ortak lider olmayınca, milliyetçilik yorumları ve dolayısıyla hedefler farklı olunca, müşterek hareket etme ihtimali de kalmıyor.

Türkiye’ye İran’da Türk milliyetçiliğinin yaygınlaştığı, Traktör Kulübünün maçlarının görüntüleriyle yansıdı. Stadyumu dolduran taraftarların ezici çoğunluğu bozkurt işareti yapıyordu. ‘’Tebriz, Bakü, Ankara; Biz hara Farslar hara’’, ‘’Ne mutlu Türküm diyene’’, ‘’Azerbaycan bir olsun, istemeyen kör olsun’’, ‘’Tanrı Türk’e yar olsun’’, ‘’Turan eller var olsun’’, ‘’Gelin verek el ele Uygurlar azat olsun’’ tezahüratları inletiyor statları.

Başlangıçta Traktör bütün Azerbaycan’ın takımıydı. Traktörün başarısı diğer Türk şehirlerinin halklarını yerel takımlarını desteklemeye yöneltti. Artık sadece Tebriz’de değil, Türk takımlarının İran’ın her tarafındaki maçlarında, bozkurt işareti yapılıyor, benzer sloganlar atılıyor. Traktör elbette Azerbaycanlıların ilk göz ağrısı, en güçlü temsilcisi.

Sadece Hamedan ve Kazvin gibi geçmişte başkentlik yapmış, kendilerince Tebriz’le rekabet eden şehirlerde, halkın bir kısmı, Traktöre biraz mesafeli. Haddi zatında giderek azalsalar da bu şehirlerinin sakinlerinin küçük bir grubu kendilerini Azerbaycan Türkü yerine Hamedan, Kazvin Türk’ü olarak tanımlıyor. Bu şehirler Azerbaycan’ın Orta İran sınırında yer aldığından bu tanımlama makul görülebilir. Mesela Orta İran’da yer alan Kum ve Tahran’ın Türkleri de Azerbaycan kelimesini pek kullanmazlar, ‘’Türk’üz’’ derler.

Gelelim Türkçülerin nasıl bölündüğüne. Güney Azerbaycan ile Azerbaycan’ın birleşmesini savunanlar; Türkiye, Azerbaycan ve Güney Azerbaycan’ın birleşmesini savunanlar; Güney Azerbaycan’ın müstakil, bağımsız bir devlet olmasını hedefleyenler; İran’ın bütünlüğünü koruyarak Türk devleti olması gerektiğini düşünenler; Turancılar; Oğuzcular; İran’daki Türklerin (Azerbaycanlılar, Türkmenler, Afşarlar, Kaşkaylar gibi) birleşerek bağımsız bir devlet kurmasını isteyenler, belli başlı gruplar. Bu gruplar kendi aralarında ayrıca sekülerler, muhafazakarlar, geleneksel Şiiler ve koyu Şiiler olarak ta bölünüyor.

Türkçüler henüz, kalabalık Türk nüfusu içinde küçük ama büyümekte olan bir azınlık. Türklerin baskın çoğunluğu ve Türkçülerin önemli bir kısmı, bozkurt işareti yapanlar ve yukarıda ki sloganları atanlarda dahil olmak üzere, İran’a sadıklar. İran’ı devletleri olarak görüyorlar. Rejime karşı olanlar bile devlete karşı değil. Dikkat ederseniz statlarda Uygurların özgür olmasını talep eden sloganlar atıyorlar. Ama kendileri için benzer bir talepleri yok. Onlar zaten hür ve bağımsız bir devletin sahibi oldukları kanaatindeler.

Turancılar bütün Türklerin, Oğuzcular Oğuz Türklerinin birleşmesi gerektiğini düşünüyorlar. Oğuzcuların bir kısmına göre; Oğuzlar diğer Türklerden farklılaşarak Anadolu, Azerbaycan ve İran’da üstün bir medeniyet meydana getirdiler. Artık diğer Türk halklarıyla uyum sağlayamazlar. Oğuzcuların diğer kısmıysa pratik gerekçeler ileriye sürüyorlar: Önce Oğuzlar birleşsin. Türkistanlılar birleşsin. Sonra gerekirse ve imkan olursa Oğuzlar ve Türkistanlılar birleşir diye düşünüyorlar.

Oğuzcuların, İran ile Turan’ın daima rekabet halinde olduğu antik İran mitolojisinin etkisinde kaldkları söylenebilir. Ama İran-Turan rekabetindeki İran, asla Oğuzları temsil edemez. Zira Oğuzlar yerleşik hayata en son geçen Türk boylarındandır. Türkistan halkları olan Uygurlar, Karluklar ve Özbekler çok daha önce yerleşik hayata geçtiler. İlaveten antik dönemde İran’da Türkler meskun değildi.

Türkiye’de de 1970’li yıllara kadar milliyetçiler fikir düzeyinde parça parçaydı. Anadolucular, Oğuzcular, ırkı esas alan gruplar ve dine mesafeli olan klikler etkiliydi. Ama nihayetinde Ülkücülük üzerinde konsensüs sağlandı. Zira diğer milliyetçilikler özellikle Oğuzculuk, bölücüdür.

Oğuzcular üç Oğuz devletini birleştirmek isterken Şiilikten etkilenen Türkçüler, Azerbaycan ve Güney Azerbaycan’ın birleşmesini istiyorlar. Daha koyu Şiiler, dindar milliyetçiler ve coğrafya milliyetçiliği yaparak ‘’Bakü’nün komutasına’’ girileceğinden çekinenler, Azerbaycan’la birleşmeye de karşılar.

Sünni olan Türkmenler dışındaki İran Türkleri; rejim karşıtları, ibadetleri yerine getirmeyenlerde dahil olmak üzere-küçük bir azınlık dışında- koyu Şii’dir. Dindardır. Şiilik Türk kimliğinin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Aynı Türkiye’deki Sünnilik gibi. Değerlendirme yapılırken bu gerçeklik ihmal edilmemelidir.

Yıllarca Şia baskısı altında yaşayan, başta Türkmenler olmak üzere Sünni olan Türklerde, mezhep bağlılığı taassup boyutundadır. Muhtemelen bu sayede Şii olmadılar. Başka bir ifadeyle baskılar onları Sünniliğe sımsıkı sarılmaya itti. Türkmenlere ve Türkmen kökenli Türk milliyetçilerine sorulsa, Türkmenistan’la birleşmek isterler. Şiiliğin baskın olduğu İran’ın parçası olmak istemezler. Zaten sınır eyaletlerinde yaşıyorlar.

Milliyetçilerin ikamet ettiği bölgelerde, fikirlerinin oluşumunda etkili oluyor. İran’daki Türklerin en az yarısı gurbetçi. Gurbetçi Türkler İran’ın bütünlüğünden yanalar. Zira İran bölündüğünde belki göçmek zorunda kalacaklar, düzenleri bozulacak. Belki işlerini kaybedecekler, ayrımcılığa uğrayacaklar. Türkler şu an İran’da güçlüler. Dini Lider, cumhurbaşkanı Türk. Çok sayıda Türk bakan, vali ve komutan var. Ama İran bölündüğünde, Türk devletleri dışındaki devletlerde mukim olan Türkler, bu denli ağırlıkta olamayacaktır.

Bazı milliyetçiler ‘’Aynı SSCB’de olduğu gibi rejim yıkılır, bağımsız Türk devletleri kurulur’’ düşüncesindeler. Oysa SSCB yıkıldığında Türk devletlerinin 60-70 yıllık geçmişleri vardı. Bir devlette olması gereken bütün organlara sahiptiler. Sadece talimatlar Moskova’dan geliyordu. Bağımsız olduklarında talimatları tecrübeli ve birikimli olan görevdeki başkanlar vermeye başladı. Oysa İran’da bırakın özerk devletleri, özerk Türk bölgeleri bile yok. Yani bölünme ve bağımsız Türk devletlerinin kurulması sanıldığı kadar kolay olmaz.

İran rejimi yakın gelecekte yıkılacak. Türk milliyetçileri ve devletleri bu gelişmeye hazırlıklı olmalı.  Ortak bir strateji belirlenmeli. Önce İran’daki Türk milliyetçileri sonra Türkler, yapılacak çalışmalarla bilgilendirilmeli, ikna edilmeli ve kazanılmalı. Zira gideceği limanı bilmeyen gemiye hiçbir rüzgar kar etmez.

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • Alp Demir

    Her zaman aynı şeyi söylüyorum. Türkleri paramparça eden dindir. Arap emperyalizmi bunu başardı. Genç nesil dinden uzaklaşıyor. Onlar bu din ve mezhep ayrımcılığının köküne kibrit suyu ekecek, işte o zaman Türklerin birleşmesinin önünde hiç bir engel kalmayacak. Bunun başka da yolu yok. Turan mı istiyorsun, dini olması gereken yerde tutacaksın, toplumsallıktan, bireyselliğe indirgeyeceksin, ümmetçiliği bitireceksin, Atatürk'ün yaptığı gibi.

  • Nuri Topkan

    İranı bölmeye gerek yok, önce sen elindeki Türkiye'yi kurtar. Hem Türkiye'ye hem İran'a emperyal güçler çullanmışlar. Eskiden besledikleri Humeyniyi getirip başa oturttular, şimdi de "ne olur ne olmaz diye besledikleri şahın yeni nesil oyuncağını başa oturtmaya çalışıyorlar. Bunun ucu her zaman bize de dokunur. Irak ve Suriye örenğinde olduğu gibi. BOP uzantıları bunlar.

Bu Yazıyı Paylaş