Japonya-Türkistan Zirvesi
Japonya Türkistan’a güçlü bir giriş yapmadı. 60’lardan 2000’lere kadar Japonya’yı örnek alıp takip eden Kore bile, Türkistan’da milyarlarca dolar yatırım yaptı. Maden işletmeleri aldı, otomobil ve beyaz eşya fabrikaları kurdu. Çin ve Rusya’yı tedirgin etmemek için sessiz diplomasi uygulayan Japonya’nın, Türkistan’la irtibatı kalkınma destekleri, burs programları, teknik destek projeleri, finansman ve ticaretle sınırlı kaldı. Öyle ki ilişkiler ilk kez Tokyo’daki zirveyle devlet ve hükümet başkanları seviyesine taşındı. Daha önceki bütün görüşmeler bürokratlar ve bakanlar arasında gerçekleşmişti.
Son yıllarda meydana gelen içsel ve dışsal gelişmeler Japonya’yı Türkistan’a yönlendirdi. En önemli gelişme Çin’in çok güçlenmesi üzerine eski Başbakan Abe’nin ortaya attığı ‘’Daha aktif Japonya’’ doktrininin devlet politikası olarak kabul edilmesidir.
Abe, soğuk savaştan sonra benimsenen, ekonomi odaklı, siyasi olarak temkinli ve düşük profilli dış politika stratejisinin yetersiz kaldığını ileriye sürerek, askeri olarak güçlenmeyi ve her açıdan daha aktif olmayı önerdi. Türkistan, Abe çizgisinden gelen ve ‘’daha iddialı, daha görünür, güçlü ve etkili Japonya’’ söylemiyle seçimleri kazanan Başbakan Takaiçi için, yeni strateji gereği, nüfus edilmesi gereken bölgelerin başında geliyor.
Bir başka gelişme Çin’in devreye aldığı Kuşak Yol projesidir. Bu proje sayesinde Türkistan ile Japonya arasında ticaret yapmak kolaylaştı. Daha önce Japonya limanlarında gemilere yüklenen mallar Mersin, Bender Abbas veya Gwadar limanlarında tırlara aktarılarak Türkistan’a sevk ediliyordu. Aslında Bender Abbas ve Gwadar limanları maliyet ve yol süresi açısından daha cazipti ama İran yaptırım altında olduğundan, Pakistan’la Türkistan arasında yer alan Afganistan güvenlik açısından riskli bulunduğundan, Mersin tercih ediliyordu.
Bu güzergah malların dünyayı dolaşması, yani üzerlerine inanılmaz tutarlarda nakliye maliyeti binmesi demek. Bu nedenle Japonya ile Türkistan arasındaki ticaret hacmi düşük. Hatta bu nedenle Japonlar Türkistan’a sevkiyatlarını genelde Japonya dışındaki-Çin, Türkiye, Rusya, Avrupa, Hindistan- fabrikalarından yapıyorlardı. Şimdi Japonya’nın herhangi bir kentinden yüklenen bir tır veya vagon Kuşak Yolun orta koridorunu kullanarak Türkistan’ın herhangi bir yerine aktarmasız, çok daha kısa sürede ve çok daha ucuza ulaşıyor.
Japonlar bu imkanı değerlendirerek Türkistan’la daha fazla ticaret yapmak istiyorlar. Japonya madenler, nadir toprak elementleri, mineraller, gıda ve çok sayıda hammaddede Çin’e, petrol ve gazda Körfez’e bağımlı. Bu bağımlılıklarını Türk devletleriyle ilişkilerini geliştirerek azaltmayı planlıyor. Hedefleri ticaret hacmini arttırmanın yanında yatırım yapmak. Mesela Kazakistan nükleer santrallerde kullanılan uranyumun bir numaraları üreticisi. Japonya’da 33 tane nükleer santral var. Japonlar Özbekistan’daki henüz aktife edilmemiş bakır, çinko ve altın yataklarına talipler.
Çin’in Kuşak Yol projesini yapma amaçlarından biri Malakka Boğazına bağımlı olmaktan kurtulmaktı. Aynı risk Japonya içinde söz konusu. ABD’nin boğazı kapatması veya Çin ile ABD arasındaki gerginliğin yükselmesi nedeniyle boğazın fiilen kapanması gibi gelişmeler, Japon ekonomisini derinden sarsar. Ama Türkistan ile orta koridor üzerinden kurulacak ilişkiler bu gelişmelerden etkilenmez.
İlaveten Malakka boğazının herhangi bir nedenle kapanması halinde Japonya Avrupa ve Ortadoğu’ya Türkistan üzerinden ulaşabilir. Bu nedenle Japonlar Türkistan’ın ulaştırma alt yapısına yatırım yapmaya da istekliler. İstiyorlar ki orta koridor daha verimli işlesin. İş birliği yapılacak ilk nokta Kazakistan’ın Hazar’daki en büyük ve en yoğun limanı olan Aktav olacak. Japonların bu hamlesi Zengezur’un önemini daha da artıracak.
Japonya’nın nüfusu her yıl bir milyon civarında azalıyor. Yurtdışında kayda değer sayıda Japon yok. Ülkede üç milyon kadarı Çinli olmak üzere dört milyon göçmen var. Japonlar uzun vadede azınlığa düşmelerine yol açacak olan göçmen kabulüne soğuk bakıyorlar. Yıllardır uyguladıkları inanılmaz yöntemlere ve harcadıkları muazzam tutarlara rağmen nüfusun azalmasını ve yaşlanmasını önleyemediler.
Bu sorunu çözmek için robot teknolojisine yatırım yapıyorlar ve emek yoğun sektörleri ülke dışına kaydırıyorlar. En çok yatırımı doğal olarak başta Çin olmak üzere komşu ülkelere yapıyorlar. Artık işçiliğin, enerjinin ucuz olduğu, yatırımcılara arsa ve bina tahsis edilen Türk devletlerinde de yatırım yaparak portföylerini geliştirecekler. Riski dağıtacaklar. Tarım (Meyve, sebze, hububat üretimi ve seracılık), tarım, maden ve iş makineleri, maden sanayi ve gıda üretimi bu açıdan öne çıkan sektörler.
Japonya, militarist dönemde, İkinci Dünya Savaşının öncesinde ve esnasında işgal ettiği Pasifik-Hint bölgesindeki ülkelerin halklarına eşi benzeri görülmemiş eziyetler ettiğinden sevilmiyor. Bu bölgelerde tepki görüyor. İstediği sonuçları alamıyor. Oysa Türklerle Japonlar arasında tarihten gelen sorunlar yok. Bilakis iki millette birbirlerine sempati besliyor.
Yatırıma aç olan ve işsizlik sorunu yaşayan Türkistan devletleri için Japonya ile ilişkiler çok önemli. Türkistan devletleri Çin ve Rusya’yı dengelemek için ABD, AB, Japonya ve Kore gibi devletlerin yatırımlarını özellikle destekliyorlar. Japonya’nın yayılmacı olmaması ve rejim empoze etmemesi diğer avantajları.
Türkistan devlet reisleri bu zirveye de daha önce Çin, ABD, AB ve Rusya zirvelerinde yaptıkları gibi hep birlikte katıldılar. Dünyada bunun eşi, benzeri yok. Araplar yüz yıldır birbirleriyle savaşıyorlar. Slav halkları anketlerde en tehlikeli düşman olarak diğer Slav devletlerini ifade ediyorlar. Latin Amerikalılar bağımsız devletler kurduktan sonra defalarca savaştılar. Oysa Türkler tek parça halinde hareket etme basiretini gösteriyorlar. Bu yaklaşım ‘’Türkistan’da istikrar var. Devletler arasındaki ilişkiler çok iyi’’ hakikatini ifade ettiğinden beş devleti de güçlendiriyor. Yatırımcı devletlerin bölge ülkelerini yarıştırarak, haddinden fazla teşvik almalarını engelliyor.
Zirve’de, Japonya’nın Türkistan’da önümüzdeki beş yılda yirmi milyar dolar yatırım yapacağını ifade eden, Tokyo deklarasyonu ilan edildi. Yatırımların dengeli dağıtılması ve Tacikistan ile Kırgızistan’da tarımsal hasılayı biranda üç, dört kata çıkaracak ve enerjide dışa bağımlılık sorununu çözecek olan su kaynaklarına öncelik verilmesi takdire şayan.
