Kerkük’ü düşünür, Kerkük’ü yaşarım. Kerkük’ü söyler Kerkük’ü anlatırım.
Fidan’ın Irak seyahatinde iki ülke açısından çok önemli bir anlaşma imzalandı. Bu anlaşmaya göre Türkiye, Irak’ın su dağıtım sistemini su kaybını en aza, uluslararası normlara indirecek şekilde yeniden inşa edecek. Bu hizmetin bedelini Türkiye üzerinden satılan petrol gelirlerinden düşecek.
Irak ve Suriye su ihtiyaçlarının büyük kısmını Türkiye’den gelen nehirlerden temin ediyorlar. Fakat su dağıtım sistemleri o kadar kötü ki, dağıtım esnasında suyun çoğu zayi oluyor. Düşünün, çok sıcak olan bu memleketlerde su dağıtım kanallarının büyük kısmı yerin üstünde. Dolayısıyla taşınan suyun çoğu buharlaşıyor. Su bu kadar bariz şekilde israf edilirken petrol zengini Irak ve Bölgesel Yönetim bütçe ayırıp modern su kanalları inşa edemiyorlar. Suriye’de de durum Irak’tan farklı değil.
Su nedeniyle her sene iki komşumuzla aramız geriliyor. Onlar az su gönderdiğimizi iddia ediyorlar. Biz haddinden fazla su gönderdiğimiz kanaatindeyiz. Büyük bir hizmet olduğunu düşündüğüm bu anlaşma hayata geçirildiğinde israf biteceğinden, Irak’ın kullanabileceği su miktarı %100’den fazla artacak. Dolayısıyla gerilim son bulacak. Benzer bir anlaşmayı SDG sorunu çözüldükten sonra Suriye’yle de yapmalıyız.
Ülkemiz sanıldığı gibi su zengini değil. Küresel ısınma nedeniyle su kaynaklarımız daha da azalacak. Su tüketimimiz ise istikrarlı olarak artıyor. Türkiye’de de özellikle tarım amaçlı su dağıtım kanallarının çoğu yer üstünde. Hem bunları yer altına almalıyız hem de damla sulama sistemine geçmeliyiz. Denizlere yüksek debide dökülen nehirlerin üzerine su kapasitesine göre baraj veya regülatör yapmalıyız. Deniz suyundan içmeye ve kullanmaya dönük su elde eden yatırımları cazip teşvik paketleriyle desteklemeliyiz.
İran bize de komşularımıza da ders olmalı. Sulama yapamadıklarından tarım çöktü. Sadece bu sene iki milyon köylü tarımdan vazgeçerek metropollere yığıldı. Şehirlerde günde ortalama iki saat su verilebiliyor. İran böyle giderse birkaç sene içinde tarımsal ürünlerin büyük kısmını ithal etmek zorunda kalacak. Toplumun alt kesimlerindeki fukaralık kronik açlığa dönüşecek.
Kerkük-Yumurtalık nakil hattında Eylül’den itibaren petrol taşınmaya başlandı. 1,5 milyon varil kapasitesi olan hatta günde ortalama 300 bin varil petrol taşınıyor. Zira hat Kerkük’e kadar gitmiyor. Kuzey Irak’ta son buluyor. Bu durumu eleştiren makalelerimizden sonra ilgililer arayarak hattın Kerkük’teki kısmının kullanılmaz durumda olduğunu, Kerkük’ün statüsü belli olmadığından Bağdat ve Erbil’in tamiratı üstlenmediğini söylemişlerdi. Bizde ‘’hattın tamirini biz yapalım petrol ödemelerinden mahsup edelim’’ önerisinde bulunmuştuk. İnanın sadece on günde pompalanan petrol, masrafı fazlasıyla karşılar.
Aklın yolu bir. Devlet adamlarımız bu formülün bir benzerini su israfını önlemek için oluşturmuş, Irak’a kabul ettirmiş ve anlaşmaya dönüştürmüş. Bu formülün aynısı petrol nakil hattının Kerkük kısmı için neden düşünülmez? Öksüzlük Kerkük Türkünün kaderi mi? Kaldı ki nakil hattında yapılacak olan tamirat. Su kanalları yer altına alınacak. Yani nakil hattına harcanacak tutar, su dağıtım kanallarına sarf edilecek olandan çok daha cüzi. Nakil hattının devreye alınma süresi su kanallarından mukayese edilmeyecek kadar kısa olacaktır. Su kanallarının bedeli Irak bütçesinden ödenecekken (300 bin varilden elde ettikleri gelir azalacak) nakil hattının maliyeti tamirattan sonra meydana gelecek kapasite artışından karşılanacak. Yani devletin kasasından kuruş çıkmayacak. Dolayısıyla petrol nakil hattının Kerkük kısmının onarılması her açıdan avantajlı.
Kerkük-Yumurtalık (Bugünkü ismiyle Kuzey Irak-Ceyhan) petrol nakil hattı iyi zamanlarında günde bir milyon varil taşıyordu. Önerdiğimiz yöntemle rahatlıkla bu rakamlara ulaşılabiliriz. Hatta ikinci aşamada Kerkük’ün güneyindeki nakil hatlarını da tamir ederek hattı tam kapasite çalıştırabiliriz. Kerkük’ün kalkınması ve Türkiye’ye entegre olması için, hattın Kerkük kısmının devreye alınması güzel bir başlangıç olur.
Halen toplam petrolün %1,5’u Türkiye üzerinden taşınıyor. Önerimiz hayata geçirildiğinde bu oran %3’e yükselir. Ceyhan enerjide marka, Türkiye daha etkili bir oyuncu olur. Irak’ta istikrar sağlandıktan ve nakil hattının tam kapasite çalışması rutinleştikten sonra Ceyhan’da yapılacak bir rafineri Türkiye ve Irak’ın gelirlerini katlamalarını ve ekonomik olarak entegre olmalarını sağlar.
Erbil ve Dohok siyasi olarak Irak’a, ekonomik açıdan Türkiye’ye bağlılar. Hiç abartmıyorum, bugün itibariyle, modern bir metropol olan Erbil kendisinden çok daha zengin kaynakları olan Kerkük’ten otuz yıl ileride. Yatırım olmayınca iş olmuyor. Gençlerin çoğu işsiz. Bu nedenle Türkler, özellikle eğitimli olanlar Kerkük’ü terk ediyorlar. Avrupa’ya, Türkiye’ye, Dubai’ye, Bağdat’a ve Erbil’e göçüyorlar. Bu gidişi durdurmamız şart.
Saddam devrinden beri Kerkük’e direk ulaşacak bir sınır kapısının açılması gerektiği konuşuluyor. Ama henüz en ufak bir girişimde bulunulmadı. Oysa Bölgesel Yönetimin kontrolündeki bölge ile aramızda Habur gibi büyük bir kapı varken ikincisi açıldı, üçüncüsü yapılıyor. Daha da fazla yapılmalı. Ama Kerkük’e de yapılmalı. Aksi halde Kerküklü daha kısa sürede ulaşabildiği Bağdat’a ve Erbil’e gidiyor, yol ve kapı olmadığından gidiş-gelişin çok uzun sürdüğü Türkiye’ye gelmiyor.
Kerkük vatandır. Türk bayrağıdır. Onu dalgalandırmak boynumuzun borcudur. İlgilileri memleketimiz, komşumuzla ilişkilerimiz ve bilhassa Kerkük için hayati derecede önemli olan bu konuları bir an önce gündemlerine almaya davet ediyorum.
Yazarın Diğer Yazıları
Yorumlar
- Alp Demir
Bunlar yetmez, Kerkük Türk Özerk Bölgesi ilan edilmelidir. Kürt özerk bölgesi olabiliyor da Türk Özerk bölgesi neden olamıyor. Bu saçmalık derhal düzeltilmelidir.
