Rusya TDT’ye üye olmalı mı?
TDT kurulduğundan beri büyük devletlerin radarında. Çin’in güçlenmesi Çin’le binlerce kilometre sınırı olan Türkistan’ın (Orta Asya) ehemmiyetini arttırdı. Çin, Rusya ve İran’ın birlikte hareket etmeleri, kalabalık Türk azınlıkların yaşadığı bu üç devletin ortasında yer alan Türkistan’ın önem kazanmasının bir diğer nedeni.
Rusya, Çin ve İran, Türklerin birleşmelerini ve birlikte hareket etmelerini istemezler. Rusya Türkistan ve Kafkasya’nın SSCB devrinde olduğu gibi arka bahçesi olmasını ister. Çin kendi kontrolüne almayı hedefler.
Bu devletler Türk devletlerinin ortak iradesinden doğan TDT’ye açıktan karşı çıkmadılar. Zira bu yedi devletle olan ilişkilerine zarar verirdi. Karşı çıkmak yerine takibe aldılar teşkilat bünyesinde yapılanları.
Moskova, TDT kurulduğundan beri örtülü şekilde, Rusya’nın örgüte gözlemci üye olabileceğini seslendiriyor. Ruslar davet bekliyor. Bu zirveye kadar entelektüeller, strateji uzmanları, yazarlar, diplomatlar ve askerler tarafında tartışılan konu, teşkilatın gündemine gelmemişti. Ankara Zirvesinde Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Rusya’nın örgüte gözlemci üye olmasını önerdi. Diğer ülkeler bu teklife yorum yapmadılar. Öneri bildirgeye girmedi.
Türk devletleri arasındaki kültürel ilişkileri geliştirmeyi hedefleyen TÜRKSOY adlı teşkilata Türkiye, Kazakistan, Kırgızistan, Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan üye, Tataristan, Altay, Tuva, Başkurdistan, Hakasya, Saha, Gagavuz Yeri ve KKTC gözlemci üye. Moskova Özerk Türk Cumhuriyetlerinin TÜRKSOY’a üye olmalarına izin verdiğinde hayret etmiştim.
TÜRKSOY’daki vaziyetten hareketle, özerk Türk devletlerini de oluşturulacak bir statüyle TDT’ye katabilirsek, Rusya’nın gözlemci üye olmasının Türklüğün lehine olacağını düşünüyorum. TDT’de üç statü var: Üyelik, gözlemci üyelik ve TDT Plus.
Bunlara ilaveten dördüncü statünün oluşturulması lazım: Özerk Türk Devletleri ve Bölgeleri. Bir devlet TDT’ye gözlemci üye olduğunda, ona bağlı cumhuriyetler ve bölgeler, TDT’nin Özerk Türk Devletleri ve Bölgeleri statüsüne otomatik olarak üye olmalı. Teşkilata bu formülle Rusya gözlemci statüsünde, on özerk Türk devleti, Özerk Türk Devletleri statüsünde katılabilirler.
Rusya’daki 30 milyon Türkün yaklaşık yarısı özerk Türk cumhuriyetlerinde yaşıyor. TDT önerdiğimiz şekilde yapılanırsa Kafkasya, İdil Bölgesi ve Sibirya’da yer alan özerk cumhuriyetlerle bağımsız Türk devletlerinin ilişkileri gelişir. Özerk devletler daha hızlı kalkınır ve zenginleşir.
Çin TDT’ye gözlemci üye olmaya sıcak bakmaz. Zira onların resmi tezi, Uygurların Türk olmadığı. Türk devletleriyle Sincan Uygur Özerk Bölgesinin, Uygurlarla Türk halklarının diyalog kurmalarını istemezler.
Almanya, İran, Afganistan, Tacikistan, Moldova ve Gürcistan gibi Türk azınlıkları olan devletlerde TDT’ye gözlemci olarak katılabilirler. Ama bu devletlerin çoğunda Türklerin özerk bölgeleri veya devletleri yok. Yine de bu devletlerin teşkilata üye olmaları müspet sonuçlar verir. Türklerin yaşam koşulları iyileşir. Ekonomik durumları düzelir. TDT her katılımla güçlenir.
Balkanlarda, Sırbistan ve Karadağ arasında pay edilen, nüfusun tamamı Müslüman ve Türk-Boşnak olan Sancak Bölgesi var. Türkiye her sene Sırbistan’dan büyükbaş hayvan eti ithal eder. Hükümet Sırbistan’dan ithalat yaptığı için eleştirilir. Oysa Belgrat ile yaptığımız anlaşma kotalıdır. Yani etlerin çoğu Sancak Bölgesinden gelir.
Bu anlaşma sayesinde, Sancak, Sırbistan’da nüfusu artan yani gençlerin Avrupa’ya göç etmediği tek bölgedir. TDT’nin genişletilmesi, Türk dünyasındaki Sancak gibi beldelere ulaşmamızı ve tarafların menfaatine olacak ilişkilerin gelişmesini sağlar.
Mesela Moğolistan’ın Bayan Ülge vilayetinde Nüfusun %90’dan fazlası Kazak Türküdür. Bayan Ülge Türkistan’ın Kuzeydoğu ucudur. Her zaman Kazak Hanlıklarının parçası olmuşken, SSCB devrinde Moğolistan’a bağlanmış. Bayan Ülge Türkistan ile Sibirya’daki Türk memleketlerini birbirlerine bağlıyor. Türk dünyasının coğrafi bütünlüğünü korumasını sağlıyor.
Bölgede hayat koşulları zor olduğundan, gençler Kazakistan’a göçüyor. Bayan Ülge’deki Türk nüfus azalıyor. Böyle giderse Bayan Ülge Türk yurdu olmaktan çıkar. Türkistan ile Sibirya arasındaki coğrafi bağ kopar. Oysa Bayan Ülge’de bir koyun on dolardır. Sancak modeli Bayan Ülge’ye tatbik edilse hem Türkiye kazanır hem Moğolistan hem de Moğolistan Kazakları.
Kuzey Afganistan yani Güney Türkistan dünyada en yoğun göç veren bölgelerden biri. Afganistan Türk Devletleri Teşkilatına katıldığında, Güney Türkistan’ın, binlerce kilometre sınıra sahip olduğu Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan’la, komşu olmasa da coğrafi olarak yakın olduğu Kazakistan ve Kırgızistan’la ilişkileri gelişir. Göç azalır. İki bin yıllık Türk yurdu Türksüzleşmez.
Tabii bunlar ülkelerin teşkilata üye veya gözlemci olmalarından sonra kendiliğinden, otomatik olarak gerçekleşmez. Teşkilata ticari ilişkileri geliştirme anlayışını hakim kılmak lazım. Ekonominin öncelikli olması lazım. Geliştirilecek ilişkilerin üç tarafında menfaatine olması gerekiyor. Nasıl ki et ticaretinden hem Sancaklılar, hem Türkiye hem de Sırbistan kazanıyor, TDT zemininde geliştirilecek ticari ilişkilerden de tarafların tamamı kar elde etmeli. Aksi halde ilişkiler uzun ömürlü olmaz. Ekonomik bütünleşme sağlanmaz.
35 yıl önce sadece Türkiye Cumhuriyeti vardı. Türklerin %20’si bağımsız bir Türk devletinin vatandaşlarıydı. Bugün yedi tane Türk devleti var. Türklerin yaklaşık yarısı bağımsız bir Türk devletinin vatandaşları. Bağımsız devletleri olmayan Türkleri unutmamalıyız.
Bazen önce bağımsız olunur sonra ilişkiler geliştirilir. Şartlara göre bazen önce ekonomik ilişkiler geliştirilir. Ekonomik entegrasyon Türklerin bağımsız olmalarını ve birleşmelerini sağlar.
