Köşe Yazısı

Kore Dinamikleri

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
5 dk Sesli Dinle 0

Çocukken ailecek Kore’ye gezmeye gitmiştik. Türk olduğumuzu öğrenen Koreliler ‘’Bizde Türk’üz’’, ‘’Kan bağımız var’’ ‘’Aynı soydanız’’ gibi cümleler kuruyorlardı. Önce bunu Kore’ye asker göndermemize bağladık. Fakat babam birkaç gün sonra ‘’Bu sadece asker göndermemizle ilgili olamaz’’ demeye başladı ve akabinde planımızda olmamasına rağmen rehberlik yapan bir tarih profesörüyle bize tarihi yerleri gezdirmesi için anlaştı. Profesör genelde kalabalık gruplara rehberlik yapıyormuş ama Türk olduğumuzu öğrenince programını değiştirerek iki gün bizimle oldu.

Profesör meramımızı giderdi. Verdiği bilgileri araştırdık, büyük kısmının doğruluğunu teyit ettik. Kore, Büyük Hun İmparatorluğu tarafından fetih edildikten sonra Türk halklarının yerleşim yerlerinden biri oldu. Hunlardan sonra Avarlara ve Göktürklere bağlanan Kore, Göktürklerin son zamanlarında, anavatan ile Kore arasındaki toprakların Çin’e kaybedilmesinden sonra, kadim anavatandan koptu. Yine de Göktürkler ve Uygurlar, Çin’e karşı, Kore ile ittifak halindeydiler.

Uygurlar ve Kırgızlar döneminde önce Çin’e sonra Moğollara sürekli toprak kaybeden Türkler, Kore’deki soydaşlarından mesafe olarak uzaklaştılar. Anavatanın Moğollara kaybedilmesinden ve Türklerin Batıya göçlerinin başlamasından sonra araya binlerce kilometre girdi.

Kore’de kalan Türkler oradaki yerli halklarla bütünleşerek diğer Türklerden çok farklı tarihi tecrübeler yaşadılar. Bazen Çin’e tabi oldular bazen bağımsızlıklarını kazandılar. Bugün kuzey ve güney olarak ikiye bölünen Kore, tarihi Kore’nin yaklaşık yarısı kadar. Kore’nin geri kalanı Çin’in işgalinde. Fakat yurtları işgal altındaki Koreliler Çinlileştiklerinden ve direniş göstermediklerinden bu durum pek bilinmez.

Aslında her şeyiyle Çin’e bağımlı olan Kuzey Kore içinde bağımsız denemez. Pekin, Kuzey Kore’yi uzun vadeli hesapları nedeniyle, işgali altındaki diğer Kore topraklarından ayrı tutmuş, Çin’e bağlamamış. İstemiş ki Kuzey Kore, nükleer silahları olan, askeri açıdan güçlü bir devlet olsun. Pekin’in talimatlarıyla hareket etsin ama yaptıkları Çin’i bağlamasın. Çin bu yöntemle Uzakdoğu’yu zapturapt altında tutuyor. Gerek gördüğünde başta Amerika olmak üzere Batılı devletlere Kuzey Kore üzerinden mesaj veriyor.

‘’Koreliler Türk’’ diyemeyiz ama ‘’Turani değiller de’’ diyemeyiz. Ortak soydan ve coğrafyadan gelmemiz ve yurtları işgal edildiğinde yardımlarına koşmamız Kore ile kurmayı hedeflediğimiz stratejik ortaklığı kolaylaştırır. Güçlendirir. Sadece maddi bir birliktelik olmaktan çıkarır ki manevi temeli olan birliktelikler uzun ömürlü olurlar.

Bu vesileyle ders almamız için babamın iki anısını paylaşmak isterim. Babam 1990’ların ortasında Kazakistan’da büyük bir şirketin yöneticisi. İşleriyle ilgili olarak Telekomünikasyon Bakan Yardımcısını ziyaret ediyor. O tarihte cep telefonları yeni çıkmış. Piyasada üç marka var: Nokia, Motorola ve Ericsson.

Babam bakan yardımcısının masasında hiç görmediği modelde beş, altı tane cep telefonu görür. Bakana ‘’Bunların markası nedir, piyasa da var mı?’’ gibi sorular yöneltir. Bakan iki tanesini gösterir. ‘’Bunlar sizin’’ der. Aselsan üretimi. Modelleri 1919 ve 1920. (Atatürk’ün Samsun’a çıktığı ve TBMM’nin açıldığı yıllara izafeten modellere bu isimler verilmiş.) Diğerleri içinde ‘’Bunlar Korelilerin’’ der. ‘’Samsung şirketinin.‘’ İki şirket son değerlendirmeye kaldı. Birini seçip çok sayıda cep telefonu alıp bürokratlara vereceğiz’’ der. Kore ve Türk telefonlarını karşılaştırıp birbirlerine üstün oldukları yönleri vurgular.

Biz pazarımızı düşük vergilerle ithal ürünlere, hatta hiç kontrolsüz kaçak ürünlere açtık. Doğal olarak Aselsan kitlesel üretime geçemedi, piyasada yer alamadı. Kore kaçak telefon girişine izin vermedi. Bizim bugün uyguladığımız tedbirlerin daha sertlerini ilk günden itibaren uyguladı. İthalat vergilerini yüksek koydu.

Samsung o tarihlerde, sağlanan bu imkanlar sayesinde piyasaya girdi. Bugün dünyanın en ileri teknolojisine sahip telefonları üretiyor. Akıllı telefonda pazar lideri. Yani liberal ekonomi, kalkınma anlamına gelmiyor. Bazen kendi markalarınızı oluşturmanızı engelliyor.

Kazakistan’da yüz, yüz elli bin civarında Koreli yaşar. Stalin Türkiye sınırındaki Ahıskalılar gibi Kore sınırındaki Korelileri de Kazakistan’a sürmüş. 1990’ların başlarında Kazakistan’daki Korelilerin lideri Nazarbayev’e gidiyor. ‘’Efendim Kore’ye gideceğim. Görüştüğüm yetkililere ‘Kazaklar yatırıma ve iş birliğine hazır’ diyebilir miyim?’’ diye soruyor. Nazarbayev ‘’Bana iki tarafında faydasına olacak somut projeyle gelin.’’ diyor.

Korelilerin lideri Kore’ye gidiyor. Devlet yetkilileri onu büyük holdinglerin yöneticileriyle görüştürüyor. Öneriyi değerlendirmeye alan Samsung yetkilileri bir yıl kadar çalışıyorlar. Seyahatler yapıyorlar. Kazak yetkililerle ve yabancı yatırımcılarla görüşüyorlar. Petrol ve gaz sektörünü uygun bulmuyorlar. Zira uluslararası dev şirketlerin etkili olduğu bu sektörde faaliyetleri yok. Rekabet etmeleri zor. Madencilik alanında da faaliyetleri olmamasına rağmen henüz bakir olan bakır madenlerini seçiyorlar.

Kazaklar yatırım, vergi, ihracat ve yabancıların 10 katı kadar Kazak çalıştırma garantisi alarak bakır madenlerinin işletimini Samsung’a veriyorlar. Samsung yıllardır her yıl 4-5 milyar dolar bakır ürünleri ihracatı yapıyor. Kamuya ait petrol şirketlerinden sonra en büyük ihracatçı.

Türkiye’nin Kazakistan’daki ağırlığı her zaman Kore’den daha fazlaydı. İlişkilerimiz daha iyiydi. Lakin benzer bir proje geliştiremedik. Bugün Kazakistan’daki Türk şirketlerinin toplam ihracatı Samsung’un bakır ihracatının mukayese edilemeyecek kadar gerisinde.  

Kazakların bu girişimini örnek alan Özbeklerde Kore devletine yatırım için başvuruyorlar. Yetkililer Özbekleri Daewoo yöneticileriyle bir araya getiriyor. Bu görüşmelerin neticesinde, Özbek devletiyle Daewoo’nun %50-%50 ortaklığında Orta Asya’nın tek otomotiv fabrikasını kuruluyor. Fabrika ilk günden itibaren Daewoo markalı otomobillerin yanında Ravon markalı yerli otomobiller üretti.

Daewoo, General Motors tarafından satın alınınca, Özbek devletiyle Amerikan şirketi ortak oldu. Tesis, bu değişiklikten sonra yerli otomobilin yanında, Chevrolet markalı araçlar üretmeye başladı. Bugüne kadar iki milyondan fazla araç üreten şirket, SSCB ülkelerine yüz binlerce araba ihraç etti. Türkiye 1954 yılında Tuzla’da açılan cip fabrikasından beri (Bu fabrika 27 Mayıstan sonra İnönü döneminde çalışamaz hale getirildi) otomobil üretiyor ama yerli markamız TOGG sadece iki yıldır üretiliyor.

Bu Yazıyı Paylaş