Köşe Yazısı

Özbekistan’da Çince Eğitimi

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
5 dk Sesli Dinle 0

Özbekistan’ın okullarda ve üniversitelerde Çinli öğretmenler tarafından Çince eğitim verileceğini açıklaması Türk milliyetçilerinde hayal kırıklığına ve endişeye yol açtı. Zira yüzeysel bakıldığında Türkler dillerini kaybettiklerinde asimile oluyorlar.

Oysa daha derinlikli baktığımızda böyle bir riskin olmadığını görürüz. Türkler aynı dine mensup oldukları toplulukların içinde azınlık olarak yaşadıklarında dillerini kaybediyorlar. Çoğunluğun dilini konuşmaya başlıyorlar.  Dil kaybının doğal sonucu birkaç nesilde asimile olmak oluyor. Kuzey Afrika, Hindistan, Kansu ve Ortadoğu Türkleri böyle asimile oldular.

Uygurlar ve Sarı Uygurlar aynı tarihlerde kadim anavatandan göçtüler. Uygurlar Türkistan’ın doğusuna, Sarı Uygurlar Kansu’ya yerleşti. O tarihlerde Türkistan’da Çinli olmadığından Uygurlar varlıklarını muhafaza ettiler. Oysa Kansu’da Çinliler çoğunluktaydı. Türkler zamanla Çince konuşmaya başladılar. Budizm’i benimsediler. Çin, Hindistan ve Arap dünyası, Sarı Uygurlar gibi onlarca Türk topluluğunu içine alarak eritti.

Özbekistan’da Çinli yok. Özbekistan’la Çin komşu değiller. Nüfusu hızla azalan Çin’den Özbekistan’a akın olması da mümkün değil. Kaldı ki 100-150 bin Özbek Çince bildiği için Özbekler asimile olmazlar. Ya da Çin kültürü Özbekistan’da baskın olmaz.

Bir başka haklı endişe sebebi, Çin’in işgalci olması. Çin son yüz elli yılda Tibet, Doğu Türkistan, Mançurya, Kore ve Güney Moğolistan’ı işgal etti.  Kore’yi Japonya kurtardı. Fakat bu memleketlerin hiçbirinde Çince konuşulmuyordu. Yani Çin’in bir yeri işgal etmesi için o yerde Çince konuşulması gerekmiyor. Ama Çin işgal ettiği yerlerde Çince konuşulması için büyük gayret gösteriyor. Mesela Mançurya ve Güney Moğolistan’da Çince hakim dil. Moğollar ve Mançular hızla asimile oluyorlar. Uygurlar ve Tibetliler ise dillerini ve dinlerini muhafaza ederek Çin zulmüne direniyorlar.

Çincenin yaygınlaşmasının Çinin Türk ülkeleri üzerindeki ağırlığını arttıracağı tespiti bir diğer endişe kaynağı. Çin’in ağırlığı dünyanın her tarafında artıyor. On yıl öncesine kadar Türk ülkelerinde tek baskın güç Rusya’ydı. Şimdi Çin’de baskın. Nüfusun binde biri bile Çince bilmezken, %90’dan fazlasının Rusçayı anadili gibi bilmesi Rusya’nın ağırlığının azalmasını ve Çinin güçlenmesini engelleyemedi.

Aynı tespit Afrika ve Latin Amerika içinde geçerli. Her iki coğrafyada da ekonomik olarak baskın güç Çin. Eskiden İngiliz sömürgesi olan ülkelerde İngilizce, Fransız sömürgesi olanlarda Fransızca konuşuluyor. 20 yıl öncesine kadar Afrika devletlerinin en çok ticaret yaptıkları devletler Fransa ve İngiltere’ydi. Dil ve kültürel açılardan hakim olmaları Fransa ve İngiltere’nin kan kaybetmesine mani olamadı.

Çin hedeflediği coğrafyalarda dil ve kültürel açılardan baskın olmak gibi bir iddia taşımıyor. Haddizatında bu mümkün de değil. Çince karmaşık bir dil. Çinli olmayanların öğrenmesi çok zor. Hele Çince yazmak ve okumak neredeyse imkansız. Zira Çincede alfabe yok. Kelimeler ve kelimelere eklenerek yeni kelimeler türetilen işaretler var.

Peki vaziyet buysa Çin’in hedefi ne? Özbekistan neden Çince eğitim verecek? Çin’in nüfusu covit salgınına kadar her yıl 5-6 milyon artıyordu. Covitle birlikte artış durdu. Son üç yıldır nüfus azalıyor. Nüfus yaklaşık olarak 2022 yılında bir, 2023 yılında üç, 2024 yılında beş milyon azaldı. 2030’dan sonra her yıl 20 milyondan fazla azalacak. Azalan rakam giderek artacak. Nüfus, azalmanın doğal sonucu olarak yaşlanacak. Yani Çin’in çalışkan, eğitimli, genç iş gücüne ihtiyacı var. Bu iş gücünün Çince bilmesi hem Çin açısından hem de çalışanlar açısından büyük avantaj.

Özbekistan, nüfusu en hızlı artan Türk ülkesi. Her yıl bir milyon artıyor Özbekler. Nüfusun artış hızı düşmezse bu rakam daha da artacak. Yani Özbekistan her yıl minimum bir milyon genç için iş üretmeli ki bu imkansız. Her yıl yüz binlerce gencin Rusya’ya çalışmaya gitmesine rağmen işsizlik oranı çok yüksek ve giderek yükseliyor. Genç kızlar yokluktan ve yoksulluktan fuhuşa yöneliyorlar. Bu sorun o kadar büyük ki Moskova’da fahişelik yapanların çoğu Rus değil.

Çince eğitimin amacı her yıl yüzbinlerce gencin Çin’de istihdam edilmesi. Rusya’daki gibi çöpçü, garson, komi, hamal ve vasıfsız işçi olarak değil daha nitelikli ve yüksek ücretli işlerde istihdam edilmeleri. Böylece işsizlik düşecek. Özbekistan’ın yurtdışında çalışanlardan elde ettiği gelirler artacak. Dolayısıyla milli geliri yükselecek.

Çinliler aynı politikayı yurtdışına nüfus ihraç eden yani işsizlik problemi yaşayan Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan’da da uygulayacaktır. Türkleri ülke sathına dağıtacaklardır. Herhangi bir bölgede yoğunlaşmalarına müsaade etmeyeceklerdir.  İyi yönetilmezse ve gerekli önlemler alınmazsa Çince eğitimden ziyade çok kalabalık olan Çin’e yerleşmek birkaç nesil sonra asimilasyona yol açabilir.

Anadolu Türkleri hiçbir zaman sömürge olmadılar ve baskın bir yabancı dille iç içe yaşamadılar. Bu hususiyetleriyle diğer Türk halklarından farklılar. İdil, Sibirya, Kafkasya ve Batı Türkistan Rusya ve Doğu Türkistan Çin tarafından sömürgeleştirildi. İran ve Afganistan’da Farsça; Irak, Suriye ve Kuzey Afrika’da Arapça; Balkanlarda Slavca baskındı. Dolayısıyla diğer Türklerin neredeyse tamamı çift dilli. Bu durumdan da anlaşılacağı gibi çift dilli olmak asimilasyona yol açmıyor. Türkçeden vazgeçenler asimile oluyor.

Anadolu Türklerinin en büyük handikaplarından biri, ezelden beri yani binlerce yıldır tek dilli olduklarından ikinci dil öğrenirken zorlanmaları. Dil öğrenme çabasının genelde ya öğrenmekten vaz geçmekle ya da yabancı dili çat pat konuşacak kadar öğrenmekle sonuçlanması. (Devlet okullarında dil eğitiminin yetersiz olması da bir başka sorun) Oysa gençlerimize yabancı dil öğretmeden büyük devlet olamayız.

Balkanlarda, Güney Kafkasya’da, Avrupa’da, Kore’de, Japonya’da ve Rusya’da da aynı Çin gibi nüfus hızla azalıyor. Bu coğrafyalarda Türk nüfusunu arttırmak için bu memleketlerde konuşulan dilleri öğreten Yabancı Dil Liseleri açmalıyız. Bu liselerde gençlerimize İngilizcenin yanında Almanca, Fransızca, Rusça, Korece ve Japonca gibi lisanları öğretmeliyiz. Böylece hem işsizlik sorununu çözeriz hem de etki sahamızı genişletiriz. Doğru stratejiler uygularsak nüfusu az olan ve hızla azalan Balkanları ve Güney Kafkasya’yı yeniden Türk yurdu yapabiliriz.

Bu Yazıyı Paylaş