Putin, Türk NATO’suna meydan okuyor
Geçen hafta Bişkek’te Kollektif Güvenlik Anlaşması Örgütünün (KGAÖ) zirvesi yapıldı. Zirveye Rusya, Kazakistan, Beyaz Rusya, Kırgızistan ve Tacikistan devlet başkanları katıldı. Ermenistan Rusya ekseninden kopmaya ve Batıyla bütünleşmeye o kadar kararlı ki Paşinyan zirveye şeklen bile olsa katılmadı. Özbekistan ve Azerbaycan, Rusya’nın ısrarlı davetlerine rağmen bu örgüte hiçbir zaman üye olmadılar. Aralarında, birine saldırıldığında diğerinin de savaşa otomatik olarak girdiği müttefiklik anlaşması imzaladılar.
Putin zirvede KGAÖ etrafında bütünleşme, KGAÖ’ ye bağlı askeri birliği modern Rus silahlarıyla donatma ve ortak hava savunma sistemi kurma çağrısında bulundu. Putin’e göre, KGAÖ varken Avrasya’da başka güvenlik teşkilatı arayışında olmak anlamsız.
‘’Putin bu cümleyi neden kurdu, kimi hedef aldı?’’ sorusunun cevabı belli. TDT’nin Gebele Zirvesinde, teşkilatın bünyesinde Türk NATO’su olarak nitelenen bir organizasyon kurulmasına karar verilmişti. Bölgede başka güvenlik teşkilatı arayışı ve planlaması da olmadığından Putin’in TDT zirvesinde alınan karara tepki verdiği ortada.
Kaldı ki Gebele Zirvesinden sonra uzun süredir toplanmayan BDT Devlet Başkanları Konseyi Duşanbe’de toplanmış ve aynı TDT gibi periyodik toplantılar yapılmasına ve TDT’nin Gebele’de kabul ettiği TDT Plus gibi, BDT Plus konseptinin benimsenerek örgütün yeni üyeler kazanmasına karar verilmişti. Yani Putin’in amacı TDT’nin güçlenmesini ve özellikle savunma alanında yapılanmasını engellemek.
Rusya, Bişkek zirvesinden hemen önce Türk cumhuriyetleri üzerinde baskı kurmak için, Hindistan’dan gelecek işçilere öncelik verileceğini açıkladı. 7 milyon kadar Türk ve Tacik Rusya’da çalışıyor. Bu rakam her yıl yarım milyon artıyor. Tacikistan ve Kırgızistan’ın milli gelirlerinin %30’dan fazlası yurtdışı işçi gelirlerinden oluşuyor. Rusya’nın işçi alımını Türkistan’dan Hindistan’a kaydırması özellikle bu iki devletin iflas etmesine yol açar.
Türkistan son iki yıldır çok hareketli. Türkistan devletleri önce İngiltere ardından AB ile stratejik ortaklık anlaşmaları imzaladılar. Bu anlaşmaları Gebele zirvesinde alınan iddialı kararlar izledi. Gebele Zirvesinden sonra toplanan BDT Duşanbe Zirvesinde BDT’nin canlandırmasında mutabık kalındı. Akabinde Türkistan devletleri Beyaz Saray’da Trump ile stratejik anlaşmalar imzaladılar.
Bu seyahatten sonra Tokayev Moskova’ya planlanmamış bir seyahat yaptı. Bu seyahatte Rusya’yla Rusya için son derece mühim olan lojistik, nakliyat, enerji ve ticaret anlaşmaları imzalandı. Böylece ambargo altındaki Rusya, ithalat ve ihracat işlemlerini Kazakistan üzerinden sorunsuz sürdürmeyi garanti altına aldı. Kazakistan, Rusya’nın hem Türkistan’a hem de ikinci büyük ticaret ortağı olan Hindistan’a açılan kapısı.
Tokayev Moskova’dan döner dönmez Taşkent’e geçti. İki liderin görüşmesinden sonra diğer Türkistan liderleri ve Aliyev Taşkent’e davet edildi. 7. Orta Asya Devlet Başkanları İstişare Toplantısında gelişmeler değerlendirildi. Azerbaycan’ın üyeliği onaylanarak, oluşumun ismi Orta Asya ve Azerbaycan Devlet Başkanları İstişare Toplantısı olarak değiştirildi.
İki yıllık süre zarfında Türkistan devlet başkanları hep birlikte İngiltere, AB, Almanya, Çin ve Rusya liderleriyle defalarca görüştüler. Türkistan devletleri gerçekten zor durumdalar. Denge siyaseti takip ediyorlar. Büyük devletlerle iyi geçinerek kalkınmaya çalışıyorlar. Ama büyük güçlerin birbirlerine girdiği bir konjonktürde bunu sürdürmeleri hakikaten zor.
Eğer Rusya ile Ukrayna arasında ateşkes veya barış anlaşması imzalanmış olsaydı Türk devletlerinin önü açılacaktı. Zira Trump’ın Putin’le mutabık kaldığı plana göre, anlaşma imzalanır imzalanmaz, Rusya D-8’e geri dönecek ve yaptırımlar kalkacaktı. Türk devletleri aynı anda ‘’ambargo uygula’’ ve ‘’uygulama’’ baskısına maruz kalmayacaktı.
Bu gelişme olsaydı Kremlin ABD ve AB’nin Türkistan’la ekonomik ilişkilerini geliştirmelerine müdahale etmez ve ilişkileri baltalamaya çalışmazdı. Ama savaş sürerken böyle davranamaz. Zira Rusya, aslında, Ukrayna’yla birlikte AB, İngiltere ve ABD ile de savaşıyor. (ABD Trump’ın göreve gelmesinden sonra, daha tarafsız bir pozisyona geçmeye çalışıyor.) Savaşan tarafların uyguladıkları baskıları giderek ağırlaştırmaları sürpriz olmaz.
Türkiye’nin üzerindeki baskılar da giderek ağırlaşacak. Trump ‘’Rusya’dan petrol ve gaz almayın’’ diyor. Rusya hem cazip fiyatlar veriyor hem de ‘’anlaşmalarımız var’’ diyor. Trump ‘’ambargoyu uygulayın’’ diyor. Putin ‘’Bu dostluğa ve komşuluğa sığmaz. Böyle bir şey yaparsanız turist göndermem ve ithalatı durdururum’’ diyor. Rusya ‘’Ukrayna’ya silah ve mühimmat vermeyin’’ diyor. Batı ‘’NATO üyesisiniz. Bedava vermiyorsunuz. Vermeye devam etmelisiniz. Aksi halde Batıyı topyekun karşısına alırsınız’’ diyor.
Aslında bizim durumumuz diğer Türk devletlerinden daha kötü. Risk altındayız. Ukrayna provoke ederek bizi savaşa sokmaya çalışıyor. Geçen hafta üç Rus gemisini Türk karasularında batırdılar. Gemiler Ukrayna’ya çok yakın olan Rusya limanlarından ayrıldılar. Çok daha kolayken Rus karasularında ve uluslararası karasularda batırılmadılar. Türk sularında batırıldılar. Amaç Rusya’nın Türkiye’ye cevap vermesi ve Türkiye’nin de savaşa dahil olmasıydı. Bereket ki Rusya’nın başında Davutoğlu gibi bir lider yok.
Ukrayna, çıkar yolu kalmadıkça pervasızlaşabilir. Daha radikal hamleler yapabilir. Rusya’dan Türkiye’ye gaz taşıyan nakil hatlarını havaya uçurabilirler. Çok temkinli olmalıyız. Barış gücüne asker vermek dahil Batılıların tezgahına gelmemeliyiz.
Gelelim Türk devletleri teşkilatının geleceğine. Rusya SSCB yıkıldıktan sonra Türkiye’yi ABD ve AB’den ayrıştırdı. Türk devletleriyle ekonomik ve kültürel ilişkilerini geliştirmesini baltalamadı. Türkiye’nin Rusya’dan büyük hacimde gaz alması, iki devletin arasındaki ilişkilerin giderek iyileşmesi ve Türkiye ile Batının ilişkilerinin kötüleşmesi bu siyaseti doğurdu. ABD ve AB’nin Türkistan ve Kafkasya’da zayıf olmaları ve Türkiye’nin onlarla hareket etmemesi de önemli kriterlerden biriydi.
ABD, AB ve İngiltere’nin eş zamanlı olarak bölgeye yönelmeleri, TDT’ da taşları yerinden oynatacak kararların alınması ve Türkiye’nin Batıyla yakınlaşması, Rusya’nın Türkiye’ye ve Türk devletlerine ‘’dış politikamı değiştirebilirim/değiştiriyorum’’ mesajı vermesine yol açtı. Petrol alımının her ay biraz daha azaltılması, Sinop nükleer santrali projesine Kore’nin dahil edilmesi, ABD ve Kore’yle nükleer modüler reaktörler konusunda anlaşmalar imzalanması Moskova’yı harekete geçirdi.
Ankara mesajı almış olacak ki Bişkek zirvesinden iki gün sonra Rusya’yla olan gaz anlaşmalarının bir yıl uzatıldığını ve 2026’da büyük hacimli LNG dönüştürme tesisleri inşa edileceğini duyurdu. ‘’LNG tesisleri inşa edeceğiz’’ ifadesi ‘’Rusya’dan daha çok doğalgaz alıp LNG olarak ihraç edeceğiz’’ anlamına geliyor.
Bu hamlelerin sonucunda; yolcu uçağı satışı dışında, ABD ile Türkistan devletleri arasındaki anlaşmaların hiçbirinin gerçekleşmeyeceğini söyleyebiliriz. AB, Türk ülkelerine yatırım yapmaya devam edecektir. Türk devletleri ambargoya dahil olmazlar ama Rusya’ya akan malları biraz daha sınırlarlar. TDT PLUS konseptine devam edilirken Türk NATO’su ağırdan alınır. Savunma ve istihbarat alanlarındaki iş birlikleri, bir süre daha ülkeler arasında ikili ilişkiler şeklinde sürdürülür.
Rusya ne BDT’yi ne de KGAÖ’ yü canlandıramaz. Böyle bir enerjisi de gücü de yok. Ukrayna’da boğazına kadar batağa batmış durumda. Türkistan devletlerinin siyasetleri de buna uygun değil. Bununla birlikte Türkistan devletleri ve Azerbaycan dış politikada daha fazla iş birliği yapacaklar. ‘’Orta Asya ve Azerbaycan Devlet Başkanları İstişare Toplantıları’’ konseptini ön plana çıkaracaklar. Türkiye dahil hiçbir büyük devletin eksenine girmediklerini gösterecekler ki diğer büyük devletlerin düşmanlığına ve provokasyonlara muhatap olmasınlar.
