Köşe Yazısı

Rusya Kaplan mı? Ayı mı?

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 0

Rusya’ya kağıttan kaplan diyen Trump’a cevap Kremlin’in sözcüsünden geldi: ‘’Kaplan değil ayıyız.’’ Sözcü ‘’kağıttan’’ kelimesi hiç telaffuz edilmemiş gibi davrandı. Sanki Rusya’ya kaplan denmiş ama onlar bu benzetmeyi bile beğenmiyormuş gibi konuştu.

Oysa benzetme çok yerinde. Tıpa tıp oturmuş. Rusya bir kağıttan kaplan. Petrolü, gazı ve madenleri olmasa bir hiç Rusya. Dünyanın en zengin enerji ve maden rezervlerine sahipler. Bu rezervleri kullanarak ayakta kalabiliyorlar. Ellerindeki bu devasa zenginliğe rağmen rekabetçi bir sanayileri yok. Atak girişimcileri ve başarılı tüccarları yok. Rus özel sektörü devletten nemalanıyor. Uluslararası şirketlerde savaş ve ambargo nedeniyle Rusya’yı terk ettiler.

Basit bir mukayese yapalım. Türkiye enerji ve maden ithalatına her sene yaklaşık 100 milyar dolar ödüyor. Piyasa fiyatlarından satın aldığı enerji ve madenlerle üretim yaparak 300 milyar dolar dolayında ihracat gerçekleştiriyor. Rusya’nın yıllık ihracatı 400 milyar dolar civarında. Bu tutarın %80’den fazlası enerji ve maden, %90’dan fazlası enerji, maden ve hammadde ihracatı.

Rus şirketleri enerji, maden ve hammaddeleri iç piyasa fiyatlarıyla yani sübvansiyonlu alıyorlar. Bazı kalemlerde alış fiyatları Türkiye’nin yarısından, bazısında dörtte birinden ucuz. Buna rağmen yıllık mamul ihracatları 30 milyar dolar dolayında. Bu rakamın büyük kısmı silah ve mühimmat. Yani petrol, gaz ve maden rezervleri olmasaydı Rusya ayakta duramazdı. Şirket olsa iflas ederdi.

Ukrayna savaşından önce Kızıl Ordu en güçlü ikinci ordu olarak kabul ediliyordu. Kremlin’in hedefi bir hafta zarfında Kiev’i ele geçirerek yönetimi değiştirmekti. Savaş başlayalı 3,5 yıl oldu. 300 binden fazla asker kaybedildi. Alınan, 3-5 kasaba. ‘’Donbas’ın büyük kısmı Rusya’nın kontrolünde’’ demeyin. Savaştan öncede aynı coğrafya Rusya’ya katılmayı isteyen bölücülerin kontrolündeydi.

Savaş sadece Kızıl Ordunun kağıttan kaplan olduğunu göstermedi. Savunma sanayinin geri kaldığı ve Rus silahlarının etkili olamadığı da ortaya çıktı. Bu sene yaşanan İsrail-İran ve Hindistan-Pakistan savaşları da bu tespiti doğruluyor. Moskova o kadar aciz duruma düştü ki Çin, K. Kore ve Laos’tan asker getirdi. Savaşa kadar azınlıklarla ilişkiler iyiydi. Askere almalarda adaletsiz davranılması, cepheye Türklerin sürülmesi, ölen, sakat kalan ve yaralanan binlerce genç, azınlıkları duygusal açıdan Rusya’dan kopardı.

Rusya’yı tüketen bir başka sorun zaten çok düşük olan doğum oranlarının düşmeye devam etmesi. Rusya her sene, on birlerce Türkistanlı çalışana vatandaşlık vermesine rağmen yarım milyon ile bir milyon arasında nüfus kaybediyor. Savaş nedeniyle ölen ve sakat kalan beş yüz bin gencin yanında eğitimli ve varlıklı iki milyondan fazla, ekseriyeti kırk yaşın altında vatandaşta yurtdışına gitti.

Nüfusla ilgili bir diğer çözümsüz problem Rusların azalırken azınlıkların bilhassa Türklerin çoğalması. Zira Rusların kadın başına doğum oranı, Rusya ortalamasının çok altında. Kadınların nüfusun %63’ünü oluşturduğu tek ülke Rusya. Her yıl alkol ve uyuşturucu kullanımı nedeniyle on binlerce genç erkek ölüyor. Uyuşturucu ve alkol sadece genç ölümlerini artırmıyor; yaşayanları hayattan, üretimden ve sosyal ilişkilerden koparıyor.

1950’den 1980’lerin ortasına kadar olan dönemde SSCB, teknoloji üreten ve bu alanda Amerika ve Avrupa ile yarışan bir ülkeydi. 1980’lerin başında kadar uzay yarışında liderdi. Oysa Rusya bırakın teknoloji üretmeyi adapte etmekte bile sıkıntı yaşıyor. Teknoloji yarışı artık ABD ile Çin’in arasında. Rusya ise sürekli gerileyen, kan kaybeden alelade bir ülke.

Rusya bu gidişi durdurmak için Çin ile ilişkilerini geliştirdi. Şanghay İşbirliği Örgütünü ve BRİCS’ i kurdu. Afrika açılımını yaptı. Suriye ve Libya’yı kontrolü altına aldı. Fakat bunların hiçbiri Rusya’yı güçlendiremedi. BRİCS ve ŞİÖ, zirveden zirveye haber olan etkisiz kuruluşlar. Gelecek vadetmiyorlar. Afrika açılımı da fiyaskoyla sonuçlandı. Zira Rusya’nın güçlü bir sanayi, müteşebbis iş insanları ve tüccarları yok. Afrika’da İngiltere ve Fransa’nın güç kaybından doğan boşluğu Çin ve Türkiye doldurdu. Rusya; Suriye ve Libya’da da pozisyonunu koruyamadı.

Bu gerçeklere rağmen Rusya hala büyük devlet refleksleri gösteriyor. Büyük devletmiş gibi davranıyor. Fakat büyük devlet olmadığından sonuç alamıyor. Tökezliyor, geri çekiliyor, tesirli olamıyor. Mağlubiyetler Kremlin’i tahrik ediyor. Sürekli nükleer silahlarını gündeme getirmeleri bundan. Zira başka kozları kalmadı.  

ABD, Rusya ile Ukrayna’nın barışması sağlayamayınca İngiltere’nin Rusya’yı ekonomik olarak çökertme formülünü benimsedi. Amerika’nın -Rusya’dan petrol ve gaz aldıkları için- Çin ve Hindistan’a %50 ek vergi koymasının, Trump’ın Tayyip Bey’den Rusya’dan petrol ve gaz alınmamasını istemesinin ve AB’yi de aynı uygulamaları yapmaya davet etmesinin nedeni bu. Rusya petrol ihracatının %95’inden fazlasını Çin, Türkiye ve Hindistan’a yapıyor. Gazda da ana müşterileri bu devletler. Bu ülkeler alımlarını azaltırlarsa Rusya sıkıntıya girer. Rusya’dan Ağustos’ta enerji alımımız düştü. Eylülde düşüş devam etti. Yani azaltarak alım yapmaya devam ediyoruz. Denge politikasına devam edeceğimiz ama giderek daha fazla zorlanacağımız gözüküyor.

Rusya’nın yüzölçümü 17 milyon kilometre karenin üzerinde. 20-30 bin kilometre kare ilave toprak kazanması, Rusya’nın büyük devlet pozisyonunu sürdürmesini sağlamaz. Sadece savunma sanayinde iddialı olmakta bir devleti büyük yapmaz. Ekonomik, askeri ve demografik açıdan güçlü, birçok sektörlerde aynı anda iddialı ve teknoloji üreten ülkeler büyük devlet olabilirler. Bence Putin yanlış yolda.

Bu Yazıyı Paylaş