Köşe Yazısı

Selçuk bey

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 1

Selçuk Bey Türk milletinin çıkardığı dehalardan biridir. O olmasaydı Selçuklu devleti olmazdı. Türkler Anadolu’ya, Suriye’ye ve Rumeli’ye gider miydi, Mısır’a Kuzey Afrika’ya uzanabilirler miydi, bilinmez.

Selçuk Bey, Oğuz Yabgu Devletinde subaşı yani ordu komutanı olarak görev yapan Dukak’ın oğlu olarak dünyaya geldi. Ona Selçuk isminin verilmesinden Dukak ve ailesinin o doğduğunda Göktanrı dinine mensup olduklarını anlıyoruz. Aslında ‘’Selçuk’’ ilginç bir isim. Selçuk Beyden önce Türkler kullanmamış. Selçuk Beyden sonrada modern zamanlara kadar erkek ismi olarak kullanılmamış. Daha ziyade kızlara verilmiş.

Düşünün Selçuklular kendilerini her zaman Ali Selçuk olarak tanımlamışlar. Fakat hiçbir aile mensubuna bu ismi vermemişler. Ne Büyük Selçuklularda ne de Anadolu, Kirman, Irak, Suriye, Horasan Selçuklularında Selçuk isminde bir şehzade var.

Selçukluların Selçuk Bey doğduktan bir süre sonra Musevi dinini benimsediğini düşünüyorum. Bu kanaate ulaşmamın iki nedeni var. İlki Selçuk Beyin çocuklarına İsrail Aslan, Mikail, Musa, Yusuf ve Yunus isimlerinin konması. İkincisi Hazar Devletinin ve Hazarlara bağlı olan Oğuz Yabgu Devletinin Museviliği kabul etmiş olmaları. Türklerde ‘’Beyin dini kamunun dinidir’’ ya da ‘’Kamu, hakanın dini üzerinedir’’ cümleleriyle ifade edilen uygulama esastır. Gücü ellerinde tutan ordu komutanlarının hakanın dinini benimsemesi olağandır.

Selçuk Bey babası vefat edince genç yaşlarında subaşı olur ama hakanla anlaşamayınca kendisiyle hareket edenlerle birlikte Cend bölgesine göçer. Bu esnada Hazar Devleti son demlerini yaşamaktadır. Doğal olarak Oğuz Yabgu Devleti de zayıflamaktadır. Oğuz Yabgu Devletine sembolik tutarda vergi ödeyen bir uç kenti olan Cend, dört devletin kesişim noktasındadır. Çölle çevrili, bereketsiz bir arazi olduğundan hiç kimse için cazip değildir. Selçuklular barınacak hiçbir yer bulamamıştır Cent’ten başka.

Selçuk Bey Cend’e geldikten sonra ilk devrimini yapar ve beraberindekilerle birlikte İslam’a geçer. Bu geçiş jeopolitik bir karardır.  Selçukluların güneyinde, batısında ve doğusunda nispeten güçlü üç Müslüman devlet vardır: Samaniler, Gazneliler ve Karahanlılar. Kuzeyde ise Selçukluların aralarının açıldığı Oğuz Yabgu Devleti.

Cend tenha iken cazip değildir ama Selçuklular on binlerce küçükbaş hayvanla birlikte yerleştiğinde yağma/ganimet için cazip olacaktır. Müslüman devletler cihat ilan ederek Selçukluları tüketene kadar Cend’e sefer üzerine sefer açacaklardır. Birine cizye verilse diğerleri durmaz, hepsine cizye vermeye güç yetmez.

Selçuk Bey halkıyla beraber Müslüman olarak cihat, cizye sorunlarını çözer. Ama Cend’İn çevresi çöldür. Cend bir çöl kasabasıdır. Selçuklular bırakın sürülerini büyütmeyi mevcutları yeterli besleyememektedir. Çevreye akın yaparak gelir elde etmeleri mümkün değildi zira komşularından zayıftırlar. Selçukluların nüfusu artmakta ama sürüleri sabit kalmaktadır.

Selçuk Bey bu sorunu güneyde birbirleriyle mücadele halindeki devletlere, şehzadelere ve meliklere paralı asker vererek çözer. Bu ikinci devrimdir. Verilen askerler karşılığında ya ücret ya da ihtiyaç duyulan mallar alır. Bazen otlak tahsis edilmesi sağlanır. Böylece Selçuklular hem sürülerini büyütürler hem ilave gelir kaynağı elde ederler hem de çevrelerindeki devletlerden emin olurlar.

Bu yolla kayda değer zayiatta vermezler zira muhatapların amacı caydırıcılıktır. Hepsinden önemlisi çevrelerindeki güçlerle ilgili bilgi edinirler. ‘’Kimin ne kadar askeri ve geliri var? Devletlerin ve melikliklerin zayıf ve güçlü yönleri, zaafları, hedefleri, iç sorunları nelerdir?’’ kısaca bilmeleri gereken her şeyi öğrenirler.

İsrail Aslan Bey büyüyünce bu model daha da geliştirilir. Karahanlıların tacizlerinden mustarip olan Samaniler Aslan Bey’e Nurs kasabasını tahsis ederler. Böylece Selçuklular ve sürüleri ikiye bölünür. Bu bölünme kısa süre sonra sürelerin iki katına çıkması ve Selçukluların güçlenmesi demektir. Selçuk Beyle birlikte kalanlara Selçuklular, Arslan Beyle birlikte bin kilometreden daha doğuya yerleşenlere-Arslan Beyin unvanına izafeten- Yabgulular denir. Bu model Selçuk Bey vefat edene kadar uygulanır. Selçuklular yavaş ama emin adımlarla kuvvetlenirler.

Selçuk Bey vefat ettikten sonra Cend’de kalanlar üçe bölünür. Musa Yabguyla hareket edenlere Yabgulular, Yusuf Yınal’la birlikte olanlara Yınallılar ve Çağrı ve Tuğrul Beylerle birlikte hareket edenlere Selçuklular denir. Selçuklu askerlerini paralı askeri olarak verme modeli daha da yaygınlaşır.

Arslan Yabgunun Selçuk Bey kadar basiretli olmaması, sürekli taraf değiştirmesi, hizmet ettiği zatlarla eşit ilişkiler kurmaya çalışması ve en önemlisi Samanilerin yıkılıp, Gaznelilerin güçlenmesi bu modelin sonunu getirdi. Arslan Yabgu Gazneli Mahmut tarafından esir edilerek Hindistan’a sürüldü. Yabgulular zamanla gruplar halinde Selçuklulara eklemlendi.

Paralı askerlik kapısının kapanması, Çağrı ve Tuğrul kardeşlerin devlet kurmaya karar vermelerine yol açtı. Bu devletin Gazneli ve Karahanlıların çok güçlü olduğu Türkistan’da kurulması imkansızdı. Çağrı Bey 1018 senesinde müsait memleket bakmak için Anadolu’ya sefer düzenledi. Hedef Anadolu’ya yerleşmekti ama Gazneli Mahmut’un vefatı, Selçuklulara zayıflayan Gaznelilere meydan okuma fırsatı sundu. Anadolu’ya yerleşme sürecini 50 yıl gecikmeyle Alparslan başlattı.

 Türkleri geçmişte dinamik olmaları ve değişen şartlara uymaları süper güç yaptı. Daha doğrusu şartlara uyum sağlayan ve mücadeleci olan Türk boyları varlıklarını korudu diğerleri zamanla tarih sahnesinden çekildi. Selçuk Bey örnek almamız ve evlatlarımıza anlatmamız gereken atalarımızın başında geliyor.

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • Alp Demir

    Onun için bu coğrafyadaki bütün ülkeler, Türk Milletini paralı asker olarak görmekten vazgeçemiyor. Kimin başı sıkışsa bizim üzerimize biniyorlar, ama bizim başımız sıkıştığında bir tane dost bulamıyorsun. Kan satarak kazandığımız yerlerde hala kan sattırıyorlar bize. Bu kısır döngünün artık son bulması gerek. Verecek kanımız yok artık, alacak kanımız var. Bizi kan satmak zorunda bırakanlardan alacağımız çok büyük bir kan alacağımız var.

Bu Yazıyı Paylaş