Köşe Yazısı

Somali’de Türkiye’ye kurulan büyük tuzak

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
5 dk Sesli Dinle 0

Zaten gevşek olan Somali üzerindeki Osmanlı hakimiyeti, 19 Yüzyılda iyice zayıflamıştı. Süveyş Kanalı açılınca, Somali’nin Kızıldeniz’in girişindeki toprakları İngiltere açısından, stratejik önem kazandı. İngilizler bu nedenle 1887 senesinde bugün Somaliland denilen toprakları sömürgeleştirdiler. Somali’nin geri kalanı (bugün Somali denilen coğrafya) sömürge paylaşımından şikayetçi olan İtalya’ya verildi. Yani Somali-Somaliland ayrımının yaklaşık 150 yıllık geçmişi var.

İki sömürgecinin anlaşarak 1961 senesinde çekildiği birleşik Somali’de, cumhuriyet adı altında diktatörlük kuruldu. Halka sömürgecileri aratan 30 yıllık zulüm dönemi 1991 senesinde halk ayaklanmasıyla son buldu. Somaliland ayaklanmanın iç savaşa dönüşmesinden istifade ederek bağımsızlığını ilan etti. Somaliland 1991 senesinden beri fiilen bağımsız, resmen tanınmayan, nispeten istikrarlı ama çok fakir bir devlet.

Somali’de iç savaş, 2011’de sadece başkentin bazı bölgelerini kontrol edebilen merkezi hükümetle Ankara anlaşana kadar her yıl biraz daha hızlanarak ve daha fazla cana mal olarak devam etti. Merkezi hükümet, Türkiye’nin yurtdışındaki en büyük askeri üssünün açıldığı 2017 senesine kadar, ülkenin Somaliland dışında neredeyse tamamını kontrolü altına aldı.  

Geçen on beş yıllık sürede Somali’de istikrar ve emniyet sağlandı. Türkiye aşağı yukarı her alanda başat oyuncu haline geldi. Hava, kara ve deniz üslerimizin olduğu Somali en çok Türk askerinin konumlandığı ülke.

Ankara, 2024 senesinde Somali’nin karasularında, üç sahada, petrol ve gaz arama çalışmalarını başlatarak çok stratejik bir adım attı. Mogadişu, 2025 senesinde iki saha da 20 milyar varil civarında petrol rezervi bulunduğunu üçüncü saha da 10 milyar varil dolayında petrol olduğunun tahmin edildiğini açıkladı.

Bu rakamlar Türkiye’yi ithalatçı olmaktan çıkararak ihracatçı yapacak kadar yüksek. (Yıllık tüketimimiz yaklaşık 360 milyon varil) Bununla birlikte uluslararası enerji şirketleri rezervin çok daha fazla olduğunu tahmin ediyorlar. Onlara göre Somali’nin hem karasularının hem de topraklarının altında petrol denizi var.

Mogadişu’nun açıklamasını Ankara’nın daha temkinli beyanı takip etti. Ankara, sismik çalışmalarda mesafe kat edildiğini ve gelişmelerin olumlu olduğunu ifade ederek Çağrı Bey derin sondaj gemisinin Somali’ye gönderileceğini duyurdu. Sondaj yapılmasının amacı, önce bulunan petrolün kalitesini, hacmini ve bulunduğu derinliği kesinleştirmektir. Bu çalışmalardan sonra petrol çıkarılmaya ve sevk edilmeye başlanır.

Vaziyet buyken İsrail hiç beklenmeyen bir hamle yaptı ve 1991 senesinden beri hiçbir devletin tanımadığı Somaliland’ı tanıdı. Uluslararası kamuoyu, İsrail’in bu hamleyi Gazzelileri Somaliland’a yerleştirmek için yaptığında mutabık. Öyle ki Arap Ligi bu kararı kınadı. Özellikle Arap ülkeleri kararı ‘’Gazzelilerin memleketlerinden sürülemeyeceği’’ tezini savunarak eleştirdiler. Somaliland ile gayri resmi ilişkilerini kesen veya ilişki seviyesini düşüren devletler oldu.

Tel Aviv’in amacının Gazze ile ilgili olduğunu sanmıyorum. Gazze’de ateşkes sağlandı. Açıklanan planda ikinci aşamaya geçildi. Gazze’yi yönetecek kurullar teşkil edildi. Refah sınır kapısı sınırlı da olsa açıldı. Ahval buyken Filistinliler Gazze’yi terk etmezler. Ayrıca hiçbir şartta dünyanın en fukara ülkelerinden biri olan Somaliland’a gitmezler. Kaldı ki ateşkesten beri çok sınırlı operasyonlar yapabilen ve uluslararası güvenlik gücü geldikten sonra hiç yapamayacak olan İsrail’in, böyle bir yaptırımı uygulayabilecek gücüde yok.

Peki, bu tanımanın amacı sürgün değilse, ne? Benim tahminim İsrail’in, Ankara’nın Doğu Akdeniz’de geliştirdiği tezi, Türkiye’ye karşı kullanmayı planladığı. Ankara’nın, bu tanımadan sonra aldığı aksiyonlara bakarak, aynı kanaatte olduğunu düşünüyorum.

Doğu Akdeniz’de Türkiye dışındaki aktörler doğalgazın çıkarılması, nakil hattı inşa edilmesi ve sevki konusunda anlaştılar. Ankara bunun üzerine ‘’Kıbrıs’ta iki devlet var. Bu devletler gazı kontrol ettikleri toprakla aynı oranda paylaşmalı. Kıbrıs’ın karasularındaki gazın %35’i KKTC’ye aittir’’ tezini ortaya attı.

Bu tezini Doğu Akdeniz’e gönderdiği savaş, sismik ve sondaj gemileriyle destekledi. Planlanmamış askeri tatbikatlar düzenledi. Bunun üzerine karşı taraf Kıbrıs’ın karasularında yaptığı çalışmaları durdurdu. Kurulan konsorsiyum dağıldı. Şu an sadece Mısır ve İsrail, kendi karasularında doğalgaz çıkarıyorlar.

İsrail’de Somali’yle ilgili olarak aynı tezi seslendirecek. ‘’Somali topraklarının %25 kadarı Somaliland’ın. Bulunan petrolünde %25’i Somaliland’a ait olmalı’’ diyecek. Somaliland’ın KKTC’den tek farkı, Türkiye, KKTC’yi tanırken Somaliland’ı tanıyan devlet olmamasıydı. ‘’Bunun ne önemi var?’’ sualini yöneltebilirsiniz. Bu çok önemli zira Somaliland, resmen tanınmadığından bu tezi uluslararası kuruluşlarda seslendiremez, savunamaz. Öyle bir imkanı yok. Ama Somaliland’ı tanıyan bir ülke, yani İsrail, aynı Türkiye’nin KKTC’nin haklarını savunduğu gibi Somaliland’ın haklarını başta BM olmak üzere her ortamda dile getirebilir.

Bu strateji Türkiye’yi kendiyle çelişkiye düşürmeyi hedefliyor. Tel Aviv, böylece Türkiye’yi; KKTC’nin haklarından vazgeçmesi, Somali’deki petrolün bölüşülmesi ve anlaşmazlık nedeniyle çıkarılamaması alternatiflerinden birine zorlayacaktı ki her durumda Türkiye büyük para kaybedecekti.

‘’Ankara’nın da benim gibi düşündüğü’’ kanaatine, verilen tepkileri değerlendirerek ulaştım. Ankara önce Somali’ye sismik ve sondaj gemilerini korumak üzere beş savaş gemisi gönderdi. Sonra askeri üslerini büyüteceğini açıkladı ve hemen ardından inşaat faaliyetlerine başladı. Hızla uçak hangarları inşa edildi ve üç F-16 Somali’ye gönderildi. F-16’lar gider gitmez Somali ve Somaliland semalarında alçak uçuşlar yaptılar.

El Kaide’nin Somali kolu olan Eş Şebab’a hava operasyonları düzenlediler. Çöle çekilmiş olan Eş Şebab, çok kayıp vererek, iyice marjinalleşti. 5 şubatta, TPAO Amerikan petrol devi Chevron’la, açık denizlerde birlikte petrol üretme anlaşması imzaladı. Enerji Bakanı Bayraktar anlaşmanın amacının, TPAO’nun günde bir milyon varil üretim yapması olduğunu açıkladı ki bu ifade bulunan rezervin çok büyük olduğunu doğruluyor.

Bu yapılanların hiçbiri Filistinlilerin Somaliland’a sürgün edilmesiyle ilgili değil. İsrail bu aksiyonlara sessiz kaldı. Sadece F-16’ların gönderilmesini Amerika’ya şikayet etti. ABD bu şikayete ‘’Türkiye F-16’ları daha öncede Bosna’ya ve Karabağ’a da gönderdi’’ olarak özetleyebileceğimiz enteresan bir cevap verdi. (Konuyla ilgisi yok ama yapılan operasyonları takip eden askeri kuruluşlar, F-16’ların, modernizasyon kitlerinin alınmamasına/alınamamasına rağmen, son model F-16’larla aynı kabiliyette olduğunu tespit ettiler. Yani TUSAŞ, F-16’ları kit almadan kendi imkanlarıyla modernize edebilecek teknolojik seviyeyi yakalamış)

Kanımca Türkiye savaşa hazır olduğunun mesajını vererek ve Chevron’u oyuna dahil ederek İsrail’in tuzağını bozdu. İsrail özetlediğimiz tezi seslendirecektir. Fakat günümüz dünyasında askeri güçle takviye edilmeyen hiçbir tez etkili olamaz. İsrail, Somaliland için Türkiye ile savaşmayı göze alabilir mi?  Bence alamaz. Ama Türkiye KKTC ve güvenliği için savaşmayı göze alır nitekim daha öncede aldı.  Türkiye, Doğu Akdeniz’de başarılı oldu zira konsorsiyum, çalışmalarını durdurana kadar askeri hamleler yaptı. Tel Aviv’in politikasının çökeceği yerde burası.

Bu Yazıyı Paylaş