Köşe Yazısı

Suriye’de Büyük Oyun

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 0

Son bir yıldır Suriye’de Ortadoğu’nun iki güçlü devletinin mücadelesine şahit oluyoruz. An itibariyle Türkiye bir adım önde olsa da İsrail var gücüyle bastırıyor. Ankara, Suriye’nin kendi kontrolünde olmasını, üniter yapısını korumasını, kalkınmasını, ekonomik sorunlarını çözmesini istiyor. En hassas olduğu konu PYD-SDG’nin Şam’a eklemlenmesi ve Suriye’de asla özerk bölge kurulmaması.

İsrail güçlü bir komşu istemediğinden Suriye’yi bölmek istiyor. Suriye kalkınmamalı, ekonomik sorunlarını çözememeli. Hepsinden önemlisi Türkiye’nin kontrolünde olmamalı. Zira bu Türkiye’nin İsrail’le komşu olması, İsrail’in yağmurdan yani İran’ın komşuluğundan kurtulduğuna sevinemeden doluya tutulması demek.

Türkiye’nin en büyük avantajı, Batılıların ve Arap devletlerinin neredeyse ittifak halinde istikrarlı bir Suriye’den yana olmaları. Şam, askeri üslerini kapatmayarak, sınırlı sayıda da olsa asker tutmasına izin vererek Rusya’yı bile nötr pozisyona çekti. Rusya’nın tarihi bağları nedeniyle iyi ilişkilere sahip olduğu Nusayrileri kontrol etmesini, bu grubun SDG ve Dürzilerle bütünleşmesini engellemesini sağladı. Çin hem yüklü kredi verdi Suriye’ye hem de ocak ayında büyükelçiliğini açacağını duyurdu.

İsrail ile aynı çizgide olan tek devlet, inanmayacaksınız ama İran. Suriye’nin toparlanması Türkiye’nin güçlenmesi demek. Suriye bölünürse Türkiye zayıflar ve PYD-SDG nedeniyle güvenlik sorunları yaşar. Kaçak göçmen sorunu sürer. Hatta İran İsmail’i, Dürzi ve Nusayri grupları kullanarak Suriye’ye yerleşebilir.

Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi de Suriye’nin federasyon olmasından yani Kürtlerin özerk olmasından yana. Ama İsrail ve İran gibi zayıf bir Suriye istemiyor. Kürtlerin güçlü olduğu istikrarlı bir Suriye hedefliyor.

SDG devrimden beri yani yaklaşık bir yıldır zaman kazanıyor. Şartların lehlerine döneceğini ümit ediyorlar. Ama nafile, Şam hükümeti her geçen gün daha da güçleniyor. Nusayri ve Dürzi isyanlarından medet umdular, Şara’yı destekleyen unsurların birbirlerine düşeceğini varsaydılar. Hepsinden önemlisi eski cihatçıların Arap devletleriyle ve Batılılarla bu kadar uyum sağlayabileceğine ihtimal vermediler.

Suriye’nin altyapı sorunları azalıyor, yatırımlar artıyor, yaptırımlar kalkıyor. Şara ABD başkanıyla bir yılda üç kez görüştü. Avrupa ve Arap liderleriyle defalarca buluştu. Kremlinde devlet protokolüyle karşılandı. Suriye, DEAŞ’a karşı kurulan koalisyona katıldı ki bu aslında ABD’nin Suriye’yi müttefiki olarak kabul ettiği anlamına geliyor. Yakın gelecekte Suriye ile İsrail’in Amerika’nın süpervizörlüğünde güvenlik anlaşması imzalayacağını göreceğiz. İbrahim Anlaşmaları için biraz daha vakte ihtiyaç var. Türkiye bu anlaşmalara karşı değil zira Suriye’de istikrarın sağlanması için İsrail’in de buna ikna edilmesi gerekiyor.

Bundan bir yıl önce bugün, Şara başına 10 milyon dolar ödül konmuş, kırmızı bültenle aranan bir teröristti. Bugün Suriye devlet başkanı. SDG geçen yıl bugün ABD’nin en güvendiği müttefikiydi. Bugün Abdi ABD’den vize alamıyor. Geçen hafta, SDG’nin reisi Mazlum Abdi Dohuk’ta Barzanilerin her yıl düzenlediği Barış ve Güvenlik Formunda yaptığı konuşmada Şara’nın Amerika seyahatinden önce kendilerinin de Amerikalılardan randevu istediklerini ama alt düzeydeki diplomatlardan bile randevu alamadıklarını, bırakın randevuyu vize başvurularının bile reddedildiğini anlattı.

Akabinde Şara’nın geçmişini gündeme getirerek kendilerinin ABD’yle birlikte cihatçılara karşı savaşırken Şara’nın cihatçı olduğunu, ona tanınan imkanın kendilerinden esirgenmemesi gerektiğini söyledi. Salonu dolduran Batılılara ve Ortadoğululara Beyaz Saraya baskı yapılması çağrısında bulundu. SDG’ nin zamanı tükeniyor. Türk ordusunun Terörsüz Türkiye süreci nedeniyle operasyon yapmayacağını düşünüyorlar ve haklılar ama şartları daha fazla zorlarlarsa elde ettiklerini de kaybedebilirler.

Devrimden sonra İsrail ve Türkiye karşı karşıya gelmemeye özen gösterdiler. İsrail, Türkiye’nin güneyde askeri üs kuracağını öğrendiğinde, ilgili üslerin kurulacağı sahaları Türkiye’ye devredilmeden bombardımana tabi tuttu. Bunun üzerine Şam’ın sahalarla birlikte Suriye’nin hava sahasının kontrolünü de Türkiye’ye vermesi gerektiği gündeme geldi. Zira bu durumda İsrail uçakları Suriye’yi bombalayamayacaktı.

Eğer bombalamak için havalanırlarsa hukuken Türkiye’nin bu uçakları düşürmeye hakkı olacaktı. Tabii Türkiye’nin İsrail uçağı düşürmesi savaş demek ki bunu iki devlette istemiyor. Nitekim yetkililer Bakü’de bir araya geldiler. Bu görüşmeden beri İsrail bombalama yapmıyor, Türkiye güneyde askeri üs kurmuyor.

İsrail Türkiye’nin daha ılımlı davranmasını sağlamak için farklı enstrümanlarda kullanıyor. Mesela son model F-16 ve F-35 uçakları ve Kaan için motor satın almamızı engelliyor. Böylece Türk hava kuvvetleri, kendinden daha güçlü olan İsrail hava kuvvetleri karşısında bazı hamleleri yapmaktan imtina ediyor.

İsrail -Eurofighter almamızı engelleyemediği gibi- bu alımları da ilanihaye engelleyemez. O aşamaya gelindiğinde Türkiye’ye satılan uçakların İsrail’dekilerden bir, iki model eski olmasına çalışacaktır.

Tel Aviv’in kırmızı çizgileri; Türkiye ile komşu olmamak, İsrail sınırında ağır silahlı Suriye birliklerinin olmaması, Dürzilerin yaşadığı Süveyda’ ya erişim hakkı ve Golon tepelerinin kendi kontrolünde olması. Türkiye’nin kırmızı çizgileriyse, istikrarı bozacak eylemlerden uzak durulması ve özerk bölge kurulmaması.

19. Yüzyılda, Rusya Türkistan’ın işgalini tamamladığında Hindistan’ı sömüren İngiltere’yle komşu oldu. İki hasım imparatorluğun komşu olmaları çok riskliydi. En ufak bir kıvılcımdan savaş çıkabilirdi. O tarihlerde Büyük Oyun ismi verilen mücadele, iki imparatorluğun arasında tampon ülke olarak Afganistan’ın kurulmasıyla sonuçlandı. Güney Türkistan ve Hindistan’ın kuzeyi   birleştirilerek Afganistan kuruldu.

Muhtemelen yine aynı şey yapılacak. ABD Şam’a üs kuracak. Yani tampon olacak. İsrail Şam’ın kuzeyine, Türkiye Şam’ın güneyine geçemeyecek. İsrail Dürzi bölgesine erişebilecek. Türkiye kuzeyde askeri üsler kuracak. Ve en önemlisi Suriye federasyon olmayacak. Gazze katliamı hepimizi doğal olarak İsrail düşmanı yaptı ama Türkiye ile İsrail’in anlaşması iki ülkenin de lehine, savaşmaları iki ülkenin de aleyhine. Önümüzdeki dönemde iki devlet arasında kontrollü gerilim yaşanacak.

Bu Yazıyı Paylaş