Köşe Yazısı

Türk Devletleri Teşkilatının Gebele Zirvesi

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
5 dk Sesli Dinle 0

12. Zirvenin Gebele’de toplanması iki açıdan dikkat çekiciydi. Gebele, Azerbaycan’ın en kuzeyinde, Rusya sınırında, yüz bin nüfuslu bir kasaba. Azerbaycan ile Rusya arasında yüksek gerilim varken, Rusya sınırında düzenlenen TDT Zirvesine, Türk devletlerinin hepsinin liderler seviyesinde katılması Moskova’ya bir mesaj.

Aliyev, uluslararası toplantıları, ülkenin değişik yörelerinde yapmaya özen gösteriyor. Bu yöntemle refahın daha dengeli dağılmasını amaçlayan politikalar takip ettiğini gösteriyor. Merkeze uzak, yüz bin kişilik bir kasabada, sekiz devlet başkanını heyetleriyle birlikte, karşıladı, ağırladı ve uğurladı Aliyev. Binden fazla katılımcının iştirak ettiği toplantılar başarıyla düzenlenebildi.

Türk devletlerinde zenginleşmenin metropollerle ve üst kesimlerle sınırlı kalmamasının, refahın ülkenin tamamına ve toplumun bütün kesimlerine olabildiğince adil ve dengeli şekilde yayılmasının önemli olduğunu düşünüyorum. Bu sağlanmazsa dört yıl önce Kazakistan’da yaşadığımıza benzer toplumsal patlamalar kaçınılmaz olur.

Ana gündemin güvenlik olduğu zirvede hepsi birbirinden önemli kararlar alındı. İlk olarak güvenlik alanındaki iş birliğini geliştirmek hususunda mutabakat sağlandı. Bu çerçevede devletlerin savunma sanayilerinin ve istihbarat teşkilatlarının entegrasyonuna ve ordular arasındaki ilişkilerin yoğunlaştırılarak daha fazla ortak tatbikat yapılmasına karar verildi. Türk devletlerinin Türkiye’nin savunma sanayi şirketlerine tam erişimlerinin sağlanmasında anlaşıldı. Bu karar, Türk devletlerinin savunma sanayilerinde kaldıraç etkisinde bulunacaktır.

İkinci önemli karar TDT PLUS konseptinin kabul edilmesiydi. Bu yapıya Pakistan, Kore, Japonya, Kosova, Bosna-Hersek, Gürcistan, Arnavutluk, Tacikistan, Bangladeş, Moğolistan ve Finlandiya gibi Turani ve/veya Türk dostu devletler dahil edilecekler. Böylece hem TDT güçlenecek hem de Türk devletleriyle bu devletler arasındaki ilişkiler geliştirilecek. Uluslararası sorunların çözümünde beraber hareket edilecek.

Üçüncü önemli karar, üye ülkelerin -aynı BM ve NATO gibi-TDT nezdinde daimi temsilci bulundurmalarıydı. Bugüne kadar teşkilat üye ülkelerden kopuktu. Gündemler toplantıdan toplantıya değerlendiriliyordu. Artık daimi temsilciler vasıtasıyla daha hızlı karar verilecek ve daha aktif olunacak.

Önümüzdeki sene üye ülkelerden gelecek bilim adamlarının iştirakiyle 1. Türkoloji kongresinin toplanması, TÜRKSOY’ un güçlendirilmesi, 15 Aralık’ın BM ve UNESCO nezdinde Türkçe günü olarak ilan edilmesi için girişimlerde bulunulması alınan diğer kritik kararlardı. BM yaygın ve insanlığın ortak mirası olan dilleri ‘’resmi dil’’ ilan ediyor. Çince, İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Arapça ve Rusça bu kapsamda. Türkçe de bu statüyü elde etmeli. Zira Türkçe de Fransızca, Rusça ve Arapça kadar yaygın. Çince ile birlikte en eski dil.

Zirvede Türkmenistan’ın Türk Akademisine ve TÜRKSOY’a gözlemci üye olduğu ve TDT’ ye de asil üye olması için hazırlıkların tamamlandığı duyuruldu. Tayyip Bey Türkiye’nin ortak alfabe konusunda ilk adımı atarak bu alfabe ile Oğuzname’nin ve Cengiz Aytmatov’u anlatan bir eserin basıldığını duyurdu.

Tayyip Beyin Türk devletlerini ’’Dilde, fikirde ve işte birlik kurarak, ortak ülkülere ulaşmak için birlikte yol yürüyen ülküdaşlara’’ benzetmesi dikkate değerdi. Cumhurbaşkanından ve geçmişte milliyetçiliğe mesafeli hatta karşı olan Erdoğan’dan bunları duymak güzeldi.

Aliyev, Zangezur koridorunun gerçekten işlevsel olması için Hazar’ın iki yakası arasında yılda 25 milyon ton yük taşıyacak kapasitede bir filo oluşturduklarını söyledi ki bu ihtiyacı defalarca gündeme getirmiştim. Hazar’ın kuzeyinin kışın donduğu göz önünde bulundurularak buz kırma gemileri de tedarik edilmeli.

Aliyev Karabağ da 1. Sınıftan üniversiteye kadar eğitim veren okullar yaptıran ve bu okullara Kurmangazi ve Manas gibi kahramanlarının isimlerini veren Kazakistan, Kırgızistan, Macaristan ve Özbekistan’a teşekkür etti. Liderler Türkmenistan’ın üstlendiği caminin temelini hep birlikte attılar. Aliyev teşekküründe Türk şirketlerinin yaptığı köprü, yol ve tüneller içinde şükranlarını sundu.

Bu eserler veya bu eserlerin bir kısmı Türkiye’nin hediyesiyse ve ücretsiz yapılmışsa sorun yok. Ama bedeli mukabilinde yapıldıysa ve Aliyev nezaketen teşekkür ettiyse yanlış yapmışız. Hemen ihtiyaç neyse; okul, yurt, cami, üniversite, köprü artık her ne lazımsa, hediye olarak yapmalı ve bu eserde Atatürk ismini yaşatmalıyız. Asrın felaketinde yardımımıza ilk koşan, can Azerbaycan’dı.

Macaristan Başbakanı konuşmasnda, Rusya-Ukrayna savaşı üzerine, Avrupa’da doğalgaz temininden kaynaklanan büyük sıkıntıyı, Azerbaycan ve Türkiye’nin el uzatması sayesinde Macarların hissetmediğinden bahsederek mevkidaşlarına teşekkür etti. 

Sürekli okurlarım bilirler Hazar geçişli nakil hatlarının Türk dünyasının bütünleşmesi için kritik önemde olduğunu her fırsatta vurgular, sözden eyleme geçilememesini eleştiririm. Her yazıdan sonra ilgili bakanlıktan, Ak Partiden, TDT’ ten yetkililer ararlar ve bilgilendirirler: Türk devletleri ve Türkiye ellerinden geleni yapmıştır. AB’nin gaza ihtiyacı vardır. İlaveten AB yetkilileri çok isteklidir. Ama bir türlü harekete geçmemektedirler.

Urban’ın konuşması zihnimde bir fikir oluşturdu. Türkiye’nin Macaristan, Bulgaristan ve Romanya ile doğalgaz anlaşmaları var. Duruma göre ya Azerbaycan’dan aldığımız gazı ya da diğer ülkelerden aldığımız LNG’yi Saroz Körfezindeki tesiste gaza çevirip, ara nakil hatları ve ülkelerin gazın iç dağıtımında kullandıkları nakil hatları vasıtasıyla bu devletlere satıyoruz. İç hatların kapasitelerinin düşük olması, sevk edeceğimiz hacmi kısıtlıyor.

Önerim şu; Madem AB harekete geçmiyor, Ankara ve Bakü inisiyatif alsın. Balkanlarda ve Doğu Avrupa’da gaza ihtiyacı olan devletlerle aynı Macaristan, Romanya ve Bulgaristan gibi anlaşmalar yapalım. Bu yöntemle uluslararası bir nakil hattının gerektirdiği kapasiteye rahatlıklar ulaşırız. Satış ve tedarik sorunu olmayan bir hattın finansmanında sorun yaşanmaz. Böylece Türk ülkeleri yer altında çıkarılmaya hazır halde bekleyen gazlarından gelir elde ederler. İlaveten Türkiye’nin enerji koridoru ve terminali pozisyonu güçlenir.

Çin şu an Rusya’dan çok düşük fiyatla gaz alabildiğinden Türkistan’dan ilave gaz istemiyor. Mevcut dört hat tam kapasiteyle çalışıyorlar. Hazar geçişli nakil hatlarını hayata geçiremezsek gelecekte ister istemez Türkistan’dan Çin’e ilave hatlar yapılacak ve Çin’in Türk ülkeleri üzerindeki ağırlığı daha da artacak. Atalarımız ne güzel söylemiş; Nerede hareket orada bereket.

Bu Yazıyı Paylaş