Türk dizileri
Türk dizilerinin yumuşak güç unsuru olarak önemi her geçen yıl artıyor. 2024 senesinde 700 milyon olan düzenli takipçi sayısı 2025’te 800 milyonu aşmış. Toplam seyirci sayısı bir milyarın üstünde seyrediyor. ABD, İsrail Çin, Japonya ve Kore gibi az sayıdaki ülke dışında dünyanın her yerinde seyrediliyoruz.
Türk dizileri en çok Türk devletlerinde, Hint kıtasında, Ortadoğu’da ve Balkanlarda seyrediliyor. En hızlı büyüyen pazarlar sırasıyla Avrupa, Latin Amerika ve Afrika. Milyonlarca insan dizileri orijinal dilinden seyretmek için Türkçe öğreniyor. Çok kalabalık kitleler, kendi ülkelerinde yayınlanmayan Türk dizilerini uydu antenleri vasıtasıyla Türk televizyonlarından veya Youtube’dan Türkçe seyrediyorlar. Seyrettikçe Türkçeleri gelişiyor.
Diziler sayesinde Türk ülkelerinde konuşulan lehçeler Türkiye Türkçesine yakınlaşıyor. Dilde birlik hedefine ulaşmakta diziler düşündüğümüzden daha faydalı oluyor. Türkçeleri zayıflayan Türk halkları (Azerbaycan dışındaki İran Türkleri, Afganistan ve Irak Türkleri gibi) diziler sayesinde asimile olmuyorlar. Dillerini dolaysıyla kültürlerini koruyorlar. Bu trendleri güçlendirmek için, Yunus Emre Enstitüsü dizilerin yayınlandığı ülkelerde Türkçe kursları açmalı.
Dizilerde ve filmlerde Tomris, Özbek Han, Gaspıralı İsmail, Nadir Şah, Babür ve Gazneli Mahmut gibi diğer Türk halklarının kahramanlarını işlersek seyirci sayısı artar, Türklük bilinci ve Türk halkları arasındaki kardeşlik duyguları pekişir. Bunu sağlamak için bir teşvik programı oluşturmalıyız. Bir sonraki aşamada Türk devletleriyle ortak diziler ve filmler çekerek sektörün kardeş ülkelerde de gelişmesine destek olmalıyız.
Dizilerin turizmimize de büyük faydası var. Dizilerin yayınlandığı ülkelerle, çekildiği şehirler arasına uçak, tren ve otobüs seferleri koyarsak bu faydayı artırırız. Paket turları oluştururken dizilerin çekildiği kentlere birer günlük programlar organize edersek daha fazla turist gelmesini ve turist başına kazancın artmasını sağlarız.
2025 senesinde, üretilen dizi sayısı ve toplam dakika dikkate alındığında ABD’yi geçerek ilk kez birinci olduk. Yine ilk kez bir milyar dolar ihracat rakamını aşarak ABD ve İngiltere’den sonra dizilerden en çok yurtdışı gelir elde eden üçüncü ülke olduk.
Bu başarıyı hem sürdürmeli hem de Türkiye’ye fayda sağlayacak şekilde değerlendirmeliyiz. Sürdürmeliyiz diyorum zira dizi sektöründe moda kavramı var. Eğer doğru stratejiler uygulamazsak bu başarı gelecekte güzel bir anı olarak kalır. 1980’li yıllarda Brezilya dizileri, 1990’larda Hindistan dizileri ve filmleri, 2000’lerde ve 2010’larda Kore dizileri revaçtaydı. Bu ülkeler de başarılı olduklarında ABD’den sonra ikinciydiler.
Bugünde iddialı dizi/film endüstrilerine sahip olmalarına rağmen parlak günlerinden çok uzaktalar ve bütün gayretlerine rağmen başarılarını tekrarlayamıyorlar. Yani elde ettiğimiz pozisyonu ancak doğru hamleleri yaparsak koruyabiliriz.
Bugünkü tablonun aksine, gelecekle ilgili işaretlerin iç açıcı olduğunu söyleyemeyiz. Dizilerin kalitesinde dikkat çekici bir düşüş var. Geçmişin sermayesini yiyoruz. İstisnalar dışında, her dizi aynı kategorideki önceki diziden daha kalitesiz oluyor. Mesela tarih kategorisini ele alırsak; dünyaya ilk açıldığımız dizi Muhteşem Yüzyıl’dı. Ondan sonra çekilen tarih dizileri Muhteşem Yüzyıl kadar beğenilmedi.
Birbirinin devamı olan, aynı ekip tarafından çekilen Ertuğrul, Osman ve Orhan dizilerinde izlenme oranları sürekli düştü. Ertuğrul Osman’ın, Osman Orhan’ın iki katından fazla izleniyordu. İlginçtir yurtiçi ve yurtdışı trendler aynı. Bunun nedeni sadece kalite düşüklüğü değil. Tarihi olaylarla tutarsızlıklar, isimler dışında her şeyin aynı olması, hiçbir yeniliğin ve yaratıcılığın olmaması diğer nedenler. Üç yüz kadar bölümde aynı insanlar, aynı ormanda, aynı kılıçlarla savaşıp durdular. İnsanlar iyi bile seyretti. Deniz savaşlarının çekimi zor ve pahalı diye Barbaros’a kara savaşları yaptırdı yönetmen ve rejisörler.
Akla ‘’Kalite düşüyorsa seyirci sayısı neden artıyor?’’ sorusu gelebilir. Her sene daha fazla dizi üretiyoruz. Dizilerimizin imajı güçlü olduğundan daha fazla ülkeye satış yapıyoruz. Platformlarda da çok sayıda dizimiz gösteriliyor. Dizilerimiz seyircinin en çok olduğu saatlerde yayınlanıyor. Ama dizilerin ortalama rating oranları, bölüm sayıları ve sezon sayıları giderek düşüyor. Yani aksiyon almazsak sektörün geleceği parlak değil.
Tarih dizileri yurtdışında en çok seyredilen kategori. Şöyle ki Türkiye; Pakistan, Hindistan ve Bangladeş’ten sonra dördüncü sırada. Bu tabloda bu ülkelerin kalabalık olmasının da etkisi var. Bununla birlikte birbiri ardına yaptığımız kalitesiz, birbirinin kopyası olan ve tarihi gerçeklerle bağdaşmayan dizilerle bu sermayeyi tüketiyoruz. Başarılı olduğumuz diğer kategorilerde de durum aşağı yukarı aynı.
Bir başka sıkıntımız, dizilerimizin tarih, dram ve mafya gibi birkaç türde yoğunlaşması. Bu kısırlık kendini tekrarı getiriyor. Polisiye, aksiyon, komedi, bilim-kurgu, belgesel ve fantastik gibi çok izlenen kategorilerde neredeyse yokuz. Oysa lider olunan kategoride büyümek bir yana, mevcut pazar payını korumak bile zordur. Eğer iyi diziler yapabilirsek, zayıf olduğumuz kategorilerde de ‘’Türk dizileri iyidir’’ imajını kullanarak pazar payımızı yükseltebiliriz.
Dizilerde yakaladığımız başarıyı filmlerde gösteremedik. Oysa film ve diziler birbirlerini olumlu etkilerler ve sinerji yaratırlar. Film kategorisini, diziyle benzer seviyeye gelebilmesi için, mesela vergiden muaf tutarak desteklemeliyiz.
Dizilerimizin revaçta olmasının bir başka nedeni eşcinselliğin reklamının yapılmaması. Zira ‘’Batıda eşcinselliğin normalleştirilmediği dizi ve film yok’’ dense yalan olmaz. Batıda çekilen dizilerle mukayese edildiğinde seks ve cinsellik Türk dizilerinde çok sınırlı işleniyor. Batıda son yıllarda çekilen diziler için pornografik bile denebilir. Bu nedenle özellikle Müslüman devletler Türk dizilerini tercih ediyorlar.
Türkiye’de dizileri çok açık bulan ve sansür isteyen kesimler var. Bu bindiğimiz dalı kesmek olur. Türk dizilerinin tercih edilmelerinin sebeplerinden biri de türlü çeşitli olmaları. Farklı kesimlere hitap etmeleri. Sansür başladığı an diziler, doğallıklarını kaybederler. Seyirci kitlesi daralır.
Turizm ve Kültür Bakanlığı, sektör temsilcileri, emekçilerin temsilcileri, eleştirmenler, sinema ve dizi uzmanları ve yurtdışından getirilecek bilirkişiler sektörün sorunlarını masaya yatırmalı. Daha kaliteli, daha iddialı, sarsıcı yapımlar meydana getirmeliyiz. (İlgililere tüyo vereyim. Körfezde özellikle tarih konulu Türk dizilerini finanse etmeye hazır çok sayıda yatırımcı var. Bu fırsat değerlendirilmeli)
Yazarın Diğer Yazıları
Yorumlar
- Alp Demir
Gerçek bir Ergenekon dizisi çekilsin, bir Mete Han dizisi, Hun İmparatorluğu, Göktürk İmparatorlukları dizileri çekilsin. Türk Dünyası sadece Türkiye değil, sadece müslüman da değil. Dinden arındırılmış tüm Türklerin temel hafızasını canlandıracak diziler olmalı. Çekya'da yaşayan bir Türkün de, Kuzey ülkelerinde yaşayan Türklerin de içinde kendi köklerini bulabileceği diziler olmalıdır. Ertuğrul Osman'dan, Osman Orhan'dan fazla izleniyordu. Doğru ben de izlemeyi bıraktım. İslam propagandasına döndü ve kendini tekrar edip duruyor. Allahu Ekber, Allahu Ekber, kendimi Türk dizisi değil arap dizisi izler gibi hissettirdi. Türklerin böyle durmaksızın Allahu Ekber dediği falan yoktu. Bunlar saçmalıktan ibaret ve gerçek değil. Türklerin müslümanlıktan anladığı bu çığırtkanlık değildir.
