Köşe Yazısı

Yesi mi, Türkistan mı?

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 0

TDT Liderler Zirvesi Türk Dünyasının manevi başkenti olarak kabul edilen Türkistan şehrinde yapıldı. Bu şehir yüzlerce yıl boyunca göçebe Türklerle yerleşik Türklerin kesişim yeriydi. Her geçen gün kaybettiği bu özelliğini SSCB yıkıldığında da koruyordu. 4. Yüzyılda yerleşik hayata geçen Oğuzlar tarafından kurulan şehre neden Yesi dendiği bilmiyoruz.

Yesi’nin güneyinde yerleşik Türkler, kuzeyinde göçebe Türkler yaşıyor. İki topluluk mallarını Yesi’de kurulan devasa pazarda satıyorlar. İhtiyaçlarını yine o pazardan karşılıyorlar. Çocukluğumda bin altı yüz yıldır aynı yerde kurulan ve aynı işlevi gören bu pazarda defalarca bulundum.

Ahmet Yesevi o tarihlerde bir köy olan ve Yesi’nin güneyinde bulunan Sayram’da doğar. Ahmet Yesevi’den önce Yesi’nin güneyindeki yerleşik Türkler İslam’ı kabul etmişlerdi. Kuzeyindeki göçebe Türklerin baskın çoğunluğu Gök Tanrı dinine mensuptu.

Ahmet Yesevi’nin çocukluğu Sayram ve Yesi’de geçer. Gençliğinde Buhara’ya giderek Nakşibendi tarikatına intisap eder. Nakşilerin en büyük şeyhlerinden olan ve zamanın kutbu kabul edilen Yusuf Hamedani’ye bağlanır. O dönemde tarikatlar bugünden farklıydı. Kuralcı İslam’ı camiler temsil ederdi. Şeriatı kadılar uygulardı. Tarikatlar gönüllere hitap eder, insanlara Cenabı Allah’ı ve peygamberimizi sevdirirlerdi. İnsanları yargılamazlar, sorgulamazlar, dışlamazlardı. Günahkara kucak açarlar, günahla mücadele ederlerdi.

Tarikatların bir kısmı İslam’ın şekli kurallarını önemsemezlerdi. Nakşibendilik ise şekli önemseyen ama merkeze ruhu, aşkı, sevgiyi, şefkati, hoşgörüyü koyan bir anlayışa sahipti. Ahmet Yesevi, Yusuf Hamedani vefat ettiğinde Nakşilerin şeyhi oldu. Üç yıl kadar postta oturduktan sonra gördüğü bir rüya üzerine şeyhliği yetkin bir müridine bırakarak Yesi’ye döndü. Hedefi Müslüman olmayan Türklere İslam’ı anlatmaktı.

Şeyh olduğundan, isteseydi Nakşilerin tekkesini Buhara’dan Yesi’ye taşıyabilirdi ama öyle yapmadı. Nakşilik yerleşik kitlelere hitap eden, kuralcı bir tarikattı. İleride Yesevilik adı verilecek olan, bozkır insanlarına hitap edecek, kuralları dinin merkezine koymayan, imana ibadetten, ruha şekilden daha fazla önem veren yeni bir anlayış geliştirdi. Bu anlayış sayesinde bugün Kazak paydasında toparlanan boylar İslam’ı kabul etti.

Sadece Bozkırın en kuzeyinde kalan, yani Yesi’ye çok uzak olan Altay ve Tuva Türkleriyle Hakaslar Gök Tanrı inancını korudular. Altay ve Tuva Türklerine Kazak, Hakaslara Kırgız denmemesinin nedeni inançlarının farklı olmasıdır. Yoksa Altay ve Tuva Türkleri, Kazakları oluşturan boylardandır. Kırgızlar ve Hakaslar dinleri dışında 1-1 aynıdır.

Ahmet Yesevi sadece Bozkır Türkleriyle ilgilenmedi. Türklerin yaşadığı ve hedeflediği coğrafyalara da talebelerini gönderdi. Anadolu, İdil Urallar, Kafkasya, Azerbaycan, Hint kıtası, Deşti Kıpçak ve Balkanlar, Yesevi tarikatının mensuplarının yerleşerek tekkeler açtıkları coğrafyalardı. Yesevilikten yüzlerce tarikat doğdu.

Ahmet Yesevi kendini Türkistan’da yaşayan toplulukların hepsine sevdirdiğinden Piri Türkistan diye anılmaya başladı. Vefatından sonra ona takılan isme izafeten Yesi’ye, Türkistan dendi. Zamanla Yesi ismi unutuldu.

Ruslar işgal ettiklerinde, Batı Türkistan’a Orta Asya ismini verdiler. Bu kalabalık ve geniş coğrafyayı kolay yönetebilmek için böl-yönet stratejisini benimsediler. Ruslar geldiğinde Türkistan sakinleri, Tacikler dahil, kendilerini Türkistanlı, konuştukları dili Türkçe olarak tanımlıyorlardı.

Ruslar Türk boylarını birbirlerinden farklılaştırarak ayrı milletlere dönüştürmeyi planladılar. Türkleri Kazak, Özbek, Harezmli, Tatar, Türkmen, Kırgız, Başkurt, Çuvaş ve Karakalpak olarak bölerek, Türk/Türkistanlı kelimelerini bu topluluk isimleriyle ikame ettiler. Bu politikanın tamamlayıcısı olarak yer isimlerini de değiştirdiler. Türkistan tekrar Yesi oldu.

‘’Bunda ne var? Zaten Türkistan’ın önceki ismi Yesi değil miydi?’’ denilebilir. Amaçta oyunda hep aynı. Amaç, Türk kelimesini ortadan kaldırmak. Oyun Türk kelimesinin yerine güzel bir kelime koymak. Türkistan yerine Rusça veya uyduruk bir isim koysalar tutmaz. Ama Yesi deyince ki Ahmet Yesevi’nin ismi Yesi’den geliyor, tutar. Aynı Türk yerine kullanılan Türkmen adının Irak ve Suriye’de, Azeri isminin Azerbaycan’da tutması gibi.

Özbek, Tatar, Kazak, Kırgız hepsi tarihe damga vurmuş boyların adları. Türk milletinin yerine o nedenle bu isimleri geçirdiler. Boyları dillerini, kültürlerini, geleneklerini ve tarihlerini farklılaştırarak milletleştirmeye çalıştılar. Komünistler de çarlıktan devraldıkları bu siyaseti daha kararlı ve acımasızca uyguladılar. Türk boylarını birbirlerine düşmanlaştırdılar.

Eğer SSCB 20 yıl kadar daha devam etseydi boyların milletleşme süreci tamamlanacak ve geri dönüş mümkün olmayacaktı. Slavlar, Latinler ve Almanlar gibi bölünüp parçalanacaktık. Ama Cenabı Allah nasip etmedi ve SSCB dağıldı. Nazarbayev’in ilk işlerinden biri diğer şehir isimleriyle birlikte Yesi’yi Türkistan yapmak, Yesevi’nin viraneye dönen tekkesini ihya etmek oldu.

Türk Cumhuriyetleri kurulunca Batı Türkistan halkları Türklüklerine kavuştular. Ama diğer Türk halkları çeşit çeşit propagandaların altında yaşıyorlar. Uygur Türklerine ‘’Siz sonradan, zorla Türkleştirilmişsiniz’’ deniyor. Fars milliyetçileri, Azerbaycan Türklerini ‘’Türkçe konuşan Farslar olduklarına’’ ikna etmek için her yıl yüzlerce kitap, tez, rapor ve risale yayınlıyor. Rus milliyetçileri Türkleri Başkurt, Tatar, Çuvaş, Yakut, Avar, Balkar, Karaçay olarak parçalamaya ve birbirlerine düşmanlaştırmaya çalışıyor.

Hemen dibimizde Yunanistan, Batı Trakya Türklerine ‘’ Siz Müslüman azınlıksınız’’ propagandası yapıyor. Türk ismi kutsal dinimizin ismiyle perdelenmeye çalışılıyor. Yine dibimizde Acara Özerk Cumhuriyetinde ‘’Siz Gürcü’sünüz, Acara Türk’ü değilsiniz. Türkler tarafından zorla Müslüman yapıldınız’’ deniyor Acaralara.

SSCB yıkıldığında Acaraların dörtte üçü Müslümandı. Bugün en iyimser tahminle nüfusun %30’u Müslüman. Müslüman olanlar ‘’Acarayız’’ derken Hıristiyan olanlar ‘’Gürcü’yüz’’ diyor. Sınırımızda devrin Endülüs’ü yaşanıyor ama biz onu görmezden gelip hala beş yüz yıl önceki Endülüs’e öykünüyoruz.

Hepsini geçtim. Türklüğün merkezinde, Türk kelimesini Türkiyeli ile ikame etmeye çalışmadılar mı? Su uyur düşman uyumaz. Gafili çok bir milletiz. Teyakkuz halinde olmalıyız. TDT Zirvesi de Türklüğün manevi başkenti ilan edilmekte, Türkistan’a yakıştı. Piri Türkistan Türklüğe yol göstermeye devam ediyor.

Bu Yazıyı Paylaş