Köşe Yazısı

Yüz yıl önce yüz yıl sonra Türk dünyası (1925-2025)

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
5 dk Sesli Dinle 1

Yüz yıl önce sadece bir tane bağımsız Türk devleti vardı: TÜRKİYE. Sadece üç tane bağımsız Müslüman devlet vardı: TÜRKİYE, İRAN, AFGANİSTAN. İran ve Afganistan’ın da gerçekte ne kadar bağımsız oldukları tartışılır. Tunus, Cezayir, Moritanya, Çad, Suriye ve Lübnan Fransız, Arap Yarımadasının tamamı, Ürdün, Filistin, Irak, Mısır ve Sudan İngiliz ve Libya İtalyan sömürgesiydi. Fas’ı İspanya ile Fransa, Somali’yi İtalya ile İngiltere bölüşmüştü. Yemen’de Zeydiler veya bugünkü ismiyle Husiler halifenin fetvası gereğince İngilizlere boyun eğmediler. Zeydi imamın Nasırcı subaylar tarafından devrildiği 1961’e kadar savaşmayı sürdürdüler.

İdil, Sibirya, Kafkasya ve Batı Türkistan Türkleri Rus, Doğu Türkistan Çin, Güney Türkistan Peştun, İran Türkleri Fars egemenliği altındaydı. İran 1925 senesine kadar Türk hakimiyetindeydi. İngiltere Kaçarları ehlileştiremeyince (!) darbe ve kısmı işgallerle uşaklığını yapmaya hazır olan Pehlevileri iktidara getirdi. Bu coğrafyaların dışında Balkanlarda, Ortadoğu’da, Kuzey Afrika’da ve Hindistan’da milyonlarca Türk yaşıyordu.

2025 senesinde yedi tane bağımsız Türk devleti var. Türk devletleri arasındaki ilişkiler giderek güçleniyor. Türk devletleri henüz tam olarak sağlayamamış olsalar da ekonomik bağımsızlığın öneminin farkındalar.

İdil, Sibirya ve Kafkasya Türkleri dillerini öğrenebiliyorlar, konuşabiliyorlar; dinlerini ve geleneklerini en ufak bir baskı olmadan yaşıyorlar. Yani Rusya’da sistemli bir asimilasyon sürecinden bahsedilemez. Fakat Moskova, Rostov ve Sen Petersburg gibi metropollere yerleşen ve özellikle Ruslarla evlenen Türklerin zamanla Ruslaştıkları bir hakikat. Ama metropollerde çok kalabalık Türk toplulukları yaşadığından Ruslaşan Türklerin sayısının çok az olduğu ve giderek azaldığı da bir başka hakikat. Türklerin ondan fazla özerk devleti var. Bu devletlerin sadece bir tanesinde Ruslar ekseriyette. Oysa SSCB yıkıldığında tablo tam tersiydi.

Ukrayna savaşı Rusya Türklüğüne çok büyük zarar verdi. Yüz binden fazla genç vefat etti. Bir o kadar genç sakat kaldı. Çok daha fazlası yurtdışında göçtü. Giderek iyileşen ekonomik durum bozuldu. Bu gelişmeler Türklerin Rusya’dan duygusal olarak kopmalarına ve bağımsızlık fikrinin güçlenmesine yol açtı. Rusya sürekli güç kaybediyor. Eğer ikinci kez dağılırsa aynı Orta Asya’da olduğu gibi özerk Türk devletleri de bağımsız olurlar.

İran Türkleri Pehlevi hanedanı yıkıldığında ulusal hakları açısından rahatladılar. Ama kötü yönetim, savaşlar, ambargolar ve rejimin halkı önemsemeyen uygulamaları nedeniyle İran’ın geri kalanıyla birlikte hem fakirleştiler hem de bireysel haklarla ilgili özgürlüklerini yitirdiler. Yani ceberut idarenin biri gitti diğeri geldi. Sadece baskı yaptıkları alanlar değişti. Kötü yönetim, yolsuzluklar, yoksulluk ve israf artarak devam ediyor.

İran Türklerinin en büyük sorunu asimilasyon. Özellikle Azerbaycan işsizlik ve fukaralık nedeniyle yoğun göç veriyor. Her yıl yarım milyonun üzerinde Azerbaycan Türk’ü İran’ın diğer bölgelerine göçüyor. Farsça o kadar baskın bir dil ki göçmen Türklerin çocukları zamanla Farslılaşıyorlar. Rusya’daki en büyük riskimizde Rusçanın baskın olması. İran’da Farsçayı, Rusya’da Rusçayı ana dili gibi bilmeyen Türk bulmak imkansız derecesinde zordur.

Çin ve Afganistan, Türklüğün iki kanayan yarası. Çin Türklere tarihte eşi benzeri görülmemiş asimilasyon uyguluyor. 2 milyondan fazla Türk toplama kamplarında. Bununla beraber Türklük bilinçleri çok yüksek olan Uygurların asimile edilmeleri imkansız derecesinde zor. Türklük ve İslamlık kişisel kimlikleri haline gelmiş Uygurların. Mesela Uygur Türkleri zorunlu olmadıkça bir kelime Çince kelime konuşmazlar. Çin’de yüz milyondan fazla Çin kökenli Müslüman var. Hiçbir Uygur Çin mimarisi ile yapılmış camiye gitmez, namaz kılmaz Doğu Türkistan’da. Çinli esnaftan mal alan Türkler ayıplanır, dışlanır.

Afganistan’da da Türklerin asimile olmaları çok zor. Sadece Taliban’ın ideolojisini benimseyen Türkleri kaybediyoruz. Peştunların Çinlilerden avantajları Müslüman olmaları. Ama katı ideolojileri daha geniş kitlelerin asimile olmasını engelliyor. Türklerinin bir diğer avantajı, Peştunların Güney Türkistan’a yoğun şekilde göç etmemeleri. Zira Doğu Türkistan’da Türk kadar Çinli var. Gerçi yoğun göç olmaması olmayacağı anlamına gelmiyor. Afganistan’da Peştunlar hızla çoğalırken yurtdışı göç nedeniyle Türkler azalıyor.

Balkan Türklüğü nüfus olarak çok azalmış olsa da yüzyıl öncesinden çok etkili. Bulgaristan Türklerinin partisi neredeyse sürekli iktidar ortağı. Batı Trakya Türkleri hem Yunan hem de AB parlamentolarında güçlü şekilde temsil ediliyor. Bosna-Hersek, Kosova, Arnavutluk ve Makedonya Müslümanların çoğunlukta olduğu Türk dostu devletler. Balkan Türkleri en rahat, en huzurlu dönemlerini yaşıyorlar.

Aslında Balkanlar en azından Balkanların bir kısmı, bunu hedefleyen stratejiler uygulayabilirsek yeniden Türk yurdu olabilir. Zira Hıristiyan Balkan uluslarının nüfusu hızla azalıyor. Müslümanların nüfusu artıyor. Yani Balkanlar boşalıyor. Bu stratejileri uygulayabilmemiz için nüfusumuz yeniden artmaya başlamalı.

2025 itibariyle 10 milyondan fazla Türk’ün yaşadığı Avrupa’da yüzyıl önce belki 3-5 bin soydaşımız yaşıyordu. Avrupa’da hem Türklerin hem de Avrupa devletlerine vatandaş olan Türklerin sayısı istikrarlı olarak artıyor. Diasporamızın eğitim düzeyi, maddi durumu giderek iyileşiyor. İki milyondan fazla Avrupalı sahibi Türk olan şirketlerde çalışıyor. Bununla birlikte Türk halkları arasında iletişim yok denecek kadar az.  Özellikle sayıları bir milyondan fazla olan İran Türkleri asimilasyon sürecindeler.

Ortadoğu ve Kuzey Afrika’daki Türkler, ekseriyeti Irak ve Suriye’de yaşayan çok çok azı istisna tutulursa, asimile olmuş durumda. Araplaşmışlar. Çok çok azı Türk soylu olduklarının farkında. İngiliz arşivlerinde, otuz yıl İngiltere’nin Kahire sefirliğini yapan Lort Cromer’in, ‘’30 yılda en büyük başarımız Mısırlıları Türk’üm demekten vazgeçirmek oldu.’’ ifadesi geçen raporu okuyunca çok şaşırmıştım. Bahse konu Türklere ulaşmanın yolu mezhep takibinden geçiyor. Zira Kuzey Afrika ülkeleri Maliki, Mısırlılar Şafi. Sadece Türk kökenliler Hanefi. Mezhep değiştirenlerinse ecdadı Hanefi. İstenirse bu iz takip edilerek Türklere ulaşılabilir. Bu tespitimiz diğer Arap ülkeleri içinde geçerlidir. Mesela Atatürk’ten Menderes’e kadar olan dönemde göçmen kabul edilmediğinden yüz binden fazla tamamı Hanefi olan Türkistanlı Medine ve çevresine yerleşti.

Hint kıtasında da milyonlarca kaybolmuş Türk var. Ama Hindistan’daki Müslümanların %85 kadarı Hanefi olduğundan onlara ulaşmak pek mümkün değil. Bir örnek vermemiz gerekirse Pakistan ve Afganistan’daki en kalabalık ve güçlü Peştun kabilesi olan Gılzailer Türk kökenlidir. Hikmetyar’ın da mensubu olduğu bu kabilenin Gazneli Mahmut döneminde Kabil ve çevresine iskan edildiği tarihi belgelerle sabittir. Arap memleketlerindeki Türklerin asimilasyonunda Arapça ve din birliği, Hint kıtasındakilerde din birliği, ana kitleden yüzyıllarca ayrı kalmak ve Müslümanların azınlık olması yani azınlık dayanışması etkili oldu.

Türk dünyası yüz yıl öncesinden çok daha iyi durumda. Konjonktürü iyi değerlendirirsek ve doğru stratejiler oluşturup, takip edebilirsek yüz yıl sonra çok daha güçlü ve etkili olabiliriz.

 

Yazarın Diğer Yazıları

Yorumlar

UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.

  • Kurtul Demiroğlu

    Otur masa başına, salla babam salla... Bir git de o anlattığın yerlere bak, neler oluyor oralarda... Ve bırak Türk Dünyasını sen Türkiye'yi düşün, Türkiye'nin başına çöreklenmiş zihniyeti düşün.

Bu Yazıyı Paylaş