Köşe Yazısı

Zangezur Koridoru Hangi Devlet İçin Ne İfade Ediyor?

Alparslan Türkoğlu
Alparslan Türkoğlu
4 dk Sesli Dinle 0

Amerika, Azerbaycan ve Ermenistan arasında imzalanan anlaşmada Trump Yolu olarak yer bulan koridor bazı devletler için iki asırlık bazı devletler için 34 yıllık mücadelenin bitişini ifade ediyor. Zafer kazananlar memnunlar. Yenilenler yenilgiyi hazmetmeye hazır değiller. Mağluplar anlaşmanın uygulanmaması için darbe, suikast her ne lazımsa yapmaya hazırlar.

İran, koridor açıldığında Türk ülkeleri üzerindeki ağırlığını yitirecek. Bugün itibariyle Azerbaycan, Nahcivan’a İran üzerinden ulaşabiliyor. Türkiye’nin Türkistan’a dolayısıyla Türkistan’ın Türkiye’ye ulaştığı iki ana güzergâh var: İran ve Gürcistan-Rusya. Koridor açıldığında alternatif üçe çıkacak. Eğer Hazar’ın iki yakası arasında çalışacak gemiler iyi organize edilirlerse, hizmet kaliteli ve fiyatlar rekabetçi olursa vasıtaların %90’ından fazlası en kısa yol olan Zengezur’u tercih eder. İran-Azerbaycan sınırında olan Trump Yolunun, ABD şirketince kontrol edilmesi ise İran’ın en büyük düşmanıyla komşu olması demek.

En büyük kaybeden, Türkiye ile Türkistan arasındaki ana güzergâh olma vasfını yitirecek olan Rusya. Ruslar Güney Kafkasya’dan çekilmek zorunda kalacaklar. Bu 200 yıllık mücadelenin kaybedilmesi demek. ABD’nin Güney Kafkasya’ya girmesi ise Rusya açısından bir kâbusun gerçekleşmesi. Rusya son otuz beş yılda Doğu Avrupa’yı, Baltıkları, Sırbistan hariç Balkanları kaybetti. Son beş yılda bu kayıplara Suriye, Sudan ve Libya eklendi. Yani Rusya Ortadoğu ve Kuzey Afrika’da da kan kaybetti. Şimdi Güney Kafkasya’yı yitiriyor.

Bu gelişmeler Batının, Rusya iyice zayıflayana kadar durmayacağını gösteriyor. Yani Rusya’nın Ukrayna’ya saldırması temelsiz değil. Fakat bu yanlış hamlenin Rusya’ya büyük zarar verdiği de ortada. Ukrayna savaşı yüzünden çekilmek zorunda kaldığı yerlerde Türkiye’nin hâkim pozisyona gelmesi, Rusya’nın zararını katladı.

Koridorun yapılması AB ve Çin açısından iyi gelişmeler. Zira koridor bu iki ticaret ortağının birbirlerine en hızlı ve ucuz ulaşabildikleri yol olan orta koridoru güçlendirecek. Yolun ABD denetiminde olması Çin açısından risk olarak değerlendirilebilir ama bu riskin pratikte bir karşılığı olduğunu düşünmüyorum.

Bu koridor bugünkü haliyle Ortadoğu ülkeleri için hiçbir şey ifade etmiyor. Ama koridorun Türkiye kısmı kalkınma yolunun Türkiye’den geçen bölümüne en kısa mesafe esas alınarak bağlanırsa Ortadoğu ile Türkistan bütünleşir. Karşılıklı ticaret hacmi artar. Körfezde para çok olduğundan Türkistan ülkeleri devasa yatırımlar alabilir. Özbekistan Körfezin meyve ve sebze ihtiyacını karşılayan ana üretici olabilir.

Anlaşmanın en büyük kazananları Türk devletleri. Artık birbirlerine yabancı toprağına basmadan ulaşabilecekler. Nakliye maliyetleri ve süresi düşecek. Rusya ve İran’ın Türk ülkeleri üzerindeki ağırlığı azalacak. Doğu Karadeniz’deki Rize, Trabzon ve Hopa limanlarıyla koridor arasında hızlı ve geniş bir otoban yapılırsa bu limanlar Azerbaycan ve Ermenistan’ın limanları gibi çalışabilirler. Limanlar mal cinslerine göre yapılandırılırsa refah artışı dengeli dağılır. Türkistan devletleri halen Basra Körfezindeki İran limanlarından yaptıkları ihracat ve ithalatları, avantajlı olursa, Karadeniz limanlarımıza kaydırabilirler.

Anlaşmanın sürpriz galibi Amerika. Sovyetler yıkıldığından beri çok sayıda girişimine rağmen nüfus edemediği Kafkasya’ya girdi. Koridor Ermenistan’ın İran sınırında olduğundan artık İran’ı daha rahat kontrol edebilecekler. Koridor sayesinde ABD’nin Kafkasya ve Türkistan devletleri üzerindeki ağırlığı artacak.

Bu konuda yapılan, koridoru boğazlara benzeten, musluk Amerika’nın elinde tarzı yorumlara katılmıyorum. ABD’li şirket koridoru cazip kılmak zorunda. Yoksa nakliyeciler Rusya ve İran güzergahını kullanmaya devam ederler. Amerika ve Ermenistan zarar eder.

Ayrıca koridorun çalışması kardan ziyade Rusya ve İran’ı zayıflatacağı için ABD açısından çok önemli. Bu nedenle cazip şartlar sağlayacaklardır. İş hacmini ve karlılığı arttıracağından koridorun kalkınmaya yoluna ve Doğu Karadeniz limanlarına bağlanmasını ve limanların modernize edilmesini destekleyeceklerdir. Hatta finanse de edebilirler.

Bunların yanında Amerika’nın ve Avrupa’nın asıl hedefi, enerji nakil hatlarını koridordan geçirmek. Bu sayede Türkistan; Rusya ve Çin’e bağımlı olmaktan kurtulacak. Avrupa ucuz enerjiye erişecek. Zira Türk devletlerinin Çin’e metreküpünü 144 dolara sattığı doğalgazı Avrupa 400 doların üstüne mal ediyor.

Ermenistan toprak kaybettiği ve topraklarından geçen koridorun yönetimini 99 yıllığına Amerika’ya verdiği için mağlup gibi gözükse de aslında bu anlaşmadan en çok kar eden taraflardan biri olacak. Ermenistan kısa aralıklar dışında 34 yıldır kuşatma altında. Dünyaya, ambargolar nedeniyle izole durumda olan İran üzerinden ulaşmaya çalışıyor. Bu nedenlerle üretim, ticaret, yatırım durmuş gibi.

Kuşatma bittiğinde, Türkiye ile ilişkiler normalleştiğinde yani sınır kapıları açıldığında sadece Türkiye’ye değil Türkiye üzerinden Avrupa’ya ve Ortadoğu’ya da ulaşabilecekler. Çok geniş ihracat pazarları olacak. İthalat ucuzlayacak. Turist sayıları katlanarak artacak. Sadece koridordan geçen vasıtaların yapacakları harcamalar bile ekonomiyi hareketlendirmek için yeterli olacak. Savunma harcamaları azalacağından sağlığa, eğitime daha çok kaynak ayırabilecekler.

Türkiye ve Azerbaycan bugüne kadar süreci iyi yönettiler. Bundan sonra yapılması gereken hamle, Rusya’nın geliştirdiği güney-kuzey koridoruna tam destek vermek olmalı. Rusya’yı Azerbaycan ve İran üzerinden Basra limanlarına ulaştıracak olan bu koridor, yapılacak ara yolla Zengezur koridoruna bağlanmalı. Böylece Rusya, İran ve Türk devletleri bütünleşmeli. Bunun aynı zamanda Rusya ve İran Türklüğünün Türk dünyası ile bütünleşmesi anlamına geldiği göz önünde bulundurulmalı.

Rusya-Ukrayna savaşı bitmeden ve İran nükleer anlaşmayı imzalamadan güney-kuzey koridoru gerçekleştirilemez. İnşa edilemez demiyorum, inşa edilse bile aktife edilemez. Atıl kalır. Fakat Rusya ve İran’a olan ambargolar kalkarsa güney-kuzey koridoru çok yoğun olur. Önerdiğimiz gibi Zangezur’a bağlanırsa iki koridorda çok daha karlı hale gelirler. Böylece kazan-kazan formülüyle İran ve Rusya daha nötr bir pozisyona çekilebilirler

Bu Yazıyı Paylaş