TDT’nin Türkistan Zirvesi
Geçen hafta, TDT’nin, Türk dünyasının manevi başkenti kabul edilen Türkistan’da gayri resmi zirvesi vardı. ‘’Gayri resmi ile resmi zirve arasında ne fark var?’’ diye sorabilirsiniz. TDT yılda bir kere resmi zirve düzenliyor. Aliyev, Azerbaycan Karabağ’ı kurtardığında, bu önemli bir gelişme olduğundan ve Türk devletlerinin Azerbaycan’ı desteklediğini göstermek amacıyla acil ve bu nedenle gayri resmi zirve çağrısında bulundu.
Bu zirve liderlerin hepsinin iştirakiyle Şuşa’da düzenlendi. Bu zirveden sonra senede bir kere toplanmak yeterli gelmediğinden liderler biri resmi diğeri gayri resmi iki kez toplanıyorlar. Gayri resmi olanlar daha çok liderler arasında görüşmeler şeklinde geçerken, resmi zirveler kurumlar ağırlıklı oluyor.
Tayyip Bey zirveden önceki gün Astana’daydı. Kazakistan ve Türkiye maden ve havalimanı işletmeciliği, eğitim ve sanayi alanlarında çok sayıda anlaşma imzaladılar. İki devlet, Kazak petrolünü Hazar’dan altından geçirerek Avrupa’ya ulaştıracak petrol nakil hattının inşa edilmesinde, inisiyatif alma konusunda anlaştılar.
Daha önce Türkiye ve Azerbaycan benzer inisiyatifler alarak TAP ve TANAP’ı hayata geçirdiler. Kazakistan’ın Hürmüz kapatıldıktan sonra, Rusya’nın ardından petrol üretimini en çok artıran ülke olması, nakliye sorunu çözüldüğünde, daha fazla petrol üretebileceğini gösterdi.
Sorun şu ki Kazaklar petrollerinin neredeyse tamamını ham olarak yani en düşük fiyatla satıyorlar. Oysa işlenmiş petrol ve akaryakıt, ham petrolden ortalama üç kat yüksek fiyatla satılıyor. Mesela Azerbaycan İzmir’de faaliyet gösteren Star rafinerilerinde her yıl 16 milyon ton civarında ham petrol işliyor. Star’ın bünyesinde faaliyet gösteren Socar Türkiye’nin üçüncü, Petkim otuzuncu en yüksek ciro yapan şirketi. Star Türkiye’nin en çok ihracat yapan beşinci holdingi.
Kazakistan’dan Türkiye’ye petrol getirmekle yetinilmemeli. Rafineri yatırımı yapılarak daha yüksek gelir elde edilmeli. Böyle bir yatırım iki devletin arasındaki ekonomik entegrasyonu hızlandırır. Kazakistan’ın petrol ve gaz üretimine paralel olarak gübre üretimini arttırma imkanı ve potansiyeli var. Hürmüz Boğazının kapatılması gübre fiyatlarının petrolden daha fazla yükselmesine yol açtı. Kazaklar nakliye sorunu nedeniyle gübre üretimini arttırmıyorlar. Petrol ve gaz nakil hatlarına paralel olarak gübre nakil hattı da inşa edilirse Türkiye’nin gübre tedarik maliyetleri düşer, Kazakistan ekstra gelir elde eder ve iki ülke ilişkileri ivme kazanır.
Önemli gelişmelerden biri, TUSAŞ’ın Kazakistan’da Anka İHA fabrikası kurmasıyla ilgili anlaşmaydı. İlk kez ŞİÖ ve Rus NATO’su olarak tarif edebileceğimiz Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü üyesi bir devletle, NATO üyesi bir devlet, ortak savunma sanayi fabrikası kuracak. Orduların iş birliğinin geliştirilmesi, daha sık ortak tatbikatlar düzenlenmesi, Harbiye’de eğitim alan Kazak subay sayısının artırılması, mutabık kalınan diğer konulardı.
İki devlet birbirlerine, askeri uçakların ve ordular tarafından kiralanan sivil uçakların, hava sahalarını, izin almadan kullanma hakkı tanıdı. Bu hak pratikte Kazaklar için bir anlam ifade etmiyor ama Türk ordusu için çok önemli. Türk ordusu Türkistan’a Rusya veya İran üzerinden ulaşabiliyordu. Artık direk ulaşabilecek. Rusya bir haftada Kiev’e girseydi, ŞİÖ İran’a sahip çıkabilseydi ve Hindistan-Pakistan savaşını önleyebilseydi, bu gelişmeler olmazdı. Rusya kan kaybettikçe Türkistan ve Kafkasya özgürleşiyor.
Zirvede birbirinden önemli üç karar alındı: ABD, Çin ve AB örnek alınarak, müşterek sorulara Türk bakış açısıyla cevap verecek, gelişmeleri yorumlayacak Türk Yapay Zekası geliştirilecek. Türk devletleri ‘’Türk Yapay Zeka Ağı’’ oluşturacak. Ortak Siber Güvenlik teşkilatı kurulacak ki bu karar Rus medyasında Türk devletlerinin Rusya’dan kopması olarak değerlendirildi. Türkistan’da kamikaze dronlar üretecek onlarca tesis kurulacak. Gençlere dron kullanma ve üretme eğitimi verilecek. Böylece Türk devletlerinin savunma altyapıları güçlenecek.
Orban zirvelerin hepsine katılırdı. Magyar, Orban’ın TDT politikasını desteklediğini açıklamasına rağmen zirveye katılmadı. Türkmenistan lideri son yıllarda yapılan zirvelere ya bizzat katıldı ya da babasını gönderdi. Bu zirvede yoktular. Bu eksiklikler inşallah Eylül ayında Ankara’da yapılacak resmi zirvede giderilir. KKTC Cumhurbaşkanının zirveye katılması ve hüsnü kabul görmesi takdire şayan.
Zirvede tartışılan konulardan biri TDT+ konseptiydi. Yapılan tartışmalardan Rusya, Ukrayna ve Moldovya’nın bünyelerindeki Türk nüfusunun da etkisiyle teşkilata gözlemci olarak katılmaya istekli olduklarını anlıyoruz. Ama savaşlar ve kutuplaşma bu konuda adım atmayı zorlaştırıyor. Yakın gelecekte Pakistan’ın gözlemci olarak TDT’ye katılacağını öngörebiliriz. Daha radikal bir genişleme için taşların yerine oturmasına ihtiyaç var.
Devlet Başkanlarının yaptıkları konuşmalarda, Kuşak Yolun Orta Koridorunun önemini dile getirmeleri https://www.habererk.com/makale/kusak-yol-projesi-turk-dunyasini-butunlestiriyor_330223/ makalemizin teyidi gibiydi. Devlet Başkanları Orta Koridorun Doğu Türkistan ile Batı Türkistan'ı ekonomik olarak bütünleştirdiğinin farkındalar. Onlarda Hazar’daki tıkanmanın üzerinde durdular. Koridoru daha verimli hale getirecek olan bağlantı kara ve demiryollarının bir an önce yapılması gerektiğini vurguladılar.
İdeolojik müktesebatı olanlar merkez sağı renksiz yani fikirsiz olmakla suçlarlar. Bana göre merkez sağ, iktidar odaklı olduğundan milletin rengini boyanır. Milletin sesi olur. Tayyip Beyin zirvede yaptığı konuşma tespitimi doğruluyor. Türkiye’de milliyetçilik güçlendikçe Tayyip Beyin pozisyonu da değişiyor.
Geçen zirvede Oğuz Hana, Dede Korkuta gönderme yapan Erdoğan bu zirvede, Orhun Anıtlarını ve Kutadgu Bilik’i Türk medeniyetinin temelleri olarak tarif etti. Ortodoks Sünnilerin küfürle itham ettiği iki isimden, Farabi ve İbni Sina’dan, Ahmet Yesevi’yle, birlikte düşünce ve bilim dünyamızın kurucuları olarak bahsetti. Türk devletlerinin Gaspıralı İsmail’in ‘’Dilde, fikirde işte birlik’’ şiarını, 115 yıl sonra, dijitalde de birlik eklemesi yaparak, sürdürdüklerini vurguladı.
Türk dünyası; zirvelerle, yapılan hizmetlerle, atılan adımlarla, hayata geçirilen projelerle ve seyahatlerle tuğla tuğla örülüyor. Şairin dediği gibi ‘’Her dem yeniden doğarız. Bizden kim usanası’’
Yazarın Diğer Yazıları
Yorumlar
- Alp Demir
RTE sözde Terörsüz Türkiye rezaletinin milliyetçi kanatta, şehit ve gazilerde yarattığı infiali soğutmak için yapıyor bunları. Yoksa benimsediğinden falan değil. Türk lafına tahammül edemeyip andımızı kaldırtan adam, bu gün işine böyle geldiği için böyle konuşuyor. Her şekle girer, yeter ki o koltukta otursun.
